Lýður - 07.03.1889, Blaðsíða 2

Lýður - 07.03.1889, Blaðsíða 2
•_&'.-<* oíbeldi við vora pjóð eða amnst við sjálfstjórnarráðum vorum, heldur mundi fjármagn og fjárráð landsins smásaman drag- ast í hendur peim, selstöður peirra stækka og íjölga og ný- byggðir færast út. Og Lvers er að vænta ? par ættum vér að stríða við hið mesta auðmanna vald i heimi, og við pá menntun og pá tungu, sem engin smápjóð fær staðizt. Og verði — eins og vissir fræðimenn spá — ensk verzlun, ensk(-amerikönsk) menntun og ensk tunga, komin suður á enda ^uður-Ameríku að fáum mannsöldrum liðnum: hvers megum vér pá vænta? En vera má að eigi komi til slíkr- ar samkepni, og að harka og fátæki lands vors muni aptra Englum frá að leita fjár í hendur vorar. Vera má að svo verði, en pá er það ætlun vor, að landinu fari eða muni fara fremur aptur en fram. Nei, stefna verzlunar- og viðskipta vorra liggur til móts við hinn enska heim, pað, hvort sem vér vildum aptra pví, eða flýta fyrir pví. þeim straumi er oss pví einsætt að fylgja, enda er hann hinn álitlegasti, sem til er, nú sem stendur, en hvað á eptir fer, verður tíminn, sem allt jafnar, að ráða. Að menn gjöri allt, hvað unt er, og leyfilegt, til pess að afstýra einokun en örfa samkeppni, (p. e. h ó f 1 e g a samkeppni), er bein skylda og sjálfsagður hlutur, og enda að menn braski eins og beztgetur gengið, heldur enaðmenn falli í skuldaprældóm eða gefizt upp. En vort síðasta orð um þetta efni er pó föst verzlun, örugg, innlend, auð- ug og gróin verzlnn — einkum hér norðanlands, par sem voðinn stendur sl og æ fyrir dyrum ef eigi eru birgðir ti' í kaupstöðum. Vér vitum ekki af nokkru landi á jarðar- hnettinum, byggðu af menntaðri pjóð, sem ekki á fasta kaupmenn með fjármagn og íjárveltu í höndum. Verzlunamiálið og „Lýður". (Aðsent). J>að er mikill vandi að skrifa um verzlunarmál vort, en eigi að síður er nauðsynlegt að pað sé rætt i blöðunum, og á „Lýður" pakklæti skilið fyrir að hafa hreift pví nýlega (í 9. bl.) og pað á pann hátt, sem hiýtur að vekja eptirtekt og athugun allra peirra, er pessu máli vilja gefa gaum. Um verzlunina má í heild sinni segja, að uægar og greiðar samgöngur, auðveldir flutningar og fullkomið verzlun^ arfrelsi muni með timanum sjálfkrafa beina henni í pað horf, sern heillavænlegast er fyrir landsmenn. Engin lög og eng- in félagsskapur eða samtök er einhlýtt til að bæta verzlanina séu pessi skilyrði ekki fyrir. hendi, en eigi pau séc stað, mun verzlunin verða hagfeld að svo miklu leyti, sem unt er að gjöra hana pað, þó engn lög sérstaklega hlynni að henni. Að verzlunin er orðin betri í Reykjavík og par í grend en norðanlands, er engu öðru að pakka en meiri samgöugum við önnur lönd. Jafnvel á Austurlandi er verzlunin orðin betri en norðanlands, sem mun pví að pakka, að meiri sam- göngur hafa síðustu árin verið paðan til útlanda. Ef vér Norðlendingar ætlum að bæta verzlunina, verðum \er fyrst og fremst að auka samgöngurnar. Að vísu er haf- ísiun opt prösknldur í vegi á vorin og sumrin, en allt haust- ið og fyrri part vetrar er pó ávalt auður sjór fyrír Norður- landi, og þá pyrftum vér, gætum og ættum, að fá tiðarsam- göngur vid önnur lönd og aðra landsfjórðunga, enda er pá afrakstur sumarsins fyrir hendi að verzla með. Höfundur greinarinnar „Peningaeklan og verzlanin" í 9- blaði „Lýðs" segir: „Samt er hverjum manni innan handar að skilja, að hvorki kemst pjóðin af án fastra verzlana ne penínga, en skilji menn pað, ættu menn par næst að geta skilið, að peningaskorturinn er af engu öðru beinni afleiðing en hrörnun föstu Terzlunarinnar " pessu neita nú víst fáir, en um pað geta orðið skiptar skoðanir, af hverju hrörnun íöstu verzlananna sé, ef hún á sér stað, öðru ofi pví, að verð. hæð vörumsetningarinnar hefir iækkað síðustu árin, sökum verðfalls. og að sumá'r afurðirlandsins hafa, éftilvill, minnk- að. En pad sem einkum varð hnekkir fyrir vissar verzlan- ir hér á landi, var hið mikla fall á islenzkum varnin^i, sem varð fyrir fáum árum og 'allskonar óáran, sem almennt um lönd hefir verið í allri verzlun, og líka hefir verið minnst á i „Lýð". pað er vitaskuld. að landið kemst ekki af án fastra verzlana, eins og höfundurinn segir, en pöntunarfélögin, sem hann talar um, eru eptir minni skoðun orðin, og verða ef til vill meir með framtiðinni, ein af pess föstu verzlunum. þó landið komist ekki af án fastra verzlana, er par fyrir ekki sagt, að pær purfi a'lar að vera með sama fyrirkomu- lagi, ends er slíkt einatt breytingum undirorpið. Sem dæmi skal eg taka kaupfélag þingeynga, ásamt kaupmanni peim, er pað verzlar við, og verzlun þá á Húsavík, er kennd er við Örum & "Wulfi; munurinn á fyrirkomulagi pessara rerzlí- ana, sem eg kalla báðar fasta verzlanir, er sá, að danskur maður á hús og lóð á Húsavík og hefir par nokkrar birgðir árið um kring og erindsreka til að selja útlendar vörur gegn íslenzkum vörum og peningum, og er verð ákveðið um leið og varan er afhent. En f kaupfélaginu eiga bændur húsið, sem vöru8kiptin fara fram í, en enskur kanpmaður selurpeim og flytur til peirra vörur, sem fyrirfram eru pantaðar, og sel- ur og kaupir allt að þeim í stórskömtum og tekur við vör* um peirra samanlögðum í einu. Verð á útlendum og inn- lendum vörum á hjá honum að vera bundið við markaðsverð erlendis og eigí uppkveðið á íslenzkum vörum fyr en hún er seld. Eg get ekki betur séð, eu verzlan kauplelagsins og enska kaupmaunsins, sé eins föst og hin. Mun enski kaup- maðurinn fremnr vilja hætta hér verzlun en sá danski? eða sá enski þegar í ari batnar eigi geta preytt verzlunarkeppn- ina á við hinn og boðið landsmönnum eius góð kjör, eða nmnu bændur fremur vilja hætta verzlun tíö hanu og á hann ekki eins hægt með að ílytja peninga til landsins ? í einu orði: getur verzlan enska kaupm. eigi orðið eins hagfeld pó hann nú sem stendur verzli í stórkaupum til að firrast allan smásölukostnað ? Réttast mun pví vera, að telja kaup. félagsverzlun f>ingeyinga og annara slíkra félaga með fasta- verzlunum landsins, eins og t. a. m. verjlun Gránufélagsins, og se eg enga ástæðu til að örvænta um að pær geti prifist eins í góðu ári sem hörðu. J>á er að minnast á smákaupmennina (borgara), sem höfundurinn í „Lýð" segir að eyði peningaeign manna háska- lega og séu eitur i verzlun stærri kaupmannanna, en hvað er hér við að gjöra? |>essir smákaupmenu eru eins og mý í öllum löndum, par sem verzlun er í blóma, og pví hygg eg pað einkenni pess að verzlunin hér fari að batna, að slík- ar flugur eru farnar að kvikna hér. Með batnandi verzlan eykst framboðið á aliskonar Tarningi og freistingarnar til að kaupa meðan nokkur eyrir er fyrir hendi. f>að er petta, sem getur orðið og er orðið hoettulegt fyrir einstaklinginn meðan hann er að venjast við að varast gildrur frambjóðanda. ]?að eina sem ég er hræddur um að fjölgun smásala auki aptur, eru óparfakaupin, _ sem mikið minnkuðu. er I ári harðn- aði, þar til menn fóru að yara sig á peim. í öðru hygg eg að smákaupmenn bæti, enda eru þess mörg dæmi, að úr smákaupmanni hefir orðið stórkaupmaður, sem gjört hefir sínu landi stórmikið gagn. Raunar eru ey- firzku borgararnir svo atkvæðalitlir sem kaupmenn og á flestu svo dýrseldir, að ekki er um.verulegt gagn eða ógagn af peim að ræða, pvi er pað, að mér pykir áðurnefndur höf. gjöra allt of mikið úr áhrifum peim, er peir hafi á peningaeign manna hér um slóðir. En hvað veldur pá peningaeklunni, sé hiin hvorki að kenna smákaupmönnunum nc hinum svonefndu pöntunarfe- lögum? jþessu er ekki létt að svara, og er pað spurning fyr- ir hagfræðinga að leysa úr, enda mun hér um fleira en. eina orsök að ræða. Sjálfsagt stafar peningaleysið yfir hðfuð af fátækt eða efnaleysi fjöldans. Hjá embættismanninum.

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.