Ingólfur


Ingólfur - 22.11.1911, Blaðsíða 1

Ingólfur - 22.11.1911, Blaðsíða 1
INGÖLFUR IX. árg. Reykjavík, miðvikudaginn 22. nóvember 1911, 47. blað. -I U*+WH^-H****HKHHHHHHHHRH-Í kemur út elnu sinni í viku að minsta j kosti; venjulego á þriðjudðgum. \ Árgangurinn kostar 3 kr., erlend- 1 is 4 kr. Uppsögn skrifleg og bund- 1 • in við áramót, og komin til útgef- \ anda fyrir 1, október, annars ógild. Ritstjóri og abyrgðarm.: Gunn- ar Egilsson Laugaveg nr. 38. Ma finna á afgreiðslunni fra kl. j 11-12. T Afgreiðsla og innheimta í Kirkju- $ strœti 12 kl. 11—12 og 4—5 hjá Í P. E. J. Halldórssyni, lœkni. ± ^iuiimm.....'¦'iiiiihumiyytiynMh iké Cm neyslu áfengis. Fyrirlestnr haldinn í bæjarstjórn Kristianiu. Eftir prófessor dr. N. Wille. . I. Það munu vera fá mál, að undan- teknum hreinum trúmálum, sem valdið geta jafn miklum æsingi og áfengis- málið. Þetta isetir undrum; því að í rauninni eru það ekki grundvallár- eða prinsip mótsetningar, sem þar rekast á, en deilan er einuagis um það, hverjar leiðir séu heppilegar af þeim, er liggja að takmarkinu og um stig-miimun í með- ulunum til að ná því marki. Þvi allir eru sammála um að óska þesi, að mis- brúkun áfengis megi hætta, og til er flokkur manna — al-bindindiemennirnir — sem halda fram þoirri grundvallar- skoðun, að neysla áfengii sé skaðsam- Ieg, og að koma beri í veg fyrir hana. Aðrir era til sem halda því fram, að áfeugi sé ekki skaðsamlegt, ef þess er neytt í hæfilega smáum skömtum, og að því beri að leyfa neyslu þesi. AUir eru aamtaka um að óska þess, að þjóðin sé hófsóm; bannmennirair vilja ná því takmarki með þvi að banna alla söíu og neyslu áfengis — og er það geysilega mikil skerðing á persónulegu frelsi manna — en vér. sem ekki telj- um hóíiega neyslu áfengis skaðlega, vér viljum ala upp þjóðina til að hafa hemil á sjálfri sér, svo að nota megi þetta nautnarmeðal eins og önnur án óhófs og án skaða. En, segja menn, áfengi er eitur — hættulegt eitur fyrir mannlegan líkama; því verður að forðast það. Það er að vísu satt, að áfengi er eitur; en að því leyti á það sammerkt við fjölda annara efna, sem menn nota daglega, svo sem kaffi, og mun jafnvel mega svo að orði kveða, að sérhvert efni lýsi sér sem eitur, ef þess er neytt í óhófi. Til þess að eitthvert efni Iýsi sér aem eitur, þarf að neyta svo og svo mikils af; ef minna er neytt af því, er það ekki eitur. Svo er einnig um áfengi, enda kemur það »V0 viða fyrir í náttúr- unni, að vér gætum ekki forðast það þótt vér værnm allir af vilja gerðir. Því áfengi er í brauði, ávöxtum, og jafnvel í líkama sjálfra vor, fyrir efna- breytingar. Þvi er þannig takmörk sett, hvar áfengið hættir að vera skaðlaust, og byrjar að vera skaðlegt, þ. e. lýsa sér sem eitur. Þesai takmörk verða mjög svo mis- jöfn, og fer það eftir ýmsum atvikum; sérstaklega ræður þar um milku næm- leiki hvers einstaklings, eins og um ðll eiturefni. Vaninn ræður einnig miklu um áfengi, eins og um tóbak. Eins ræður það miklu hversu sterk þynning- in~ er, og því mun skamtur af áfengi, sem er skaðlegur tómum maga, vera södduin maga að mestu óskaðlegur. Sömuleiðis ræður það miklu hvenær áfengisins er neytt — það er oftastnær áfengara að morgni dags enn er á kvöld- ið líður. Sérstaklega eru vitanlega börn og veik- bygt fólk miklu móttækilegra enn full- orðið og heilbrygt fólk. Þeir skamtar af tóbaki, kaffi og áfengi, sem hafa skaðlegar vérkanir á hina fyrnefndu, geta verið með öllu óskaðlegir hinum síðarnefndu. Uin verkanir áfengisina i stærri skömt- um — eiturverkanirnar — er það eng- um vafa bundið, að þær eru bæði and- lega og likamlega skaðlegar. Öðruvísi er varið um áfengi í miðlungs og smáum sköinlum. Margar rannsóknir hafa verið gerðar um verkanir áfengis í miðlungs skömt- um, en niðurstaðan hefir orðið sumpart gagnstæð hvor annari, sumpart óábyggi- leg. Nokkuð af þvi mun þó vera riokk- urnveginn ábyggilegt, að því er ég get séð. Áður héldu menn, að áfengið væri ekki næringarefni, en að líkaminn skil- aði því frá sér aftur. Þetta er rangt; nýrri rannsóknir ^hafa leitt það i Ijós, að áfengið samlagar sig líkamanum og kemur honum að notum. Tilraunir hinna ameríiku vísinda- manna, Atwater og Benedikt hafa sann- að, að þegar maður drekknr á einu dægri alli 72,3 gr. af áfengi, í 6 jafnstórum skömtum, þá fer í mesta lagi 2°/0 útúr líkamanum aftur sem áfengi, en það sem eftir er (90—98°/0) brennur í líkam- anum og verður að kolsýru og vatni. Við þessa brenslu leysist hiti, sem kem- ur likamanum að notum. Þetta hita- magn er 7,1 „kalorie" á hvert gram af áfengi; þetta er tiltölulega mikið, þar sem kolvetni og eggjahvítuefni fram- leiða aðeins 4,1, og fituefni 9,3 "kalorie" * á hvert gram. Það er fróðleg að sjá, að þessi brensla áfengis verður með mismunandi hraða, er fer eftir ýmsum aðkomandi áhrifum, t. d. hreyfingu eða kyraetu. Menn hafa komiat að raun um að þau 35. gr. aí áfengi, aem eru í einum liter af öli, brúkar tullorðinn maður á 7 tímum ef hann heldur kyrru fyrir, en á 3 tím- um ef hann er að vinnu. Til brensl- unnar fer þá í fyrra tilfellinu 6>—7 grömm, en í seinna tilfellinu alt að 15 gr. á tímanum. Það mun lennilega vera rétt, að ýms önnur næringarefni eins og sykur, lín- sterkja, o. fl. gefi sama brensluhita, en líkaminn getur ekki notfært sér það eins hratt, sem þó oft og tíðum getur verið hagkvæmt. — Nytsemi áfengis er þó auðvitað ekki aðallega í því fólgin, að það er nær- ingarmeðal, heldur í því, að það er örv- andi meðal, sem bæði getur haft áhrif á líkamann og sálina. Jíyja skipið Sam. fél. kemur ekki. Fyrir skömmu lét Sameinaða gufu- skipafélagið það boð út ganga, að það hefði afráðið að byggja nýtt skip til íalandsferða, og átti skipiðað verastærra, hraðskreiðara og betur útbúið en þau ¦kip, sem nú eru í förum milli íslands og útlanda. Fréttin gladdi menn, sem von var. En gleðin varð skammvinn. Því að með Ceres síðast kom sú frétt eins og þruma úr heiðskíru lofti, að félagið væri hætt við íslandsskipið og tekið til nýrra bygginga. Mestum undrum ¦ætti þó það, sem látið var berast með fréttinni, nfl. að islensku stjórninni væri um að kenna að hætt var við skipa- bygginguna. Afskifti stjórnarianar af málinu eru þessi: Eftir að fullráðið var að byggja skipið og að því er sagt er — jafnvel eftir að búið var að gera byggingar- samning við skipabyggingafélag í Kanp- mannahöfn, skrifar Sam. féi. stjórn- arráðinu hér og biður um samþykki þess til þess að hafa hærri fargjöld og farmgjöld á hinu nýja skipi heldur en á hinum skipum sínum. Á síðustu fjár- lbgum er nú tekið fram að ekki megi hækka fargjöld né farmgjöld á milli- Iandaskipum þeim, sem 10 ára samn- ingurinn sem þar er talað um verði gerður um, en undanþágu megi þó veiti frá þessu hraðskreiðasta skipinu. Und- anþága þessi hefir ekki verið notuð hingað til. Stjórnarráðið símaði því þegar til félagsins að það samþykti hækkun á fargjöldum og farmgjöldum á hinu nýja skipi, en tók um leið fram að heimildin til þess að hækka gjöldin á Botníu félli þar með niður. Undan- þágan hefir, eins og áður var sagt, aldrei verið notuð á Botníu, og var skeyti stjórnarráðsins því i rauninni fullkoni' ið samþykki upp á málaleitun félagsins. Það er því nokkurn veginn ljóst að ástæðurnar sem félagið tilfærir erufyr- irsláttur. Hverjar ástæðurnar eru í raun og veru er ekki auðvelt að segja að svo stöddu. Eu vert er aðtakaeft- ir því að félagið hefir átt í brösum við fjármálaráðaneytið danska. Ráðaneytið heftr stungið upp á að lækka styrki þá sem íélagið fær úr rikisjóði Danamjög verulega, t. d. sérstaklega fyrir skip þau sem fara milli Esbjerg og Parkes- ton. Bétt eftir að þessar tillögur fjár málastjómarinnar urðu heyrin kunnar y>t félagiS í Ij'osi að nú yröi það að hætta við allar endurbætur á þessum ferð- um, en hefði qert ráðstafanir til þess að bæta Islandsferðimar með nýju skipi, stærra, betra, hraðskreiðara o. s. frv. Ætli þessar ráðagerðir félagsins hafi haft áhrif á ríkisþingið dánska, svo að styrkurinn til Esbjerg-ferðanna fái að haldast? Og ef svo er getur hugsast að Esbjerg njóti nú þess, sem ísland átti að njóta. Auðvitað eru þessar tvær fyrirspurnir getgátur — en mjög senni- legar getgátur. Sumum hefir dottið í hug að ástæða félagsins í raun og veru sé, að einhver von sé nú um að sænsku ferðirnar kæmust á, og er enginn vafi á að það getur dregið svo ur flutningum Sam. fél. að það borgi sig ekki að hafa jafngóð skip og nú eru í íslandsferðum, hvað þá heldur betri. En þetta er lika einungis getgáta. Sumir hafa viljað áfellast stjórnar- ráðið fyrir svar þess. En stjórnarráðið gat ekki svarað öðruvísi án þess að brjbta fjárlögin. Á alþingi 1909 voru sett þau skilyrði fyrir 10 ára samningi um gufuskipaferðir m. a. 1) að strand- ferðir yrðu jafngóðar eins og Sam. fél. þá bauð, 2) að farnar yrðu nokkrar ferðir milli íslands og Hamborgar, 3) að milli landaskipin væru að mista kosti eins góð eins og Sam. fél. sem gengu þá og 4) að fargjöld og farmgjöld yrðu ekki hærri en þau voru þá, nema á hraðskreiðasta skipinu. Fyrir alt þetta mátti borga úr landssjóði 60,000 kr. á ári. Þáverandi ráðherra gerði ná aðal- lega samning við „Thore" félagið og veitti því allan styrkinn fyrir Hamborg- arferðirnar og strandferðirnar; „Thore" g&t aftur á móti ekki fullnægt skilyrð- um fjárlaganna um ferðirnar milli ís- lands og Danmerkur, þvi að félagið hefir að „Sterling" undanteknu ekki nægilega góð skip. Ráðherra varð þvi að fá annað félag til þess að fara hin- ar lögboðnu millilandaferðir, og samdi um það við Sam. fél; til ferðanna fékk Sam. fél. styrk úr ríkissjóði Dana eins og lóg mæla fyrir um póstsambandið milli íslands og Danmerkur. Gildandi fjárlög ná því bæði til Thore felagsins og Sam. félagsins; leyfi til þess að hækka fargjöld og farmgjóld á nokkru öðru skipi en hraðskreiðaata skipi beggja fé- laganna væri fjárlagabrot. Jónatan. Stríðið. ítaiir fara halloka. Eftir síðnsta fregnum að dæma virð ist það vera áreiðanlegt, að Tyrkjum sé farið að veita betur. ítalir hafa hvergigetað náð föstum tökum nema i sjálfri borginni Tripolis, og þegar sið- ast fréttist til, voru Tyrkir farnir að ráðgera að ráðast á borgina og reyna að ná henni af valdi ítala. ítalir hafa nú sent suður til Tripol- is mörg loftskip; nota þeir þau til þess að njósna og kanna landið umhverfis borgina, og sömuleiðis til þess að varpa úr þeim sprengikúlum yfir lið fjandmann- anna. Gera þeir sér vonir um mikinn árangur af þeirri heraaðaraðferð, Italska stjórnin hefir skipað svo fyrir, að allir fregnritar Uaðanna skuli hverfa

x

Ingólfur

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Ingólfur
https://timarit.is/publication/189

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.