Lögberg - 27.04.1944, Qupperneq 7

LÖGBERG. FIMTUDAGINN 27. APRÍL. 1944
7
Norska kvenþjóðin í styrjöld
Frásögn frú Astrid Friid
SIGVARD A. FRIID blaða-
fulltrúi Norðmanna, hér á landi
og frú hans, Astrid Friid dvöldu
um tíma í Englandi á síðastliðnu
hausti. Oft hefir ritstjórn blaðs-
ins farið þess á leit við frú Friid,
að hún segði blaðinu frá ein-
hverju af því, sem á daga hennar
hefir drifið síðan styrjöldin
braust út. En hún hefir jafnan
vísað frá sér og sagt að það sem
til frásagnar væri, það segði
maður hennar.
En eftir Englandsferð þeirra
hjóna hefir hún látið tilleiðast
að gefa Lesbók stuttort yfirlit
yfir virka þátttöku norskra
kvenna í frelsisbaráttu þjóðar-
innar, og þá frábæru atorku og
fórnfýsi er norska kvenþjóðin
hefir sýnt.
• Frú Friid kom hingað til lands
með manni sínum í apríl 1942.
Þann tíma sem hún hefir dvalið
hér, ljúka allir upp einum munni
um það, sem henni hafa kynst,
að hún sé hin ágætasti fulltrúi
norsku kvenþjóðarinnar, fjöl-
mentuð kona, og hin bezta stoð
manns síns í starfi hans. Hún
hefir lagt mikla rækt við að
kynnast íslenzkum málefnum og
íslenzku lærði hún fljótt það vel,
að hún gæti lesið íslenzk blöð.
Frásögn hennar af þátttöku
norskra kvenna í styrjöldinni
var á þessa leið:
Fyrst af öllu vil eg, segir
Astrid Friid, gjarna minnast með
áherslu hinnar glæsilegu frammi-
stöðu norskra kvenna í mörgum
héruðum Noregs, gegn hinum
þýzku innrásarmönnum. Þær að-
stoðuðu við að ná ungum Norð-
mönnum frá þeim héruðum, sem
þegar voru hernumin og var ó-
trúlegt, hve mikla hugkvæmni
og snilli þær sýndu í þessu starfi.
Auðvitað gátu þær ekki tekið sér
vopn í hönd og gengið í bardag-
ann, en fjöldi þeirra tók mal á
bak sér og gekk á skíðum gegn-
um víglfnur fjandmannanna og
komust til landa sinna. Hjálpar-
starf þeirra var ótrúlega gagn-
legt. Þegar ófriðnum er lokið.
verða óteljandi sögur sagðar um
þau afrek, sem norsku konurnar
hafa unnið á ýmsum sviðum,
meðan ófriðurinn stóð í Noregi.
Og enn hefir minst af þessum
sögum komið fyrir eyru almenn-
ings. Þó hefir þegar verið skýrt
nokkuð frá því, hversu ómetan-
leg verk norskar konur hafa
leyst af höndum fyrir þá, er á
heimavígstöðvunum b e r j a s t.
Hundruð kvenna hafa verið sett
í fangelsi og orðið fyrir pynding-
um af þýzku lögreglunni, en ekki
hefir enn vitnast um að nokkur
einasta norsk kona hafi látið bug-
ast fyrir ógnum þýzku lögregl-
unnar.
Konur flýja í hópum.
—Það eru heldur ekki fáar
norskar konur, sem hafa flúið frá
Noregi og lagt sig í miklar hætt-
ur með því. Það eru konur frá
öllum landshlutum, konur fiski-
manna, skrifstofustúlkur, búðar-
stúlkur, kvenstúdentar og bænda-
konur (sem aldrei höfðu fyr á
}sjó komið), en lögðu í ferðina
yfir Norðursjóinn á litlum fiski-
bátum og hafa komist til Bret-
lands með vinum sínum og
skylduliði.
Og margar hinna giftu kvenna
hafa haft börn sín með sér.
Fimtug móðir sigldi þannig yfir
Norðursjóinn með 6 af sínum 9
börnum á aldrinum tveggja til
12 ára. Margar konur hafa líka
með mestu erfiðismunum komist
j7fir sænsku landamærin í stöð-
ugri lífshættu frá þýzkum varð-
mönnum.
Eg veit ekki hve margar norsk-
ar konur hafa sloppið heiman
frá Noregi meðan stríðið hefir
staðið. Þær eru orðnar margar.
Vegna þess mikla starfs, sem
norska stjórnin í Bretlandi þarf
að láta leysa af hendi þar og ann-
arsstaðar í heiminum, þá eru þær
ekki nógu margar til þess að
fullnægja eftirspurn yfirvald-
anna um konur til ýmsra starfa,
og hver einasta norsk kona, sem
komist hefir heiman að, og auð-
vitað þær, sem voru erlendisj
áður en Noreður lenti í styrjöld-
inni, eru nú í opinberri norskri
þjónustu, og inna hver sitt starf
af höndum. Þær vinna í Bret-
landi, Bandaríkjunum, í Svíþjóð,
hér á Islandi og á norska kaup-
skipaflotanum. Og þeim hefir
með dugnaði tekist að samlaga
sig hinum nýju lífskjörum sín-
um, og leggja allan sinn dug í
störfin.
Þær eru herskyldar.
Allar norskar konur eldri en
16 ára, verða að láta skrásetja
sig á hinni opinberu norsku skrá-
setningarskrifstofu í London. 1
júlí 1942 var herskyldulögunum
norsku þannig breytt, að þau
náðu yfir allar giftar og ógiftar
norskar kon'ur í Bretlandi, sem
eru á aldrinum 18 til 40 ára, að
undanteknum þeim, er eiga börn
yngri en 16 ára. Noregur er eitt
af þeim fáu ríkjum bandamanna
Breta, sem þar hefir stjórn, sem
hefir skyldað kvenþjóðina til
hernaðar- og þjóðvarnarstarfd,
og samkvæmt áðurnefndum lög-
um, hafa allar norskar konur,
er uppfyltu áðurnefnd skilyrði,
verið settar til að vinna að hern-
aðarátakinu. Annaðhvort eru
þær beinlínis tengdar hernum,
eða settar til að gegna allskonar
hjálparstörfum, eða þá fengið í
hendur þýðingarmikil störf á
öðrum sviðum, svo þær geta los-
að karlmenn við að þurfa að vera
utan hersins.
Margskonar slörf.
Mikill fjöldi norskra kvenna
er nú tengdur hernum. Hjálpar-
sveit norskra kvenna, samsvar-
andi A.T.S.-stúlkunum brezku,
var stofnuð sumarið 1942, og
hjálparsveit fyrir sjóherinn var
sett á laggirnar í ágúst sama ár,
en samskonar sveit til aðstoðar
flughernum snemma á síðast-
liðnu ári. Margar konur vinna
við herstjórn hinna ýmsu norsku
herdeilda, og eru klæddar ein-
kennisbúningum, sem í ýmsu
líkjast þeim er brezkar konur
klæðast. Áður en þær byrja
þjónustu sína, taka þær þátt í
Utanáskriftir á sveimi
Þessi póálur hefir FORGANGSRÉTT
ÞEGAR maður særist í orustu, eða verður alvarlega veikur,
er hann fluttur með öllum hugsanlegum hraða á næsta sjúkra-
hús, þar sem honum er veitt öll hugsanleg aðhlynning. Vegna
hins hraða flutnings þess særða eða sjúka, er engan veginn
víst, að bréf til hans nái honum þá, þó víst sé, að þá þrái
hann mest bréfin að heiman. En til þess að útiloka drátt, hefir
nýrri póstafgreiðslu verið hrujndið í framkvæmd. Forgangs-
póstspjald í slysa eða veikindatilfellum er fylt út, og sent með
flugpósti til ættingja og með þeim fyrirmælum að bæta við
orðunum “In Hospital” við venjulega herdeildar utanáskrift.
Bréf frá Canada með orðunum “In Hospital”, eru send rétta
boðleið til skrásetningarskrifstofu brezka veldisins eða mið-
stöðva hers vors við Miðjarðarhaf eftir því sem til hagar; slík
bréf njóta forgangsréttar, hvort sem þau eru send með flugpósti
eða á venjúlegan hátt; þau ná til viðtakenda fljótar en nokkur
cnnur bréf.
Óhjákvæmilegt er það, að dráttur eigi sér stundum stað í
sambandi við bréf til særðra manna eða þeirra, sem skipt hafa
um heimilisfang. En þér megið treysta því að alt, sem flýtt
getur fyrir afgreiðslu bréfa til vina yðar handan við haf, verður
gert — umsvifalaust.
Þegar þér fáið forgangsspjald í slysa eða veikindatilfell-
um, þá verið viss um að bæta orðunum “In Hospital” við hina
venjulegu utanáskrift hlutaðeiganda handan við haf.
CANADA POST OFFICE
GefiC út aö tilskipan
HON. W. P. MULOCK, K.C., M.P., POSTMASTER GENERAL
ströngum æfingum um stuttan
tíma. Þar læra þær í aðalatrið-
um í hverju nútímahernaður er
fólginn, hafa æfingar í vopna-
buþði og hergöngum, læra að
fara með kort, áttavita og merkja
sendingar og þær sem eru tengd-
ar sjóliðinu, verða líka að kunna
að róa. Ef innrás verður gerð
í Noreg, fá allar þessar konur og
stúlkur þýðingarmikil verk að
vinna heima á norskri grund.
Það er fjölbreytt, starf þeirra,
þær eru í eldhúsum, leyniþjón-
ustunni, þær eru ritarar, síma-
gæslustúlkur, bifreiðastjórar,
vinna í mötuneytum liðsforingj-
anna, í birgðastöðvunum, her-
mannaeldhúsunum, sjúkrahúsun-
um og í skipunum.
Þær fá heiðursmerki.
Skip margra hinna norsku
kvenna, sem starfa á sjónum,
hafa verið skotin í kaf, og einar
10 af konum þessum hafa fengið
norska hernaðarheiðursmerkið
fyrir unnin störf. Ein kona hefir
fengið 3 heiðursmerki, þar af tvö
norsk, þ. e. a. s. St. Olafs heið-
urspeninginn og hernaðarheið-
ursmerkið, og eitt brezkt B.E.M.
(Heiðurspening brezka heims-
veldisins). Brezku viðurkenning-
una hlaut hún í des. 1942, er
hún var á norsku skipi er lá’ í
Malta, þegar verstu loftárásir
Þjóðverja dundu þar yfir. Það
eru líka allmargar norskar kon-
ur, sem gegna loftskeytamanna-
störfum í norskum skipum. Ein
af þeim fór alt umhverfis jörð-
ina,.til þess að bjóða sig fram til
starfa. Hún lærði síðan loft-
skeyta fræðina á námskkeiði í
Kanada, en þar hafa Norðmenn
loftskeytaskó'la, og hefir hún
alla tíð síðan starfað á norskum
skipum.
Hjúkrunar- og líknarstörf.
Afar mikilsvert hefir starf
þeirra norsku kvenna verið sem
eru læknar tannlæknar, hjúkr-
unarkonur og aðstoðarstúlkur við
hin mörgu norsku sjúkrahús,
hresSingarheimili, lækna- og
tannlæknastofur, sem norska
stjórnin hefir sett á stofn víðs-
vegar í löndum bandamanna.
Því miður hefir ekki verið æski-
lega mikið af konum til þess að
gegna þessum störfum, og þær
sem að þessu vinna eiga við mjög
þreytandi vinnu að búa, sem tek-
ur á taugarnar. En þær leysa
mjög þýðingarmikið starf af
höndum fyrir þjóð sína. Skortur
hefir t. d. verið mjög mikill á
hjúkrunarkonum, og er hjúkr-
unarkonur heima í Noregi fréttu
um þetta, voru margar af þeim
sem ákváðu að flýja land, til
þess að geta þjónað þjóð sinni á
þessu sviði. Margar þeirra kom-
ust úr landi, og hjálpaði þeim
hinn öflugi leynifélagsskapur.
Aðrar komust burtu á eigin
spítur, og komust þær yfir Norð-
ursjóinn á ýmsum smáskipum.
Eftirfarandi saga er táknræn
fyrir áhuga kvenna í þessu efni:
Tvær ungar hjúkrunarkonur
gengu á skíðum og fótgangandi
um fjöll og skóga og komust yfir
landamærin til Svíþjóðar. En
þegar þær fengu vitneskju um
það, að það mundi líða langur
tími, þar til þær gætu komist til
Bretlands, og vissu að mikil þörf
var fyrir hjúkrunarkonur meðal
Norðmanna þar, fóru þær aftur
yfir landamærin til Noregs, kom-
ust þær í fiskibát, er fór til Eng-
lands, Martha, ríkisarfafrú sem
talað hefir við þessar tvær hjúkr-
unarkonur, og sem opinberlega
hefir sagt frá æfintýrum þeirra,
bætti við: “Vér Norðmenn vit-
um, að ef vér þurfum fleiri
hjúkrunarkonur, þá muni þær
strax koma og bjóða sig fram til
starfa.”
Við norska Rauða krossinn og
hjálparstöðina í London vinna
nú 65 til 70 norskar konur. Það
er alger sjálfboðavinna. Þær
vinna hvern einasta dag í aðal-
bækistöðvunum og þar að auki
heimsækja þær norska sjúklinga
í norskum og brezkum sjúkra-
húsum ekki aðeins í London,
heldur einnig víðar í Bretlandi.
Þessar konur vinna þannig mjög
merkilegt og þýðingarmikið
verk. Þær hafa meðal annars
skipulagt flutning boðsendinga
frá Noregi, þær rannsaka mál í
því sambandi og hjálpa til þess
að sjá norskum stríðsföngum
fyrir matargjöfum og fatnaði, og
einnig útvega þær húsnæðis-
lausu fólki og skipbrotsmönnum
fatnað.
Hjálparstofnunin (Norway Re-
lief Depot) hefir mikla vinnu-
sali og er þar meðal annars
prjónadeild, þar sem mikill hluti
fatnaðarins, sem úthlutað er til
hermannanna, er prjónaður. Eg
get í því sambandi nefnt, að á
árinu 1942 voru þar unnar um
4.000 flíkur og einnig um 4,000
plögg til sjúkrahúsanna, svo sem
föt, barnaföt, sloppar fyrir
’ækna og tannlækna o. fl., og
þar voru útbúnir 16,500 jóla-
bögglar sem sendir voru til
norskra hermanna og sjómanna.
Þegar eg var í London í haust,
voru enn ekki fyrir hendi skýrsl-
ur um þetta starf á árinu 1943, en
það hafði þá verið'mun víðtæk-
ara en árið áður. Þar að auki
eru þar unnin og safnað saman
öllum mögulegum fatnaði og
skófatnaði, sem útbýta skal í
Noregi, þegar er það verður á
nokkurn hátt gerlegt. Þá má
geta þess, að Norski Rauði Kross-
inn í London sendi árið 1942
jólaböggla til norskra sjúklinga
í 193 sjúkrahúsum í Bretlandi.
Þar að auki hefir verið komið á
fót útlánsbókasafni, sem í eru
norskar bækur, blöð og tímarit,
og er þetta sent norskum sjúkl-
ingum í hinum ýmsu sjúkrahús-
um.
Gerasl félagar í
Rauða krossinum.
Þegar eg var í London, var mér
falið að fá sem flesta Norðmenn
á íslandi að hægt væri, til þess
að gerast félagar í Norska Rauða
Krossinum, og eg vildi gjarna
leyfa mér að nota þetta tæki-
færi til þess að biðja landa mína
hér um að fara að þessari áskor-
un, til þess að styðja Rauða
Krossinn okkar, í hinu mikla
verki hans. Þeir geta bara hringt
til mannsins míns eða til mín‘.
Norska stjórnin í London er
vafalaust bezt skipulögð af út-
lægum stjórnum bandamanna
þar, og þarf auðvitað óhemju
mikinn vinnukraft. Mikill hluti
hinna norsku kvenna, sem komið
hafa frá Noregi, og einnig þeirra,
sem voru utan Noregs, er landið
lenti í styrjöldinni, hafa verið
settar til vinnu í hinum ýmsu
stjórnarskrifstofum, í stofnun
þeirri, sem hefir með siglinga-
mál Norðmanna að gera, í öðr-
um stjórnarstofnunum, við sjó-
mannafélagsskapinn, o. s. frv.
Það eru ekki fáar konur, sem
gegna ábyrgðarmiklum stöðum
við þessar stofnanir. Nokkrar
konur vinna einnig við utanríkis-
þjónustuna, bæði í utanríkis-
ráðuneytinu í London og ýmsum
öðrum sendiráðum og sendisveit-
um.
Norskir skólar.
Þau eru ekki fá, norsku börnin
sem komist hafa frá Noregi, sum
með foreldrum sínum, en flest
eftir hin birezk-norsku ^trand-
högg í Norður- og Vestur-Noregi
og á Svalbarða og auðvitað hefir
nauðsyn borið til þess að setja á
stofn skóla fyrir börn þessi. Sem
betur fer hafa komið allmargar
norskar kenslukonur og kven-
stúdentar til Bretlands, og þær
eiga hlutdeild í kenslunni í skól-
um þeim, sem norska stjórnin
hefir sett á stofn á ýmsum stöð-
um í Stóra Bretlandi.
Hermönnum iil afþreyinga.
Að lokum verð eg að vikja
nokkrum orðum að þeim konum,
sem hafa tekist á hendur það
þýðingarmikla hlutverk, að sjá
hermönnum vorum, sjómönnum
og flugmönnum fyrir skemtun-
um og dægrastyttingu, til þess
að reyna að sefa söknuð þeirra
og heimþrá. Þessar konur hafa
stofnað nefndir, sem efna til
skemtana vdðsvegar í hafnar-
borgunum og herbúðunum, með
fyrirlestrum, söng og hljómleik-
um. Nokkrir af þektustu lista-
mönnum okkar, sem komist hafa
til Englands, hafa stöðugt ferðast
um og heimsótt norska herinn
og sjómennina. Hvorki þeir, né
aðrar norskar konur, sem hafa
hæfileika til þess að koma fram
og skemta, hafa hlíft sér. Þær
hafa ferðast um alt Bretland,
stundum verið í Bandaríkjunum,
Kanada, á íslandi og Færeyjum,
þær fara út í herskipin, heim-
sækja sjómannaheimilin og sjó-
mannakirkjurnar. Fara þær um
alt, þar sem þær halda að þörf
sé fyrir sig. Sumar þeirra, sem
síðast eru komnar frá Noregi,
ferðast einnig um og segja frá,
hvernig umhorfs sé heima,
hvernig börnum og öðrum ætt-
ingjum líði, og láta hina norsku
pilta vita, ’hve öfluglega sé bar-
ist á heimavígstöðvunum gegn
nazistum.
•
Er frá Astrid Friid hafði lokið
máli sínu um þetta efni, barst
það í tal, hvort hún vildi ekki
við tækifæri segja Lesbók frá
einhverjum þeim sögulegu at-
burðum, er drifu á daga hennar
í Noregsstyrjöldinni vorið 1940.
En hún hefir vissulega margt að
segja frá þeim dögum, sem varp-
að geti ljósi yfir þær hörmungar
og þá erfiðleika, sem norska
þjóðin átti þá við að stríða. Þótt
það, sem þá gerðist væri ekki
nema upphaf því miður, að lang-
varandi kúgun og þjáningum.
—Lesbók Mbl.
Borgið Lögberg!
=3
Látið ekki tækifærið ganga
úr greipum yðar!
Verzlunarmennlun er ómissandi nú á dögum, og
það fólk. sem hennar nýtur. hefir ætíð forgangs-
rétt þegar um vel launaðar stöður er að ræða.
Það margborgar sig. að finna oss að máli. ef þér
hafið í hyggju að ganga á verzlunarskóla; vér
höfum nokkur námskeið til sölu við frægustu og
fullkomnustu verzlunarskóla vestan lands.
The Columbia Press Limited
Toronto og Sargent, Winnipeg
ÍU