Lögberg - 05.03.1942, Qupperneq 5

LÖGBERG, FIMTUDAGINN 5. MARZ, 1942
5
Þá gáfu vísindin honum stór-
ar imixtúrur og töflur og sendu
hann í tukthúsið aftur.”
IV.
Ekki vil eg skilja við þetta
vfni ón þess að minnast á sögu-
hetjuna, sjálfan Ljósvtíkinginn.
Framan af æfi ihans gat eg vor-
hent honum og fundið til sam-
úðar með honum, en nú finst
mér hann alveg fnamúrskarandi
leiðinleg persóna, jafnvel verri
en Pétur þríhross. Skil eg ekki
hvrnig nokkrum getur komið til
hugar að “fí-gúra” þessi verði
ódauðleg í hugum manna. Þetta
sálarvankaða og siðlausa vingul-
dýr, stynjandi undir ofurþunga
sinnar dáðlausu góðvildar og
fegurðar dýrkunar. Hann á.að
vera ósigrandi vegna auðmýktar
hjartans, en honum verður þó
lítið fyrir að ljúga þ<%ar hann
er að reyna að komast undan
hegningu og hnesna þegar hann
er iað koma sér í mjúkinn hjá
heru, og þegar hann hefir loks-
ms fu-ndið hina sönnu ást, trúir
hann ekki meir á hana en svo
Uð hann hyggur Reimar nvuni ná
henni frá sér.
Þetta, sem hér hefir verið sagt
um ólaif Kárason er miðað við
þá heimsskoðun, sem viðurk'enn-
lr verðmæti eður gildi, i vana-
legum skilni-ngi, bæði andlega og
efnalega, og að hann eigi að skoð-
ast sem hver annar maður. Það er
ekki auðfylt þuð skarð sem verð-
ur í manndóminn þegar burt er
hipt bæði dáð og ábirgðartilfinn-
lngu. En það er hægt að líta
a ólaf frá öðru sjónarmiði,
s'koða hann sem persónugerfi
eða tákinmynd mannlifsins eins
°§ það lítur út fyrir auguin sögu
höfundarins. Til er sú heims-
skoðun eður speki, sem ekiki á
I hugmyndasafni sínu neitt það,
sem við í daglegu tali nefnum
verðmætii, og -skyldu. Þar er
Jalnrétt að “gera og að gera
ekki.” Lifið er “sjúkdómur eða
skemd i efninu,” “bilun eða
misskilningur í tóminu,” slys-
farir i Ijósvakianum”, (á máli
sögunnar). Atheiinurinn nokk-
II rs konar risavél, sem hreyfist
eltir órjúfanlegu lögmáli, og
k"etiir sig engu skiifta slikan hé-
góma sem -lífið. En hvað verður
SVo um ólaf skáld og fegurðina,
ef brugðið er á þau ljósi þessar-
ar speki. ólaifur hara lifði.
Naut fegurðar 1-ifsins, og þjáðist
sainkvæmt eðli sjúkdómsins i
efninu. Hann var hvorki verri
eða betri iheldur en þeir, sem
Pindu hann. Og hverfur svo i
faðm dauðans uppi i jöklinum,
an þess að fá neina hlutdeild í
ffamtíðar fegurð himinsins.
^agan er að vísu að burðast við
að gera fegurð himinsins að ein-
hvers konar yfirskilvitlegri goð-
veru. En eg sé ekki hún eigi
meiri rétt á sér en aðrar slíkar
verur, sem mennimir -hafa búið
til. Uppi á jöklinum býr dauð-
inn, lengra kemst ekki skáldið
með óskabarn sitt.
En hv-að er svo um fegurðina?
Sú feg-urð, sem tilheyrir vorum
heimi, þ. e. lífinu, er tálfegurð,
sem lifir á sinni eigin andstæðu,
því sem iljótt er eða andstyggi-
legt. Verður því “töfra fyllri,
sem vébönd hennar nálgast meir
ofurefli sinnar eigin andstæðu,”
segir sagan. Þetta útskýrir ef
til vill að einhverju leyti alla þá
andstygð og ófegurð, sem höf.
rogast með inn á sögusviðið i
upphafi, og eins hina miklu
hrifning surnra lesenda, sem nú
ekki finst þeir geta lifað án þess
að hafa þessar ódauðlegu verur:
Bjart frá Suimarhúsum og Ljós-
víking skáld sinn til hvorrar
handar.
Fegurð himinsins aftur á móti
tekur við þar sem -lífinu með
öllum sinum þjáningum, sleppir.
Það er i algeru líifleysi: dauða.
Því allar trúarhugsjónir eru
hugarburður sem á rót sína i
einhverjum dulartengslium milli
þess sem við nefnuim sálarlif og
kynhvöt.
Stíltæ-kni höfund-arins og ritlist
er viðhrugðið og það með réttu.
Nát-túrulýsingar hans eru oft
gerðar af óvenjulegri snild. Hann
hefir nærri ótrúlegt iag á því að
gera frásögnin broslega. Glettni
hans er ýmist látlaus og blátt
áfram, eins og þar sem skáldið
gleðst af því að vinur hans dvel-
ur í Kaupmannáhöfn “þeim eina
stað, sem var betri en -að vera
hjá guði,” og þar sem hann
kemst að þeirri niðurstöðu að
stúlkan muni vera of gömul til
að byrja á kristindómi. “Lík-
lega þarf maður að læra krist-
indóm á óvitaaldri.” Eða klár-
geng og hrossabrestleg, minnir á
Gharlie Chaplin þegar hann
skók hausinn frainan í áhorf-
endur eftir að steypt hafði verið
yfir hann úr grautarfati eða
eplaköku kastað í andlit hon-
um. iÞessu lík er t d. viðureign
skáld&ins við ritstjórann og hina
tvo “heildri menn” o. fl.
Þrátt fyrir það, að saga þessi
er bölsýn og lítiltrúuð á framtíð
mannkynsins andar í gegnum
hana samúð ineð þeim, sem
verða undir i baráttu lífsins, og
er það hennar höfuð kostur, að
undanskildri frásagnalistinni,
sem eg hefi áður -getið. Eg hefi
litla trú á að lestur slíkra sagna
sé til andlegrar uppbyggingar
og tel það illa farið að slíkur
hæfiileikamaður sem höf. er.
brauðs að fitla við söguskrif, i
stað þess að beita sér fyrir hald-
betra viðreisnarstarf.
Hjálmar Gislason.
Ment er máttur
Ræðukafli Hannesar Hafstein
er hann lagði horsiein að
Landsbókasafninu.
Síðustu einkunnarorðin: Ment
er máttur, verða höggvin inn í
grunnsteininn, sem verður þann-
ig fyrirkomið, að hann sézt að
innan úr kjallaranum. Á stein-
inn verður og höggvið, að hann
sé lagður á árstíðardag Snorra
Sturlusonar, snillingsins snjalla,
sem, eins og kunnugt er, lézt að-
faranótt þessa dags ifyrir 665
árum.
Nefndinni, sem aðstoðar
stjórnina við bygginguna, þótti
vel til fallið, að þessi athöfn færi
fram einmitt þennan dag, því
að vissulega er li-fsstarf Snorra
grundvöllur og hyrningarsteinn
undir mentafrægð og orðstír ís-
lands, sem er þess fegursta fjöð-
ur enn fram á þennan da-g, og
vonin um, að sú stofnun, sem
sérstaklega er helguð fortíðar,
nútíðar og framtíðar mentun
þessa lands, megi koma að til-
ætluðu gagni með tilætluðu
magni, er óefað greinilega sam-
einuð minning hans. Því fátt
sannar öllu áþreifanlegar, hvílík-
ur máttur fylgir mentinni en
það, hverja þýðingu þær mentir,
sem Snorri Sturluson er íulltrúi
ifyrir og frömuður að, hafa haft
fyrir hina islenzku þjóð, líf
hennar og viðhald, álit og alla
þróun. Tími og veður bannaa-
að rökstyðja -þetta ýtarlegar hér,
en þeir, sem þekkja sögu fslands
vita, að þetta er satt.
Bókasöfnin hafa tvennskonar
ætlunarverk. í fyrsta lagi geyma
þau bókmentir og sögu þjóðar-
innar og erú þannig varðkastali
og forðabúr þjóðernistilfinning-
arinnar, sem aftur er skilyrði
fyrir samheldni, vilja og krafti
til þess að efla og hefja þjóðina
sem þjóð. Eg vona að þessi
bygging, sem hér á að rísa, verði
trúr og tryggur geymslustaður
fyrir alt gott í íslenzkum bók-
^mentum að fornu og nýju,’ örugt
vígi fyrir minningu þeirra
manna, sem auka og efla mentir
og þar með inátt þessa lands.
Vona eg, að í þessu húsi verði
sýnilegur staður, þar seirf nöfn
slíkra manna verða höggvin í
stein að þeim látnum, þeim til
lofs og öðrum til eftirbreytni.
En bókasöfnin hafa einnig
annað ætlunarverk, og það er að
vopna hinn lifandi lýð i fram-
sóknarbaráttunni á hverjum
tíma, með því að fá inn í iland-
ið jafnóðum hinar beztu bækur
og rit í öllum visindagreinum,
svo að þeir, er mentir stunda,
geti fylgst með í þeim framförum
þekkingarinnar, sem fleygja
menningunni áfram. Hvervetna
og í öllu er það nútímans
reynsla, að þekkingin er það
sem sigrinum ræður Það er
þekkingin og visindin, sem finna
upp vopnin og áhöldin til varnar
og sóknar í lífsbaráttunni, bar-
áttunni fram á við og upp á við
til meira ljóss, meira frelsis,
meira inanngildis, sem er tím-
ans krafa. Það er gamalt spak-
madi, að blindur sé bóklaus
maður. En blindur maður getur
ekki beitt vopnunum, hann er
vopnlaus, máttlaus, ófær í bar-
áttunni, og er því ment máttur,
sem ekki má án vera.
Einnig þetta síðarnefnda ætl-
unarverk vona eg að verði leyst
af hendi eftir föngum og af góð-
um vilja í hinu nýja húsi, sem
hér á| að reisa, húsinu, sem ætl-
ast er til að stækki eins og skelin
með skelfiskinum, eftir því sem
árin líða.
Eg veit eigi aðra betri ósk, er
eg geti bundið við þesSa athöfn,
en |iá, að æskulýður fslands festi
sér í huga þann sannleik, að
ment er máttur og að mentaleysi
skulii þurfa að vinna sér það til
®reskir fallhlífarhermenn, sem nú eru í æfingum til þess
að jafna á Þjóðverjum.
r<‘t<ir eru nú óðum að æfa öflugar sveitir fallhlifarher-
(lnna, e.r á sínum iíma mnnu reynast Þjóðverjum alt annað
n auðsveipar viðurcignar; þcssi tekund hermanna, ver til
töngum og ströngum æfingatíma að læra að fatla og
i h '- ('^ ne/fa; þeir koma niðu-r úr fallhlifunum með byssu
sé tnáttleysi. Hver sem eykur
mentun sína, eykur mátt sinn,
og þar með mátt þess lands, sem
á hann.
Um leið og eg bið allsvaldandi
guð að blessa þessa mentabygg-
ingu, sem hér á að standa, legg
eg í nafni þings og stjórnar
þessa lands hyrningarsteininn á-
samt menjum þeim, er eg áður
hefi frá skýrt.
Blessist og varðveitist ibók-
mentir, tunga og þjóðerni fs-
lands.
—(Lögrétta 26. sept., 1906).
DÁNARFREGN
Föstudagsmorguninn 27. febr.
andaðist Erlendur G. Erlendson
á heimili Mr. og Mrs. Henry
Schaffer í 'Cavalier, eftir all-lang-
an og strangan sjúkdóm, sem
hafði varað um fjögurra ára
skeið. Erlendur Gísli Erlendson
fæddist 12. maí 1862 -í Litlugröf
í Langholti í Skagafjarðarsýslu;
foreldrar hans voru Erlendur
Jónsson og Guðrún Jóhannsdótt-
ir Faðir hans dó áður en hann
fæddist, en móðir hans 'fluttisi
til Ameríku meðan hann enn var
á ungum aldri. Hann fór i fóst-
ur til frænda síns, Jóhannesav
Thorkelssonar á Dýrfinnustöðum
í Hofstaðasókn í Skagafirði. En
eftir fermingaraldur vann hann
fyrir sér á ýmsum stöðum, Árið
1884 giftist hann Sigriði Jóns-
dóttur frá Skálá í Sléttuhlíð.
Þau eignuðust 4 börn. Tveir
synir dóu í æsku, en sonur og
dóttir lifa föður sinn, Gunnar og
Lilja (Mrs. S. Einarsson), bæði
búsett í Akrabygðinni. Eftir 12
ára sambúð á Lóni i Deildardal,
misti Erlendur konu sína. Flutt-
ist hann þá að Glæsibæ í Skaga-
firði, og þaðan til Ameriku með
börn sín árið 1900.«Settist hann
þá að hjá ólafi Jóhannesíyni
móðurbróður sinum í Akrabygð
og hafði þar fyrst um sinn sama-
stað, en vann fyrir sér við ýmsa
bændavinnu. Hefir hann svo
síðan er aldur færðist yfir, búið
á ýmsum stöðum hér bæði hjá
dóttur sinni og víðar. Síðustu
4 árin var hann mest af til heim-
ilis hjá Mr. og Mrs. S. T. Björn-
son, Hensel. Var hann þá far-
inn að kenna sjúkdómsins og var
með k-öflum á sjúkrahúsi i
Cavalier, N.D. Og seinustu 3—4
mánuðina dvaldi hann á heimili
Mr. og Mrs. Henry Schaffer, þar
sem hann nú andaðist eins og
áður er -sagt.
Erlendur sál var þrekmaður
mikill. Það sem hann tók að
sér að gjöra, vann hann ávalt
með sérstakri trúmensku, og var
í fylsta máta áreiðanlegur í öll-
um viðskiftum. Má því segja
að trúmenska, þrek og dugnaður
hafi auðkent hann á starfsskeiði
lífsins.
Jarðarför Erlendar sál. fór
frain frá ikirkju Vidalínssafnað-
ar. Mánudaginn 2. marz var
hann lagður til hvíldar í graf-
reit þeirrar kirkju. Séra H.
Sigmar jarðsöng.
Siprini1
Þegar Sigur fæst, gerið yður ljósa þýðingu hans — frambúðar frjálsræði
fyrir yður og börn yðar ^il þess að lifa, hugsa og biðja á þann hátt, er
yður og þeim þóknast. Öryggi fyrir heimili yðar — sparifé yðar — og
ellitryggingu. Frelsi þeirra þjóða, sem nú eru i þrælahaldi. Ný lækifæri
fyrir alla.
Þér getið flýtt fyrir sigrinum með því að kaupa Sigurláns Veðbréf — sem
er aðeins önnur leið lil þess að lána stjórn yðar peninga. Sérhvert ceni
verður endurgreitt, og í viðbót fáið þér 3% ársvexti, sem greiðast sex-
mánaðarlega. Það er enginn vísari vegur til að spara peninga, og láta
þá vinna samtímis og berjasi fyrir yður.
Canada hefir veitt yður frelsi og öryggi. Canada hetir verndað yður. Nú
þarfnasi Canada hjálpar YÐAR. Lánið stjórninni hvert cent, sem. þér
framast megið án vera til þess að hjálpa henni til þess að utbúa hermenn-
ina, stöðva og koma á kné hinum sam-
vizkulausu harðstjórum, sem ógna öryggi
yðar. Lánið til þess að kaupa fyrir Sigur-
inn, sem yður er svo áríðandi. Kaupið
Sigurláns Veðbréf NÚ ÞEGAR.
HVAÐ ER SIGURLÁNS VEÐBRÉF?
Pað er loforð Canadastjðrnar um að endurgreiða hvert cent, sem þðr lánið
henni. pér getið selt Veðbréfið fyrir peninga, hvenær sem þér þarfnist þeirra.
Af hverju Veðbréfi eru greiddir 3% ársvextir. Við hvert Veðbréf er festur
arðmiði. Tvisvar á ári getið þér tekið arðmiða til bankans, og fengið and-
virði hans í peningum.
pér getið fengið Sigurlánsbréf fyrir $50, $100, $500, $1,000 eða $5,ooo upp-
hæðir. Pér getið keypt Veðbréf ^gegn afborgunum — aðeins 10% öt í hönd,
og afgangi má dreifa yfir marga mánuði með síðustu borgun 15. ágúst 1942.
Fðlk kaupir Sigurláns Veðbréf af viðurkendum umboðsmanni, sem heimsækir
yður, hjá ölliim bönkum eða Trust félögum, eða á aðalskrifstofu Sigurlánsins
f umhverfi yðar.
Sala hinna nýju Sigurláns Veðbréfa stendur nö yfir.
kaupa alt, sem þér megnið.
Verið viðbflnir að
»