Lögberg - 27.11.1941, Side 2

Lögberg - 27.11.1941, Side 2
2 LÖGBERG, FIMTUDAGINN 27. NÓVEMBER, 1941 Ríkaáti maður Íslands? Nokkrar sagnir vm vest- firzka auSmanninn og lujfð ■ ingjann Eggert Hamnesson. Skráð hefir Gils Guðmundsson. Nokkru eftir aldamótin 1501» gerðist sá atburður, að norskur maður, Hannes Eggertsson að nafni, flutti búferlum til íslands. Hannes var maður mikils hátlar og mun hafa farið hingað til lands á vegum Danakonungs. Svo mikið er víst, að árið 1513 er hans getið í skjölum, og sézt þar að hann er umboðsmaður konungs sunnan og vestan á fs- landi. Tveim árum siðar er vald hans enn aukið að mun, en árið 1521 er hann skipaður hirðstjóri. Hannes kvæntist íslenzkri konu, ágætrar ættar, Guðrúnu, dóttur Björns Guðnasonar í ögri, hins nafnkunna skörungs og bænahöfðingja. Reistu þau hjón bú að Núpi í Dýrafirði og gerðust brátt auðug að-löndum og lausafé. Var Hannes dug- mikill maður, og virðist hafa verið allvel liðinn af lands- mönnum. Ekki kembdi hann hærurnar, andaðist á bezta aldri um 1530. Hélt Guðrún ekkjo hans áfram búskapnum á Núpi og fór mikið orð af rausn henn- ar.— Meðal barna þeirra Núps- hjóna var Eggert, sem gerðist með aldrinum einna aðsópsmest- ur og mikilhæfastur allra is- lenzkra höfðingja á 16. öld. Verður hér sagt lítið eitt frá æfi hans og getið nokkurra sagna, sem af honum ganga. Eggert Hannesson mun vera fæddur um 1520. Hann var snemma víðförull, fór fyrst er- lendis með foreldrum sínuin, dvaldi þá í Þýzkalandi, nam þýzka tungu, og batt þar þáu bönd, sem aldrei áttu eftir að slitna síðan. Svo er að sjá, sem ögmundur biskup Pálsson hafi tekið Eggert ungan í þjónustu sína. Má það ótrúlegt þykja, því vitað er a£ skjölum, að deii- ur miklar voru með þeim Hannesi Eggertss. og ögmundi Hitt er þó ekki að síður óvé- fengjanlegt, að i Skálholti var Eggert komið til menta, og fékk biskup á honum hinar míestu mætur. Sézt það á því, að ög- mundur sendir hann vart tvi- tugan í hinum vandasömustu erindagerðum, bæði til Þýzka- lands og Noregs. Dvaldi hann heilan vetur í Hamborg, og hef- ir sennilega stundað nám. Þar hitti hann Gissur Einarsson, góðvih sinn úr Skálholti, er þa hafði farið utan til að taka biskupsvígslu,* þótt frestun yrði á því að sinni. Voru þeir Egg- ert mjög samrýmdir um vetur- inn og bundust traustum vin- áttuböndUm. Mun fátt hafa verið efnilegri aðkomumanna þar i borg, en þeir félagar, enda Business and Professional Oards Dr. P. H. T. Thorlakson 205 Medlcal Arts Bldg. Cor. Qraham og Kennedy Sts. Phone 22 868 Ree. 114 GRENFELL BLVD. Phone 62 200 ST. REGIS HOTEL 285 SMITH ST, WINNIPEQ • Pœgilegvr og rólegur bústaSur í mifiblki borgarinnar Herbergl $2.00 og þar yfir; meB baBklefa $8.00 og þar yfir. Agætar mftltlBir 40c—60o Free Farking for Oueett DR. B. H. OLSON Phones: 35 076 . 906 047 Consultation by Appointment Only • Helmlll: 5 ST. JAMES PLACE Winnlpeg, Manitoba Arthur R. Birt, M.D. 605 MEDICAL ARTS BLDG. Winnipeg Lækningastofu-slmi 23 703 Heimilissíml 46 341 Sérfrœðingur í öllu, er að húðsjúkdómum lýtur Viðtalstími: 12-1 og 2.30 til 6 e. h. Office Phone 87 293 Res. Phone 72 409' Dr. L. A. Sigurdson 109 MEDICAL ARTS BLDG. Office Hours: 4 p.m.—6 p.m. and by appointment DR. B. J. BRANDSON 216-220 Medical Arts Bldg. Cor. Graham og Kennedy Sts. Phone 21 834—Oífice tlmar 3-4.30 Heimlli: 214 WAVERLEY ST. Phone 403 288 Winnipeg, Manltoba DRS. H. R. & H. W. TWEED TannUekmar • 406 TORONTO GEN. TRUSTS BUILDING Cor. Portage Ave. og Smith St. PHONE 26 645 WINNIPEG DR. ROBERT BLACK Sérfræðingur I eyrna, augna, nef og hálssjflkddmum 216-220 Medical Arts Bldg. Cor. Graham & Kennedy ViBtalstlmi — 11 til 1 og 2 tll 5 Skrifstofuslml 22 251 Helmillsslml 401 991 H. A. BERGMAN, K.C. islenstkur lögfrœðingvr Skrifstofa: Room 811 McArthur Bulldlng, Portage Ave. P.O. Box 1656 Phonea 95 052 og 39 043 Dr. S. J. Johannesson 215 RUBY STREET (Beint suður af Banning) Talslmi 30 877 Viðtalstlmi 3—5 e. h. vöktu þeir almenna athygli fyr- ir glæsimensku og gáfur. Svo vel voru þeir að sér í þýzkri tungu, að orð var á gert. Töl- uðu þeir málið sem innlendir væru, og fengust menn vart til að trúa því, að um útlendinga væri að ræða. Til marks um það er saga sú, er gengur af Gissuri, og á að hafa gerst í þessari ferð. Sagan er svona: Þegar Gissut kom til Hafnar, í því skyni að fá staðfestingu á biskupskjöri sínu, leitaði hann á fund konungs, eins og lög gera ráð fyrir. Fékk hann að velja um það, hvort hann vildi heldur tala latínu eða þýzku við kon- unginn. Var þýzka mjög töluð við hirðina, enda var drotningin þýzk, og hélt fram móðurmáli sínu. Gissur valdi þýzkuna og talaði svo fagurt mál, að drotn- ing féll i stafi, og vildi með engu móti trúa þvi, að um íslenzkan mann væri að ræða. Tók hún öllum sönnunargögnum hans með hinni mestu tortryggni, en lét að lokum sækja íslenzkan nánismann, til að prófa Gissur í íslenzkunni, Að því prófi loknu hafði drotning hinar mestu mætur á Gissuri, fyrir þýzkukunnáttu hans. Eftir að Eggert kom heim úr utanför sinni, settist hann brátt að á Vestfjörðum, þar sem hann átti ætt og óðal. Bjó hann að Núpi með móður sinni, fékk ærin mannaforráð vestur þar og lét til sín taka í mörgu. Þótti hann líkjast Birni afa sínum um dugnað og skörungsskap, og gerðist kappsmaður um fram- kvæmdir, málafylgjumaður mik- ill og héraðsríkur með afbrigð- um. Var svo komið árið 1552, er Otti Stígsson höfuðsmaður hvarf af landi brott, að hann sá engan færari til að taka við stöðu sinni, og hlaut Eggert þá höfuðsmannsembættið. Hafði hann þá stöðu í 2 ár og bjó á Bessastöðum. Síðan varð Egg- Dr. A. Blondal Physician & Surgeon 602 MEDICAL ARTS BLDG. Slmi 22 296 Heimili: 806 Victor Street Slmi 28 180 Thorvaldson & Eggertson Lögfrœðingar 300 NANTON BLDG. Talslml 97 024 J. J. SWANSON & CO. LIMITED 308 AVENUE BLDG., WPEG. • Euteigimaalar. Leigja hús. Ot- vega peningfalán og eldsábyrgð, bifreiðaábyrgð o. s. frv. PHONE 26 821 DR. A. V. JOHNSON Denttst • 506 SOMERSET BLDG. Telephone 88 124 Home Telephone 27 702 4) V A. S. BARDAL 848 SHERBROOOKE ST. Selur líkkistur og annast um út- farir. Allur útbúnaður s& beetl. Ennfremur seiur hann ailskonar mlnnlsvarða og legsteina, . Skrifstofu talslmi 86 607 Helmilis talsíml 501 562 en árið 1558 var hann kjörinn lögmaður nyrðra og fékk allar tekjur Barðastrandasýslu í lög- mannslaun. Kona Eggerts hét Sigríður. Hún var dóttir Þorleifs Gríms- sonar hins rika á Möðruvöllum, og óx auður Eggerts drjúgum við það kvonfang. Ekki var sambúð þeirra hjóna löng, þvi Sigríður varð skammlíf. Bjó Eggert um skeið ekkjumaður að Núpi, og var Guðrún móðir hans fyrir búinu með honum. Svo er sagt, að um þessar mundir hafi maður sá búið á Kirkjubóli í önundarfirði, sem Jón hét. Hann átti þrjár dætur. Voru tvær þeirra augasteinar og eftirlæti foreldra sinna, báru góð klæði og unnu það eitt, sem þær \ildu. Sú þriðja var oln- bogabarn. Klæddist hún hinum inestu tötrum og var höfð fyrir smalastelpu. Þá var það ein- hverju sinni, að Eggert átti leið um önundarfjörð. SIó hann tjaldi sinu i úthögum skamt frá Kirkjubóli og lét þar fyrirberast um nótt. Að morgni voru hest- ar hans á brott, og sendi hann þá sveina sina að leita þeirra. Ló hann vakandi i tjaldi sinu um hríð. Þá verður hann þess var, að skuggi fellur á tjaldið, og tekur nú að gefa þessu gætur. Eftir litla stund gengur hann fram og sprettir upp tjaldskör- inni. Sér hann þá að úti stend- ur stúlka ein, heldur tötralega klædd, en væn að yfirlitum. Yrðir hann á stúlkuna og spyr um hagi hennar. Stúlkan er feimin mjög, en segir þó sem var, að hún sé dóttir bónda og hafi það hlutverk að gæta fjár. Eggert bauð henni inn í tjaldið, og þáði hún það. Ræddust þau við um ýmsa hluti og fékk Egg- ert alt að vita um hagi hennar. Leizt honum vel á stúlkuna og þótti hún skýr og myndarleg. Féll svo vel á með þeim að lok- um, að þau sænguðu saman í tjaldinu. Að skilnaði tók Eggert fram gullhring og dró á fingur skilja hringinn aldrei við sig framar. Síðan fór hún að smala kindum föður síns, en Eggert beið.í tjaldinu, þar til sveinarnir komu með hestana. Strax og þeir komu, var tjaldið tekið upp, og hélt Eggert því næst beina leið heim að Kirkjubóli. Jón bóndi tekur við honum ágæta vel, og er hinn kátasti yfir því, að hljóta heimsókn slíks höfð- ingja. Talast þeir við um hríð, unz Eggert spyr að dætrum bónda, eða hvort hann eigi þa>r engar. Kvað hann erindi sitt vera það, að biðja um eina þeirra fyrir þjónustustúlku. Bóndi komst nú allur á loft og tók þessu hið bezta. Kvaðst hann eiga tvær dætur, er væru báðar vel til þess fallnar, að þjóna höfðingjum. Lætur hann síðan leiða inn eftirliétisdætur sínar, hvora af annari og voru þær báðar prúðbúnar. Eggert horf- ir á þær um stund, en vill hvoruga kjósa. Síðan spyr hann hvont bóndi eigi ekki þriðju dótturina. Nokkrar vöflur komu á bónda og færist hann undan. en Eggert krefur hann sagna sem ákafast. Að lokum gugnar karl, og segist raunar eiga þriðju dótturina, en hún sé hálfgerður aumingi og ekki mönnum sjá- andi. Eggert krafðist þess, að hún væri leidd fram, og var það gert. Hafði stúlkan verið klædd i hversdagsföt systra sinna og var með sjóvetlinga á höndum. Var hún nú hálfu feimnari og uppburðarminni en um morgun- inn. Þó fór nokkuð af henni feimnin, þegar hún þekti Eggert. Eggert gekk til stúlkunnar og spyr hana að heiti. Hún kvaðst heita Sesselja Jónsdóttir. Því næs-t spyr Eggert, hvers vegna hún sé með vetlinga á höndum í hlýju veðri og skipar henni að taka þá ofan. Stúlkan verð- ur sein til og hreyfir ekki við vetlingunum. Eggert grípur um hendur hennar og dregur þá af ert lögmaður, fyrst sunnanlands,. henni. Glampar nú á gullhring- inn góða og verða allir hissa, en þó mest forcldrar stúlkunnar. Eggert spyr, hver hafi gefið henni hringinn, en hún þorði ekki með nokkru móti að stynja því upp. Segir hann þá alt eins og var, og kvaðst vilja hafa Sesselju sem þjónustu- stúlku og enga aðra. Varð svo að vera sem hann vildi, og hlaut bóndi að játa því. Síðan reið Eggert með Sesselju norður til Skutulsfjarðar og keypti þar nóg af góðum klæðn- aði fyrir hana. Að því búnu héldu þau beim að Núpi, og bjuggu siðan saman eins og hjón meðan Sesselja lifði. Var jafnan ástríki mikið á milli þeirra, og rénaði það ekki þótt árin liðu. Mjög var þessi sambúð á móti skapi Guðrúnar, móður Eggerts, og þótti henni sem sonur sinn hefði “tekið niður fyrir sig.” Er sagt, að hún hafi oft komið til Sesselju, þegar Eggert var ekki heima, og boðið henni mikið fé, ef hún vikTi flýja burtu. En jafnan hafði Sesselja svarað: “Betri er hann Eggert en alt þetta.” Fór svo, að Guðrún fékk engu um þokað. Kvæntust þau að lokum, Eggert og Sess- elja, en hún andaðist skömmu siðar. Hafði þeim þá orðið 5 barna auðið. Eins og fyr er að vikið, var Eggert fésýslumaður mikill og safnaðist honum slíkur auður, að hann varð ríkasti maður á íslandi um sína daga. Getur hann þess í fardögum 1576, að þá eigi hann yfir ellefu hundruð hundraða í jörðum. Þar við bætist svo allur kvikfénaður hans, silfur og slegnir peningar. Mun hann þó hafa auðgast drjúgum eftir það, og má ó- hætt slá fram þeirri spurningu, hvort Eggert hafi ekki verið auðugastur allra íslendinga fyr og síðar. Af börnum Eggerts eru það einkum tvö, sem koma við sögu, Ragnheiður og Jón. Segir sag- an, að Ragnheiður hafi verið Mikilvœg Tilkynning Til Bænda Allir bændur í Manitoba eru hér með mintir á að sækja um hina sérstöku verðuppbót (bonus), sem Sambands- stjórn hefir heitið þeim, ekki síðar en 30. nóvember. Finnið sveitarskrifara yðar tafarlaust. Ef yðar hluti er þegar skráður, skýrir hann yður frá því. Ef ekki, þá hefir hann undir hendi eyðublöð, sem hann veitir yður aðstoð til að fylla út. I héruðuin, þar sem ekki er sveitarstjórn, snúi inenn sér til skattheimtumannsins. ÞETTA ER ÁRÍÐANDI 30. NÓVEMBER ER SÍÐASTI DAGURINN D. L. CAMPBELL, Lamlbúnaðarráðherra Manitobafylkis. henni. Bað hann stúlkuna að, talin beztur kvenkostur lands- ins á sinni tíð, hvort heldur sem litið var á ætterni, auðlegð, feg- urð, gáfur eða gott hjartalag. Hún var gefin 16 vetra gömul einhverju glæsilegasta höfðingjd- efni landsins, Magnúsi Jónssyni prúða. Um Ragnheiði var þetta kveðið, er hún giftist: Hún var ung og vaxin vel, væn og siðlát bæði. Brúðurin kunni um blíðuþel, að bæta sorg og mæði.. Ragnheiður hét reflabrík rik af nöðrusandi. Hygg eg varla, að hittist slík hér á ísalandi. Þá var brúðguminn ekki síðri: Magnús ekki minsta hlaut \ mekt og vingan seggja. Auðnán stóð hjá örvagaut æ til handa beggja. Virti hann meira vini en auð, vænsta hélt því dæmi. Frá honum fór engin höndin snauð, til hans þó fátæk kæmi. Jón, sonur Eggerts, hlaut á unga aldri viðurnefnið “inurti.” Fékk hann hið bezta orð í æsku og þótti efni i höfðingja, en þá kom fyrir sá atburður, að hon- u m yarð ekki vært hér á landi. Lágu til þess þau drög, sem nú skal greina. Eftir að Eggert var orðinn lögmaður nyrðra, hafði hann aðsetur að Bæ á Rauðasandi, og rak þar stórbú. Taldist hann eiga jörðina, en þeir voru til, sem véfengdu eignarrétt hans. Kom þar, að Eggert lenti í deilu við Jón Grimsson í Síðumúla. sýslumann Mýrasýslu, sem gerði tilkall til staðarins og taldi hann eign sína. Varði Eggert mál sitt með oddi og egg, svo að Jón fékk lítið að gert. Segir sagan, að eitt sinn hafi Éggert látið svo um mælt í viðurvist Jóns sonar síns, “að betra væri að kasta út einum manngjöldum, en láta Bæ.” Svo bar við einhverju sinni, meðan enn stóð í málastappi þessu, að Eggert átti leið suður á land. Gisti hann að Síðumúla, kvaðst vilja eiga tal við Jón og semja um deilur þeirra. Svo hittist á, að Jón var ekki heima. Alt um það var Eggert tekið með kostum og kynjum, og slegið upp veizlu á móti honum. Létu menn senda eftir Jóni, er verið hafði við heyskap á búi sínu í Norðurtungu. Kom Jón beint frá heyskapnum og sett- ist að veizlunni, þótt ekki væri hann prúðbúinn. Drukku menn fast um kvöldið, því vel var veitt og ósleitilega. Tóku þeir Jón og Eggert nú tal saman og ræddu um væringar þær, sem verið höfðu á milli þeirra. Koin þar brátt, að sitt sýndist hvor- um. Gerðust þeir hreyfir mjög og háværir. Harðnaði deilan eftir því isem lengra leið, og lenti loks í harðvítugri orða- sennu á inilli þeirra. Alt í einu spratt upp Jón murti, með opinn hníf, stóran og biturlegan, og lagði honum til nafna síns. Kom lagið á viðbeinið og rann ofan með því, svo að ekki sakaði stór- um. Vildi Jón Grímsson nú spretta upp og verja sig, en þeir sem næstir stóðu, tóku hann og héldu honum. f sömu svifum lagði Jón murti til hans öðru sinni, og varð það banasár. Fyrir hermdarverk þetta var Jón dæmdur útlægur. — Kom Eggert honum utan til Hamborg- ar, þar sem hann átti miklar eignir. Þar settist Jón að, stað- festi ráð sitt og þótti hinn nýt- asti maður. Oft kom það fyrir að Eggert tók vetursetumenn, eins og aðrir stórbændur. Er ekki annars get- ið, en að hann hafi haldið þá vel í mat og drykk, en hins krafðist hann fastlega, að þeir ynnu sleitulaust að öllum þeim verkum, sem fyrir komu. Eitt- hvert haust kom til Eggerts út- lendur maður, Jón Nesten að nafni. Hafði hann verið “fálka- fangari” undanfarin sumur, og bað nú Eggert að taka við sér sem vetursetumanni. Varð það úr, að Jón fór til Eggerts. Latur þótti hann til vinnu, en heimt- aði þó óspart að vel væri við sig gert, og var matvandur mjög. Eggert krafðist þess, að hann itæki sér eitthvað fyrir hendur, og skipaði honum að róa með vinnumönnum sínum um haust- ið. Jón fór i róður, en nauðug- ur þó. Er þess ekki getið, að vinnumönnum hafi orðið mikill stuðningur að liðsemd hans. Þegar úr róðri kom, tók hann upp á því, að steikja fiskinn og krydda á ýmsan veg, en það þótti hin mesta nýlunda, og gerðu menn óspart gabb að, ekki sízt Eggert. öðru sinni var það, að Eggert mætíi Jóni með tvo ifiska. Sagði hann þá i háði: “Sjóddu annan og steiktu hinn.” — Margt fleira bar þeim Eggert á milli um veturinn. Fékst Jón eitthvað við verzlunar-prang og seldi flest dýrara en leyfilegt var. Kom Eggert í veg fyrir þetta, og varð af fullur fjand- skapur með þeim Jóni. Kom þar, að Jón strauk á brott, og hugði fastlega á hefndir. Iæið Námsskeið! Námsskeið! Nú er sá tími árs, sem ungt fólk fer að svipast um eftir aðgangi að verzlunarskólum borgarinnar; enda sannast þar hið fornkveðna, að ekki er ráð nema i tima sé tekið. Það borgar sig fyrir yður að finna oss að máli eða skrifa oss viðvíkjandi verzlunarskóla námsskeiðum; vér getum veitt yður þau hlunnindi, sem í hag koma. Simið eða skrifið við fyrstu hentug- leika. Upplýsingar á skrifstofu Lögbergs! THE COLUMBIA PRESS LIMITED 695 SARGENT AVENUE, WINNIPEG

x

Lögberg

Direkte link

Hvis du vil linke til denne avis/magasin, skal du bruge disse links:

Link til denne avis/magasin: Lögberg
https://timarit.is/publication/132

Link til dette eksemplar:

Link til denne side:

Link til denne artikel:

Venligst ikke link direkte til billeder eller PDfs på Timarit.is, da sådanne webadresser kan ændres uden advarsel. Brug venligst de angivne webadresser for at linke til sitet.