Lögberg-Heimskringla - 25.06.1982, Blaðsíða 5

WINNIPEG, FOSTUDAGUR 25. JÚNÍ 1982-5
Sögur frá Nýja íslandi
Framh. af bls. 4
raunalega hvítu húfuna af einum
trjástofninum, lagði á hann tveggja
dala seðil, mælti nokkur bænar- og
hughreystandi orð, þurrkaði sér um
augun og sneri heim á leið venju
fremur þung í spori.
Ástríður tók andköf. Hún komst
inn í húsið, fleygði sér niður á
legubekkinn og titraði af
niðurbældum ekka. Að eðlisfari var
hún lífsglöð og léttlynd og lét ekki á
sig fá, þótt ekki gengi allt að óskum.
En frá því er hún, yngsta dóttir
ástríkra foreldra, fór að heiman,
höfðu hamslausar holskeflur á
miskunnarlausu hafi lífsins gengið
yfir hana svo ótt, að hinar fíngerðu
taugar hennar voru lamaðar og slitn-
ar. Fyrst og fremst var ferðin frá
íslandi með þrjú lítil börn, sjóveiki,
vosbúð og alls konar erfiðleikar; þá
dó elzta barnið, svo tók við
taugalamandi tímabil í Norður-
Dakóta, þá er Einar var fjarverandi í
vinnu og hún ein með börnin. Fyrsta
sumarið dundu yfir aftaka
þrumuveður svo að ætla mátti að
heimsendir væri í nánd, því slíkt
þekkti hún ekki á íslandi; útlendir
förumenn ruddust inn í húsið,
óboðnir, og heimtuðu mat og föt á
máli sem hún ekki skildi; hún skildi
aðeins að þeir vildu henni og
börnunum hennar eitthvað illt! Þar
næst var hrakningurinn til Nýja-
íslands. Ókunnug máli landsins
ferðaðist hún með fjögur börn í lest
til Winnipeg, svo á bát eftir Win-
nipegvatni til Hnausa og seinasta
áfangann, tíu mílur vestur að Árdal,
á sleða í kuldaveðri. Einar fór
fótgangandi alla leið frá Norður-
Dakóta og rak nautgripina sína,
þessar fáu skepnur, sem voru öll
þau auðæfi, sem þeim hafði hlotnazt
í hinu nýja landi.
Og nú að síðustu,
ástvinamissirinn, allsleysi, veikindi
og alger örvænting. Og öldurnar
Þess hefur verið getið á síðum
Lögbergs-Heimskringlu að Edward
Gíslason hafi verið heiðraður í Ár-
borg ekki alls fyrir löngu. Þar komu
saman vinir hans, frændur og
velunnarar og þáðu kaffi og með
því. Þar var heiðursgesturinn einnig
ávarpaður og vill Eddi segja nokkur
orð til þeirra sem það gerðu og eins
þeirra sem hlýddu á.
"Þegar ég ákvað að veita nokkru
fé til varðveislu og eflingar íslen-
skrar tungu í Vesturheimi var úr
vondu að ráða. Eg vissi hreint ekki
hvernig ég átti að fara að, hvernig
þessum aurum yrði best varið. Eg
leitaði því til Haraldar Bessasonar
og Kristjáns Kristjánssonar og voru
þeir óþreitandi við að sinna þessu
máli með mér. Aðrir komu þar
vissulega við sögu en of langt yrði að
nefna þá alla.
Við sem búið höfum í þessu landi í
ótalmörg ár höfum lifað miklar
breitingar, sumar jákvæðar, aðrar
lukust yfir höfði hennar og lokuðu
úti hinn síðasta geisla Guðs náðar.
Og hinn síðasti neisti hennar eigin
hugrekkis og sjálfsdáðar? Var hann
líka að kulna og deyja út nú, er mest
lá á? Henni syrti fyrir augum og
(ógurlegur niður þrengdi sér inn að
hlustum hennar og hún vissi ekki af
sér . . .
,,Gráttu ekki Ástríður mín!" Hún
var þá komin heim til íslands; það
var Rannveig, móðir hennar, sem
var að tala um fyrir henni, með hin-
ni sömu, blíðu ró, festu og trúnaðar-
trausti, sem hafði einkennt hana alla
daga og gert hana að bjargföstum
verndarvætti allra, sem bágt áttu í
sveitinni. — ,,Gráttu ekki. Islensk
hetja leggur ekki árar í bát þótt
róðurinn gerist þungur. Með hverri
aflraun vex þróttur og manndómur
þjóða og einstaklinga. Og gleymdu
ekki, Ástríður mín, hvað það er, sem
hefir veitt okkur íslendingum kjark
og þrek í baráttu lífsins: það er hin
óbifanlega trú á Guð og hans
handleiðslu sem við vitum að aldrei
bregzt.”
„Mamma . . . mamma. Ég er svo
þyrst!" Ástríður hrökk upp með
andfælum og ætlaði að þjóta inn
koldimm göngin. En áttaði sig fljótt.
Hún var ekki í göngunum heima í
Lækjardal; það var Rannveig litla
sem var að kalla, og það var orðið
aldimmt og kalt inni.
Hún kveikti ljós og flýtta sér inn
til barnanna. ,,Hvernig líður þér,
elskan?"
,,Ó, mamma, mér er alveg batnað,
en ég er svo þreytt." Það var auðséð
á útliti Rannveigar að hún var mikið
betri — komin yfir hættuna. Ljósið
varpaði brosandi bjarma yfir litla
hópinn. ,,Já, þau eru áreiðanlega öll
að frískast, Guði sé lof!" Ástríður
sjálf var einhvern veginn furðanlega
endurhresst eftir þennan stutta
svefn. Hún brosti við börnunum og
sagði:
hafa lítið gott látið af sér leiða.
Sorglegast finnst mér sú tilhugsun
að íslenkt mál eigi eftir að hverfa af
vörum Vestur-íslendinga og því
greip ég til þess ráðs sem oftsinnis
hefur verið getið um á síðum
blaðsins okkar. Vel á minnst,
Lögberg-Heimskringla má aldrei
deyja, hún tengir okkur, sem lifum í
Vesturheimi saman og eins landa
okkar á gamla Fróni. Að endingu vil
i,Já, nú skal ég gefa ykkur súpu að
borða og þið verðið að borða vel,
elskurnar, svo að þið verðið stór og
sterk og dugleg fyrir hana
mömmu." Og Ástríður fór glöð í
geði að lífga við í eldfærunum og
raulaði fyrir munni sér:
,,Því Drottinn telur tárin mín,
ég trúi og huggast læt."
II.
LEIKSÝNINGIN.
Svo liðu fjögur ár. Fyrir framúr-
skarandi dugnað og sjálfsafneitun,
og með Guðs hjálp og góðra manna,
tókst Ástríði að halda lífinu í
börnunum. Drengirnir höfðu verið
teknir til fósturs, svo að heima hjá
Ástríði voru aðeins stúlkurnar
fjórar. Yngsta stúlkan var sælleg og
fjörug og bar engin merki liðinnar
krossgöngu móðurinnar. Rannveig
og Stína, orðnar tíu og ellefu ára,
voru duglegar og velvirkar. Á þeim
tímum fannst þeim tilveran
dásamlega einföld og ekki stór-
viðburðarík. Hugmyndaflug höfðu
þær ótakmarkað, svo að þær um-
mynduðu alla vinnu sína og gerðu
úr henni alls konar leiki og merkis
atburði. Þegar þær drógu heim við
og söguðu í eldfærin voru þær að
byggja brýr yfir stórfljót; þegar þær
báru inn snjó voru þær að vinna í
dýrmætri „sykurnámu"; og kýrnar
þeirra voru glæsilegir gæðingar,
sem áttu að bera þær um öll
töfralönd heimsins, og auðvitað
varð að hirða þær dyggilega, fara vel
með þær og meira að segja bursta
þær daglega. Unaðssemd daganna
var í því fólgin að hjálpa elsku
mömmu, sem var svo góð við þær,
og vann frá morgni til kvölds, svo að
þeim gæti öllum liðið vel.
En ímyndunaraflið og leikurinn
báru stundum vinnuna ofurliði og
þá dróst nú ögn fyrir þeim að ljúka
verkum, eins og gengur.
í rökkrinu hjálpuðu þær oft
ég þakka Haraldi Bessasyni fyrir
hans aðstoð við mig í þessu máli og
skemmtilegt ávarp í Árborg. Krist-
jáni Kristjánssyni vill ég sömileiðis
þakka sérstaklega svo og öllum sem
létu heyra í sér og heimsóttu mig í
Árborg. Ég ætla að Ijúka þessu með
tveimur vísum úr kvæði eftir Sigur-
stein Einarsson sem hann flutti á
íslendingadegi árið 1918. Hann
nefndi það Til íslands."
mömmu sinni við tóskap. Þá sagði
hún þeim yndislegar sögur og kenn-
di þeim að syngja lög og kvæði eftir
íslensku skáldin. Svo var kveikt ljós.
Vinnunni var haldið áfram, en nú
var sú tilbreyting að Ástríður eða
Stína las upphátt; og ungir hugir
fylltust ýmist aðdáun, meðaumkun
eða vígamóði, er þeir fylgdu eftir
kjörum fornaldarkappanna. Þannig
gerði Ástríður heimilslífið aðlaðandi
og skemmtilegt fyrir börn sín. Hún
tók og drjúgan þátt í félagslífi
byggðarinnar, var vinsæl og vel
metin.
Miðpunktur félagslífsins var
félaghúsið í miðri byggðinni, sem
var notað fyrir samkomur og guðs-
þjónustur. Fyrr á tíð var það einnig
skólahús, en fyrir nokkrum árum
höfðu verið byggðir skólar bæði í
Framnesbyggð og að Árdal, sem var
um þessar mundir í þann veginn að
hreykja sér upp og verða smáþorp.
Loksins var hin langþráða járnbraut
komin alla leið norður! Þrjár
verzlanir höfðu þegar verið stofn-
aðar, og byggðarbúar gerðu sér
góðar vonir um bjartari og
hagkvæmari framtíð.
Ástríður hafði selt járn-
brautarfélaginu svo að segja alla
landareign sína fyrir bæjarstæði,og
enda þótt söluverðið væri
átakanlega lágt varð þetta hin
stórkostlegasta hjálp í hinni örðugu
baráttu hennar. Vonirnar vöknuðu á
ný, og henni fannst hún sjá út við
sjóndeildarhringinn hylla undir
uppfylling drauma sinna um framtíð
barna sinna. — Einnig var það henni
mikið gleðiefni að geta rétt
hjálparhönd þeim, sem bágt áttu.
Á frumbýlingsárunum voru
kröfur almennings til skemmtana
mjög í hófi. Fólk hafði yndi af því að
koma saman í heimahúsum á jólum
og öðrum hátíðum, spila marias og
vist, leika jólaleik og pantleik, og
drekka súkkulaði og borða blessaða
jólabrauðið. Og eldri börnin fengu
oftast að vera með á þessum
gleðimótum. Það var oft glatt á
hjalla á litta heimilinu hennar
Ástríðar; hún var ljúf og lipur heim
að sækja, og fjör hennar og léttlyndi
var gestum hennar sem svaladrykk-
ur eftir strit og áhyggjur dagsins. Við
slík tækifæri voru Stína og Rannveig
sannarlega hrókar alls fagnaðar.
Og svo voru samkomurnar. Þenn-
an vetur var mikið um dýrðir, því
byggðarfólk var að æfa „Skugga-
svein". Það var síður en svo að erfitt
þætti að koma á æfingar þó sumir
leikendurnir væru frá yztu endum
byggðarinnar. Eftir kveldverkin var
hoppað upp í sleðana, gæðingarnir
stukku af stað, og „bjöllurnar gullu
á heiðskírri nótt". Þegar sleðarnir
mættust við samkomuhúsið, urðu
ærsl, hróp og köll og kátína; en svo
voru hestarnir leiddir inn í
hesthúsið og allir tóku til starfa með
dugnaði og áhuga. Þarna voru
samankomnir ágætir leikhæfileikar,
listamenn og hugvitsfólk. Tjöldin
voru máluð af ungum, listfengum
byggðarmanni. Kvenfélagskonur
Framh. á bls. 8
Frá vestri til austurs skall hraðfleygur heim
Vor hugur til upphafs vors keppa,
Og hlutdeild í andlega arfinum þeim
Er óráð og skammsýni að sleppa
Því ljós skín í austri, yfir landi og lýð
Sem lýsir í vestur í komandi tíð.
Vor íslenska tunga, - af alhug eg bið
Og óska þér gengis og þrifa,
Svo lengi sem framför er mark vort og mið
Að megirðu hjá okkur lifa.
O! - frelsisins mál! Þú skalt færa okkur dug
Því feðranna sálir þú geymir og hug.
Edward Gíslason
Þakkarávarp Edwards Gíslasonar