Lýður - 05.11.1888, Blaðsíða 1

Lýður - 05.11.1888, Blaðsíða 1
25 arkir af blaðinu kosta 2 kr., erlendis 2,50kr.Borgist fyrirframtil útsölumanna. Auglýsingar teknar fyrir 2 aura hvert orð, 15 stafir frekast, affeitu letriðau., en stóru letvi 5 au.; borgist fyrirfram. L ÝÐ U R ttltgjörðir, frjettir og auglýsingaf sendist ritstjóranum. Aðalútsölumenn: Árni Pétursson og Björn Jónsson á Oddeyri. 4. blað. Akureyri 5. nóvember 1888. 1. ár. Y í i r 1 f s i n g. |>areð ég úr öllum áttum heyri því dróttað að mér, að eg sé höfundur kvæðisins um ísland, sem ritstjórn blaðsins „Jjögbei'gis" hefir nafnlaust prentað, og sem vakið hefir ekki lítið hneyksli hér á landi, finn ég skyldu mína, að yfirlýsa því, aðkvæðiþettaer ortaf mér. En jafnframt í ég hef enga heimild gefið lil þess p r e n t a ð, sízt á þanu lútt, sem annan stað votta ég, að að kvæði þelta y r ð i gjórt hefir verið. Kvæðið er þannig tilkomið, að á síðastl. vori samdi ég nokkur alriði úr leik. er ég kallaði: „Idealista og Rea- lista", og fór þar fram sókn og vörn um hin helztu lífs- spursmál, er nú eru á dagskrá, svo sem: trú og vantrú, frjáls- lyndi og ófrjálslyndi, ísland og Ameríka. Leikurinn er að vísu ekki hálfsaminn enn, en senur af lionum eru til, og fáeinir kveðlingar. Einn þeirra kveðlinga var nú eiumittþetta Lögbergskvæði, og anuað hiti kvæðið með sama brag, sem prentað er í 1. tbl. „Lýðs". þólt ég sé nú höf. beggja kvæðanna, læt ég (í leiknum) gagnstæðsr persónur yrkja þau og kveða. Að svo mæltu skal óg hvorki afsaka sjálfan mig né kvæðið, en skora vil ég á hvern einastamann, sem eitthvað þykist þekkja kveðskap minn, anda og innræti, að bera því vilni, hvort mér muni vera eiginlegt að yrkja nið um land vorl eða pjóö, þegar egyrki ísjálfs min nafni. En eigi eg óvildar- eða öfundarmenn nokkra, læt eg þá ráða dómum sínum, en eg mun ráða kveðskap mínum. Matth. Jochumsson. Gestur Pálsson : í>rjár sögur. Rvk. 1888. |>essar nýju smásögur höf. eru að mörgu leyti hinar bezt sömdu, sem ritaðar hafa verið á voru máli — máske þær fyrstu, sem lítið eða ekkert vanvaningsbragð er af. Eyrsta sagan „Grimur kaupmaður", er rýrust, enda mun hún vera sniðin eptir persónulegri fyrirmynd. Slíkt er ætíð kallað ísjárvert; persónan, sem nienn vilja lýsa, ruglar opt meira fyrir þeini, sem semur, en hún hjálpar eða lánar. Grímur er óskiljanlegur nyrfill, og úr því að hann var ekki gjörður verri i heild sinni eða rót, koma ærutaugir hans of lítið fram; hann verður of leiðin- legur, fyrirlitlegur, hraklegur. Hans innri maður skilst ekki nándarnærri nógu vel, og hans samvizkubit er ekki grundvallað vel eða rökstutt — úr því hann er blind-rugl- aður í öllu trúarlegu. Aptur eru mótsettningarnar, Markús og Maria, göðar persónur, og það eru þær, sem bera upp söguna og gefa henni gildi — það sem þær ná. Til- bugalífið er aptur prýðilega vel samin skáldsaga, og allar persónurnar skemmtilegar og sjálfum sér samkvæmar. Sam- setning sögunnar er föst og vel hugsuð, framsetning, orða- l»8i náttúru- og sálarlýsingar, — allt þetta í bezta lagi. „Gamli forvarður" er þó einna beztur, og honum er að dáanlega komið fyrir i sögunni —„þessu gamlaguðsbarni", sem þrisvar stelm- að gamni sinu, meðan hinn amlóðinn stelur kaaíubelgnum ser til lifs, og fellur á fyrsta bragði. V o r d r a u m u r i n n er þó, ef til vill, saminn með niestri iþrótt og gáfu. 1 þeirri sögu hefir höfundurinn, nálega fyrstur manna hjá oss, sýnt þá list, að opna brjóst manna, eða að mála með orðum hið innra lif, skap og á- striður manna, svo það er meira en frásag*, svo áð lif og sé í. iteyndar eru viðskipti Önnu og hins unga prests- efnis ekki sem eðlilegust, sízt eptir voru þjóðerni ogskaps eðli, en allt kemur mæta vel heim í sjálfu sér, og lif og lipurð, fjör og fegurð, er i allri frásögninni. |>að eina, sem er verulega athugavert við þessar sögur allar, en sérstaklega hina síðustu, er lífsskoðun sú, sem leynir ser ekki. Höf hefir ótrú á öllu trúarlegu, einkum þó sjálfsagt vana-trúnni, vana-kirkjn- og kristindóms lífi, enda mun ýmsum eldri mönnum þykja sem í sögum þess- um ómi holdsins evangelium, rett eins og hjá öðrum réal- istum vorra tíma Eu dæmum höfund þenna varlega. Sannleikurinn hefir margar hliðar. Her er helzta spurn- ingin þessi: hefir höfundurinn sýnt s í n a hlið sannleikans rett, og svo röksamlega og fallega eins og listafræðin heimtar ? J>að er ætlun vor, og að svo miklu leyti er hann án saka. . Hugsun hans mun hafa verið sd, að sýna með lifandi litum, að í athöfnum manna, jafnvel góðra og gam- alla guðsbarna, eru það hagsmunirnir, sem látnir eruráða, þó svo sé látið, sem menn uppfylli allt réttlæti. |>annig kemur hinn gamli kennimaður fram (í Vordraumnum) Haain er mesti heiðursmaður að allra rómi, enda sjálfsagt i sjálfs sín augum líka, en breytni hans er þó á engum öðrum grundvelli byggð en hagsýninnar. Hvort höf. ætlar að allir kristnir menn farí,- einungis eptir hans siðareglu, ellegar að þessi prestur eigi einungís að sýna spilltan aldarhátt það viljum vér ekki dæma um, en vel, og enda ofvel hefir honum tekist að gjöra hina fögru sýslumannsekkju útgengi- leg í augum almennings, þrátt fyrir það að hún ekki ein- ungis afdráttarlaust fylgir hagnaðarreglunni (eins og prest- urinn), heldur og hinum nrju lögum „hins frjálsa þanka" og óbundnu ásta. En hvað uni það, sagan er snildarvel samin, og móralinn má að miklu leyti forsvara. J>ar sem lögum trúar og siðgæðis er ekki hlýtt nema að yfirvarpi, og þar sem einn segist hlýða Krists lögmáli, en beygir þó með „heim- inum" hné fyrir Baal, þar er hart að vera dómfelldur og drómabundinn eingöngu eða mest fyrir þá sök, að maður kýs heldur holdlega hreinskilni, enga trú og ekkert tiðsk- unnar siðgæði, en að hræsna hvorttveggja og fá að launum grið og góða daga. En það veika hjá mörgum hinna yngri höfunda er þó þessi hlutdrægni eða hleypidómar gagnvart mörgu löghelguðu, sem í sjálfu sér og að upprunanum til er gott og gilt. |>að eru til prinsíp, sem allar listareglur eiga að lúta; eða réttara að segja, samþýðast við, og eng- inn sannur listamaður má nokkru sinni gleyma því, að hið hæsta, sem skynsemi mannsins þekkir, eru allsherjar frum- sanndi trúar, skyldu og siðgæðis; — án þeirra er engin algild list til né skáldskapur, og allt hátignarlegt og stórt) allt t r a g i s t, allt aðdáunarvert, brífandi og upplyptandi, hverfur með hinu trúar- og siðgæðisiega stóra úr lífinu eða sögunni, og ekkert verður eptir nema náttúran, óviðráðan- leg og tilgangslaus, og — vér sjálfir = hégómi, dupt og aska. Að endingu viljum vér skjóta því að hinum gáfaða höfuudi, sém ritar svo smellið og lípurt mál, að viðbafa í næstu sögum sínum ofurlitið sjaldnar en hanu iitjfir hingað- til gjört, atviksorðin (eða nöfnin) „ofboð" og „skelfing", þvi þau eru o f b o ð óviðfeldin og skelfing af káraleg. list (Aðsent grein). fessi árin er mikið talað um réttindaleysi og ófrelsi það er hin íslenzka pjóði heild sinui eigi við að búa, en það er minna minnst á, þó því frelsi, sem vér höfum, sé í sumum greinum ekki sem jaíhast skipt niður inilli hinna einstöku þjóðiélaga; og mjög lítið er gjört til að bæta úr því, margir að einstakl-

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.