Lýður - 07.03.1889, Blaðsíða 3

Lýður - 07.03.1889, Blaðsíða 3
- 47 — stafar það af því að annaðhvort eru lauti hans of lítil, eða hann eyðir þeim í óþarfa og óráð; hjábóndanutn af pví, að af- rakstur af búi hans er svo lítill að hann hrekkur ekki fyrir nauðsynlegustu gjöldura hans; eyði einstaklingurinn afla sín- um í vitleysu og óparfa, parf eigi lengi að ihuga, af hverju péningaleysi hans keinur, en se peningaeklan víða því- að kenna, getur enginn hagfeld rerzlun ráðið bót á henni; eigi er heldur rerzlunin einhlýt til að bæta búnaðinn, auka iðnað- inn og feita embættin, þó hún auðvitað geti stutt að öllu pessu. En að þetta verði gjört, er pó eitt helzta sporið í pá átt að bæta úr peningaeklunni. J>ess er vert að geta, að pað sem jafnaðarlegast hefir ver- ið því til fyiirstöðu síðustu árin að bændur hafi getað feng- ið peninga fyrir ull, flsk, lýsi, og fl. er, að pær vörur hafa verið i svo háu rerði hér, að kaupmenn hafa ekki viljað kaupa þær nema fyrir aðrar vörur, er peir hefðu hagá; með því að fella varníng sinn, gátu bændur óefað fengið peninga fyrir hann, og fyrir sauði hafa peir í mörg ár getað fengið pá. D. Við tækifæri munum vér svara grein pessari. Ritstj. Hvað vinnum vér við það ? pannig munu margir spyrja sjálfa sig, margir þeir, sem hugsa fram í vegisn, sem hugsa um að framkvæma verk sín samkvæmt hagfræðislegum reglum, svo að þau verði að sem mestum og beztum notum. En þegar um allt mannkynið er að ræða, munu þeir í raun réttri verða allt of fáir, sem hafa þetta fyrir aug- um ser, þrí það er óhætt að segja, að fjöldi manna vinnur án þess að leitast við að gjöra sér grein ryrir hver árang- urinn verður. |>að er líka fullvíst, að mörgum þúsundum króna, já mörgum miljónum, hefir verið eytt í verk, sem oigi hefir orðið að notum. J>að kann nú í fljótu bragði að virðast mjög erfitt, að sjá œtið fyrirfram gróða eða tap á vinnu sinni, en ef vel er aðgætt, getum ver seð að ver höfum í þessu tilliti mjög svo góðann skólam«istara, sem er reynzlan. Allt vort hyggjuvit og bókvit er ónógt ef ver notum eigi pær bendingar og þá kenningn, sem reynzlan veitir oss. En til þess að nota kenningu hennar á rettan hátt, þarf stöð- uglyndi, umhugsun, eptirtekt og elju. þetta er einnmitt það sem margan vantar, og því verður og er kenning reynzl- unnar svo opt fótum troðin. J>að eru margir, sem hættir allt 'of mikið til að halda, fast við forna venju án tillitstil, hvor það se hyggilegt eða eigi og kemur þetta til af því, að menn leitast eigi nógsamlega við að gjöra sér skiljan- legt, hversu þýðingarmikil vinnan er, ef hún er framkvæmd a rettan hátt. Mörg dæmi mætti nefna þessu til útskýringar, og skulum ver her aðeins stnttlega minnast á eitt. Eins og kunnugt er, stundum vér íslendingar kvikfjárrækt næsta mikið. jpegar ver nú litum eptir hvernig þessari atviunu grein er stjórnað, sjánm ver brátt. að það er næsta misjafnt í ýmsum pörtum landsins það er auðsætt, að til þess að kvikfjárræktin gefi sem beztan arð, verður að fara vel með skepnurnar, en þetta er einmitt það, sem vantar hjá all- fiestum. J>að er þé einkum eitt atriði, sem mörgum rerður að tjóni, og það <er vetrarbeitin. J>að er allvíða siður hjá oss að beita sauðfénaði meiri hluta vetrar. |>að er auðvitað að útbeit getur verið að talsverðum notum, þar sem um landgæði er að ræða, en aptur á móti i hinum landléttu sveitum, verður það mikill skaði og þó er hún allt eins mikið eða öllu meira stunduð á slíkum stöðum. Hver er nú orsökin til þessa? Hún er sprotin af því,. að vér get- umeigislept vananunv, þrí útbeitin er ekki annað en vani frá fyrri timum, sem hefir fest djúpar rætur hjá oss. Nú skul- nm vér rannsaka þetta nákvæmar, og vita hvers vér verð- um varir. Ver vitum, að allar skepnur þurfa meiri fæðu þegar þær vinna en þegar þær hvílast. Vinnan útheimtir meiri holdgjafa, en kuldinn meiri feiti, en þessi efni eru einmitt hin dýrustu, af þeim, sem vér þurfum að veita dýr- unum. Nú vitum vér, að með því að beita, aukum ver skepnunum bæði erfiði og kulda; en hvað fáum vér aptur á móti? Opt því nær ekkert, eða þá það, sem verra er, fyrirhöfn og hrakning á þeim. |>að eru þó einkum ær, sem mestur skaði er að beita. Á haustin eru þær allviða held- ur magrar og mega því ekkert missa. Nú er það regla hjá flestum að beita þeim fram á miðjan vetur, og það þó. tiðarfar sé heldur stirt. það hefir og komið fyrir að þær hafa verið gjaflausar fram á jól, og hlýtur hver sá, sem nokkuð þekkir fóðurfræð i, að viðurkenna þá næringu, er þær þannig hafa, eigi næga til að uppfylla allar þarfir þeirra i tilliti til fæðslu líkamans eða viðhalds. Vér skulum gjöra ráð fyrir meðal vetri, og mun þá nær sanni að ætla, að ær fái sro mikið úti til jafnaðar, að þær finnist hafa bilfan kvið að kveldi, fram á miðjan retur. Nú myndi éngum gi'iðum fjármanni koma til hugar að gefa eigi nema hálfagjöf, pví með pví yrðu ærnar holdlausar á stuttuni tíma. ]pað mundi pri nær sanni, að gefa % gjafar undir slikum kringumstæðum. Nú er að gæta pess, að pegar skepnunni er beitt, hlýtur hún að hafa meira kviðrúm, en pegar henni er gehð inni. |>að mun prí óhætt að ætla, að pær kæmust eins vel af með pessa 3/4 gjafar, pó peim væri eigi beitt, þær yrðu eigi eins innansvangar, og pyríta par af leidandi minna fóður pegar út á liði. í>etta heíir einatt sýnt sig í snjóavetrum, þegar eigi helir verið beitt nema lítið, því þá hafa skepnuhöld vanalega verið bezt almennt að vorinu. Nú er einnig að gœta þess, að það er mikil ábyrgð, sem. ver höfum í tilliti til skepnanna, pannig, að fara eigi illa mað þær, en vér hljótum að játa, að það er mjög mikið, sem þœr taka út hjá oss í vetrarkuldunum, þegar ver höldum þeim úti nærri þvi að segja hvernig sem veður er. ]?egar mikill snjór er, og langt að reka, hitnar þeim mjög meðan á rekstrinum stendur, og loks þegar pœr koma i hagana, eru pœr orðnar svo móðar, að þær purfa góða stund til að blása, áður en þær fara að blta. En á pessum tíma kólnar peim svo, að pær missa nllan kjark til að bera sig eptir beitinni, og pað er allopt, að pær leggjast, ogþá getum ver íœyndað oss, hv,i<) » pær taki út með slíkri meðferð. J>að er og siður sumra tjármanna, að hlaupa frá peini undir eins og pær eru komnar í hagann og leitast alls eigi rið að fá pær til að bita, sem er þö mjög nauðsynlegt. Eg ætla hér eigi að tala um þá illu meðíerð, sem höfð er allvíða á hrussum, þar þau eru látin stanáa úti nótt og dag, hvernig sem viðrar allan veturinn, án þess að veita þeim nokkra hjúkrun, því það er yfirvaldanna að hafa gætur á slíku. Af þessu, sem nú hefir verið sagt, getum vér ráðið að eigi vinnist mikið með beitinni par sem landiétter, og ræri óskanda að slíkt yrði skoðað betur hör eptir en gjört heiir verið, en yíir höfuð mun eigin reynzla vor bezt sanna oss ög sýna hið rétta, ef vér að eins gefum henni nægan gaum. Benedikt Hannesson. Vertu ókviðinn. Kvíð þú ei komanda morgni, Karlmenni vertu, Allt þótt sé andstætt að kvöldi, úrræði bresti, öl 1 geta atvik að morgni umbreyzt til gæða. Engi veit ítet hvað geymir ókomni tíminn.

x

Lýður

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lýður
https://timarit.is/publication/133

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.