Birkibeinar - 01.02.1913, Blaðsíða 14

22
BIRKIBEINAR
•skip, til þess að geta varist erlendum yfirráðum yflr
verzlun sinni, þá gerðu konungar þeirra ekkert þeim til
hvatningar eður hjálpar, heldur lögðu sömu bönd á þá
sem á útlendinga. Eina ívilnun höfðu þeir þó um
stund, sem að framan var ritað, að konungar reyndu
að einskorða verzlun Islands og skattlandanna við
Noreg. En þetta dugði þó eigi, þvi að skipagöngur
Norðmanna minkuðu meir og meir og aðrar þjóðir
tóku úr höndum þeira verzlun á Islandi að mestu
leyti og í öllum skattlöndum, nema einu, og í þeira
eigin landi. En þótt aðrar þjóðir tæki eigi af þeim
verzlun í einu skattlandinu, þá héldu Austmenn henni
ekki. Landið var Grænland. Þangað sigldi enginn.
Konungar höfðu gert að engu skipagöngur Islendinga,
sem í Grænlandi bjuggu, með álögum og einkaleyfum
svo að sjálfir gátu þeir eigi sótt nauðsynjar sínar.
Skipastóll íslendinga sjálfra var í andarslitrunum af
vanhyggju þeirra sjálfra og af sömu konungsheimsku
sem á Grænlandi. Ekki gátu þeir liðsint frændum
sínum, enda mundu þá hafa sætt afarkostum af kóngs-
þrælum. Og að lokum var skipastóll Noregs og dug-
ur svo þorrinn, að þeir hættu að sigla þangað. Þá
var norrænni sjómennsku og herðfrægð svo komið,
að þeir létu skrælingja höggva frændur sína niður sem
búfé, hvern einasta mann. Þar sást það ljóst, hver
örlög skipalausra eylanda mega verða.
I Noregi og á íslandi vissu menn þó ennþá,
hvað hafskip var, fram yfir siðaskiftin. En þá koll-
féll allt hér á landi í höndum þeira varmenna og
uppskafninga, sem þá voru að starfi með erlendum
óþokkum gegn Ogmundi og Jóni Arasyni. I Noregi
fór eins. „Siðaskiftununum var komið á með klækj-
um og þarmeð var Noregur höggvinn úr tengslum
við Norðurálfuna . . . . og varð skattland fjandans
og fátæktarinnar!)“.
Afstaða Islands til þýzskra og enskra kaupmanna
var öll önnur en Noregs, því að þeir bættu verzlun
vora og hún varð eigi útlendari en hún hafði þá ver-
ið um langan tíma. Enda er það áreiðanlegt að hag-
ur þessa lands hefði orðið allur annar ef Kristján
fjórði hefði eigi stökt þessum kaupmönnum hurt. —
Eg hefi áður rakið það nokkuð, hvað Noregskonung-
ar buðu þjóð vorri, er hún var mjög svo þrotin að
skipum, en þeir fóru þó eigi lengra en að leggja gjöld
á þá, sem hér verzluðu. Eftir 1600 sést fyrir alvöru
hvað má bjóða þjóð, sem býr á umflotnu landi og
getur eigi sjálf annast flutninga sína.
*) Fr. Macody Lund: Fisk, penge, kultur og politik
Kringsjaa XXII bls. 88—89
1. Hún megnar ekki að sporna við því, að
henni sé valdir viðskiftamenn og viðskiftavegir eftir
geðþótta eins manns, konungsins, eða félaga, sem
gjalda ákveðið verð fyrir og mega setja henni afar-
kosti. Þetta var og framið á Islendingum, og nú var
þeim ómáttugt að rísa við því, þvi að þeir bjuggu í
skóglausu landi og blóðsugurnar fluttu þeim ekki
skipavið.
2. Hún verður og ósjálfráð heimafyrir, því að
hún ræður engu um, hvar vörur eru settar á land.
Vilji hún ýfast við, þá má svelta hana, þangað til
hún beygir sig. Að lokum fer svo, að landinu er
skift í verzlunarhéruð, og má enginn verzla utan þess
héraðs, er honum er skipað. Þá eru menn orðnir
þrælar fastir á fótum. En hvað eiga mennaðgera?
Ekki fljúga steiktar dúfur i munn þeim, og ekki geta
þeir vaðið yfir heimshöfin.
Islendingar urðu eigi aldauða eins og Grænlend-
ingar, og má vera að vér eigum líf vort því að þakka
að skrælingjar náðu ekki til vor. Raunar voru jafn-
an skipagöngur til landsins, því að velgerðamennirn-
ir þurftu að flytja oss ormakorn og fleira, þótt af
skornum skamti væri, en einkum þurftu þeir að flytja
héðan ránsfeng sinn, góðar vörur vorar, sem þeir
auðguðust á. Eigi hefi eg fundið, hversu mörg skip
hafi gengið hingað á einokunartímanum, en sjálfsagt
hafa þær skipagöngur verið alls ónógar. Jón Sigurðs-
son1) segir að ú tima konungsverzlunarinnar hafi
komið 30 skip til íslands á ári. Er sennilegt að all-
an tímannn hafi gengið hingað 20—30 skip. Má
telja víst að aðflutningar hafi verið allsendis ónógir,
einkum er hallæri var í Iandinu, og hafi samgöngu-
leysi verið mikil orsök þess, er menn urðu hungur-
morða. Sést þetta meðal annars á því, að skipin
gátu ekki tekið alla vöru til útflutnings eftir það er lengt
var tjóðurbandið og öllum þegnum Noregskonungs
leyft að verzla hér; og höfðu þó þá vaxið skipagöng-
ur. I almennri bænarskrá, dagsettri á Alþingi 24.
júlí 1795 „kvarta þeir þar yfir að verzlun kaupmanna
sé ófrjáls, magnlaus niðurdrepandi og óbærileg, og
biðja þess vegna um að veitt verði frjáls verzlun við
allar þjóðir. Þeir kvarta einkum yfir að verzlun
þeirra sé bundin við ríki Danakonungs einsaman; að
kaupmenn flytji bæði oflitla vöru til landsins, einkum
þó sem menn þarfnast mest til atvinnuveganna, og
vara sú, sem flutt sé, sé bæði skemd tíðum og ein-
att, og svikin, og þar að auki illa útilátin að vigt og
’) Jón Sigurðsso: Ura verzlum á íslandi, Ný félagsrit
III ár, 37.