Lögrétta - 30.07.1913, Blaðsíða 2

126
L0GRJETTA
Valurinn
Hjartanlegar þakkir mínar og
barna minna, móður og tengda-
móður, votta jeg öllum þeim,
sem heiðruðu útför konu minn-
ar elskulegrar, Ragnheiðar Haf-
stein, með návist sinni, eða á
annan hátt hafa sýnt okkur
hluttekning í sárri sorg okkar
yfir missi hennar.
Reykjavík, 27. júli 1913.
Hannes Hafstein.
Sameinað þing.
Fundur var haldinn þar 21. þ. m.
Ráðherra þakkaði þinginu í heild
sinni og hverjum einstökum þing-
manni hluttekningu í sorg sinni,
bæði samhrygðarávarp, er þingið
hafði sent honum, og þann virðing-
ingarvott, er það hafði látið í ljósi
við jarðarför ráðherrafrúarinnar.
Frá kosningum, er síðan fóru fram
á þeim fundi, er skýrt á öðrum stað.
PiHgmannafrnmvörp.
22. Um rafveitu fyrir Seyðisfjarðar-
kaupstað. Flm.: Valt. G., Jóh.
Jóh.: „Bæjarstjórn Seyðisfjarðar
veitist einkaleyfi til að leggja
og starfrækja rafveitu um Seyðis-
fj arðarkaupstað.
23. Um friðun æðarfugls flytur æðar-
eggjanefndin í e. d.: „Fyrir að
drepa æðarfugl af ásettu ráði
skal gjalda 50—100 kr. sekt
fyrir hvern fugl, og tvöfaldast
sektin við ítrekun brotsins. Eng-
inn má selja eða kaupa æðar-
nje á nokkurn hátt af hendi
láta til annara utan heimilis
síns, nema eggskurn til vísinda-
legra þarfa, og enginn má hirða,
kaupa eða selja dauða æðar-
fugla eða hluta af þeim. Varðar
þetta 25—50 kr. sektum, sem
tvöfaldast við ítrekun brotsins.
Frá 15. apríl til julímánaðarloka
eru, nema nauðsyn beri til, öll
skot bönnuð nær friðlýstu varpi
en 4 km. Frá 1. apríl til júlí-
mánaðarloka má enginn, án
leyfis varpeiganda, leggja hrogn-
kelsanet eða nokkur önnur net
nær friðlýstu varpi hans en */a
km. Brot gegn þessu varðar
10—25 kr. sektum, og auk þess
sektir fyrir æðarfugla þá, sem
drepnir eru. Hvergi má leggja
æðarfuglanet. Sýslumenn skulu
ár hvert ókeypis friðlýsa æðar-
vörpum öllum í lögsagnarum-
dæminu og brýna fyrir mönnum
að hlýða lögum þessum.
24. Um breyting á lögum 16. nóv.
1907 um skipun læknahjeraða.
Flm.: H. St.; að stofna nýtt
læknishjerað úr Hnappadalssýslu
og Staðarsveit, er nefnist Hnappa-
dalshjerað.
25. Um eignarnámsheimild fyrir
bæjarstjórn ísafjarðar á lóð
og mannvirkjum undir hafnar-
bryggju- Flm.: Sig. Stef.
26. Um heiðursgjöf handa skáld-
inu Steingrími Thorsteinsson
flutti nefndin í e. d. (Jós.
Bj., Bj. Þorl., H. J. Krist.), sem
fjekk til meðferðar stj.frv. um
eftirlaun Stgr., er n. d. sam-
þykti óbreytt. Vildi hún, í
stað þess að veita honum 1333
kr. 33 a. í viðbót við lögmæt
eftirlaun, veita honum 4000 kr.
heiðursgjöf úr landsjóði.
í efri deild varð mikil rimma
um frv,, því nefndin hjelt fast
á sínu máli, um að veita hon-
um 4000 kr. heiðurslaun eitt skifti
fyrir öll, en svo lauk málinu,
að 21. þ. m. var frumv. stjórnar-
innar vísað til 3. umr. með 9
atkv. gegn 4 (nefndinni og Sig.
Egg.); og 24. þ. m. var það af-
greitt sem lög frá alþ.
27. Um breyting á sveitarstjórnar-
lögum 10. nóv. 1905. Flm : St.
Stef.; að leggja megi útsvör á
verslanir í hreppnum, sem rekn-
ar eru að minsta kosti 4 vikur
af gjaldárinu, og aðrar arð-
samar stofnanir og fyrirtæki í
hreppnum, sem rekin eru að
minsta kosti 4 mánuði af gjald-
árinu, þótt eigendur þeirra hafi
ekki haft þar fast aðsetur.
Öllum, öllum haukum hærra
himinleiðir vængjum knýr;
horfir fastar, hugsar stærra,
harðlyndur og greindarskýr.
Hvílir sig á hæsta tindi,
hressir sig á norðanvindi.
Horfir þaðan hvössum augum
hátt og lágt um strönd og ver;
týnda oft i öskuhaugum
eðalmálma glögt hann sjer.
»Gullið, sem þeir glopra niður,
gengur þeim að finna miður«.
Hauknum lætur hátt í eyra
hanagal í hverri sveit;
»firn er að sjá og firn að heyra
tlökt og gal á sama reit.
Lofthræddir og lágfleygastir
löngum eru háværastir«.
Valnum gremjast sumar sýnir;
svellur honum reiðilund,
þegar glóey geislum krýnir
gjörvalt land um árdags stund,
ef þá sveitir engar vaka,
undir ljóssins kveðjur taka.
Hvestust augun hvöss um daginn.
»Hvað er nú í vörum títt‘?«
Dökka mekki dró á sæinn,
drekar klufu brimið stritt.
Landsmenn þar gegn stormastreytu
stýrðu sjálfir eigin ileytu.
»Það skal verða arfgengt yndi
okkar vala’ og skylduboð,
að svíía hátt í hörðum vindi
og horfa á hverja frónska gnoð
-----sjá þeim fjölga’ á íslands-álum
undir lýðsins framamálum«.
Hann mun ennþá hugum-stærri
hauka sjá með nýrri tíð;
girnast mörkin hærri’ og hærri
handa sinum vildarlýð,
þar til öíl með íslands sonum
eiga leið með hugsjónonum.
Þá mun oft at efstu tindum
augum vais um landið rent;
gagnvart þeim i þjóðlífs-myndum
þá mun ljóma einkum tvent:
Frjáls og víðsýnn vorrænn hugur,
vetri skyldur framtaks dugur.
Jakob Thorarensen.
veiði í landareign hans, en allir
aðrir 5 kr. á ári, er rennur í
sveitarsjóð. — Þeir, er veiða
fugla án þess að hafa veiðimerki,
skulu sektum sæta 20—50 kr.,
er tvöfaldast við ítrekun brots-
ins; sömuleiðis þeir, er veiða
fugla fyrir utan heimildarsvæði
sitt.
Um umboð þjóðjarða. Flm.:
ÓI. Br. Hreppstjórar skulu,
hver í sínum hreppi, hafa um-
ráð yfir öllum þjóðjörðum,
öðrum en þeim, er standa und-
ir umsjón sýslumanna.
Um gjafasjóð Jóns Sigurðssonar
handa fátækum í Eyjatjarðar-
sýslu, að ákvæðin í skipulags-
skrá sjóðsins skuli ekki vera
því til fyrirstöðu, að árstekjum
af gjafasjóðnum, eða nokkru af
þeim, verði varið til kornforða-
tryggingar í Eyjafjarðarsýslu
eftir tillögum sýslunefndar, til
að koma í veg fyrir hallæri.
Flm.: St. St.
Um friðun fugla og eggja flytur
fuglafriðunarnefndin í e. d. (Bj.
Þorl., J. Jónat. og Þór. J.).
Um breytingu á Iögum nr. 86,
22. nóv. 1907, að borgarstjóri
Reykjavíkur skuli vera kosinn
af atkvæðisbærum borgurum
kaupstaðarins til 6 ára í senn.
Flm.: L. H. B„ Ben. Sv., Matth.
Ól.
Um stimpilgjald, flytur skatta-
málanefnd n. d.
Um heimild ráðherra til að selja
hjáleiguna Mosfellsbringur í Mos-
fellssveit. Flm.: Bj. Kr.
Um síldarleifar. Flm.: P. J. og
St. St., að síldar- og lifrar-
bræðslumönnum sje skylt að
gæta þess, að sjór taki ekki
neinar leifar af bræddri nje ó-
bræddri síld eða lifur eða. að
óhollusta stafi af leifum þessum
fyrir menn og fjenað.
Til hafnarlaga fyrir Vestmanna-
eyjar. Flm.: Jón Magnússon.
Til hafnargerðar í Vestmanna-
eyjum veitist alt að 83,000 kr.
úr landssjóði gegn þreföldu fjár-
framlagi úr hafnarsjóði.
Um viðauka og breytingar á að-
flutningsbannslöguuum; aðsendi-
ræðismönnum framandi ríkja sje
heimilt að flytja frá útlöndum
einu sinni á ári hæfilegan áfeng-
isforða til heimilisþarfa sinna um
eitt ár í einu; svo getur og
landstjórnin veitt útlendingum,
sem annaðhvort vinna í þarfir
landstjórnarinnar eða útlendra
stjórna, sömu undanþágu. Flm.:
L. H. B. og Egg. P.
Um Iögreglusamþykt og bygg-
ingarsamþykt fyrir Vestmanna-
eyjasýslu. Flm.: J. Magn.
Um verðhækkunargjald út af
járnbrautarlagningu. Flm.: J.
Magn., Egg. P., Ein.J., Sig.Sig.;
að af verðhækkun þeirri, sem
verður af bygðum og óbygðum
jarðeignum í Reykjavík, Gull-
bringu- og Kjósarsýslu, Árnes-
sýslu og Rangárvallasýslu, skuli
greiða sjerstakt tímabundið gjald,
er nefnist verðhækkunargjald.
48. Um sauðfjárbaðanir. Flm.: Þór.
J., Guðj. Guðl., Hákon Kr. Þrifa-
böðun skal árlega fara fram á öllu
sauðfje á landinu á tímabilinu 1.
nóv.—15. jan.
49. Um breyting á lögum 3. okt.
1903 um kosningar til alþingis.
Flm. Hák. Kr., Bj. Þorl.
50. Til viðaukalaga við lög 9. júlí
1909 um samþyktir um korn-
forðabúr til skepnufóðurs. Flm.:
P. J., E. J., Sig. Sig.
51. Um hallærisvarnir. Flm.: Guðj.
Guðl., Jós.Bj., Hák. Kr. Stofna
skal sjóð, er nefnist hallæris-
sjóður til hjálpar í hallæri, er
hlýtst af hafís eða eldgosum eða
öðrum stórfeldum orsökum. Hver
maður 18—60 ára skal greiða
1 kr. gjald á ári í sjóðinn, nema
þeir, sem njóta sveitarstyrks eða
hafa fyrir ómögum að sjá, enda
greiði þeir ekki aukaútsvör, og
þeir, sem sæta hegningarvinnu.
Landssjóður skal leggja í sjóð-
inn 50 a. fyrir hvern gjald-
skyldan mann.
52. Um lögskipaða endurskoðendur.
FJm.: Bjarni Jónsson. Stjórnar-
ráðið skipar endurskoðendur op-
inberra sjóða og hlutafjelaga.
53. Um heimild fyrir stjórnarráðið
til þess að veita mönnum rjett
til að vera dómtúlkar og skjala-
þýðendur. Flm.: Bjarni Jónsson.
54. Um málskostnað. Flm : Jón Ó1;
að þeim aðila, sem algerlega
vinnur mál, skuli dæmdur máls-
kostnaður að skaðlausu.
55. Um heimild fyrir veðdeild Lands-
bankans að láta skoða á 5 ára
fresti fasteignir þær á kosnað
lántakanda, er hún hefur að
veði, eða heimta fullnægjandi
skírteini fyrir því, að veðin hafi
eigi rýrnað. Flm.: Bj. Kr.
Snmarblóm 2. og 3. ág. Mætti
jeg enn einu sinni segja nokkur með-
mælaorð með sumarblómunum, sem
á að selja til ágóða byggingarfyrir-
tæki okkar hjer í Reykjavfk. — Þar
sem þetta litla blóm kostar aðeins
10 aura, eru þeir án efa ekki margir,
sem þurfa að vera án þess sakir
getuleysis, heldur þá af því að vilj-
ann vanti. En við hugsum, að hann
vanti ekki. Því hingað til höfum við
mætt samhug og fúsleik til stuðn-
ings fyrirtæki okkar, ekki síst í Rvík,
því þar hafa okkur gefist um 1500
kr. til fyrirtækisins, og væntum við,
að þessir dagar verði engin undan-
tekning — en að blómasalan gangi
fljótt og vel. — Mættu nú allir, ríkir
og fátækir, fullorðnir og börn, konur
og menn, vera með, og guð svo
lcggja blessun sína yfir verkið.
Virðingarfylst.
N. E d e1b o
leiðtogi Hjálpræðishersins á íslandi.
28. Frv. til landskiftalaga. Flm.:
Jón Jónat,, Guðj. Guðl., Jós. Bj.
Öll heimalönd sveitabýla, sem
fleiri jarðir hafa til samnota,
tún, engi og úthaga, og sem
ekki hefur áður verið skift til
eignar og afnota svo sannanlegt
sje, eða viðurkend skifti eru
til um, geta komið til skifta, sam-
kvæmt lögum þessum.
29. Um líftrygging sjómanna. Flm.:
Matth. Ól., M. J. Kr., Sk. Th.,
Kr. Dan. Allir menn, sem sjó
stunda, hvort heldur eru á fiski-
skipum, farmskipum, mannflutn-
ingaskipum eða róðrabátum, skulu
vera trygðir fyrir druknun í sjó.
Iðgjöld skulu vera fyrir tímabil-
ið i.jan.—30. apríl kr. 5,00, 1.
maí—3i.ág.kr.3,ooogfrá 1. sept.
—31. des. kr. 4,00, og fyrir heilt
ár í einu 10 kr. og skal iðgjald-
ið greitt um leið og þeir eru
innritaðir sem sjómenn; en þeir
eiga heimting á V5 gjaldsins hjá
útgerðarmanni um leið og lög-
skráning fer fram. — Líftrygg-
ingasjóður greiðir aðstandendum
þeirra, sem í sjó farast og eru
líftrygðir, 200 kr. á ári næstu
4 árin.
30. Um viðauka og breyting á lög-
um um bygging, ábúð og út-
tekt jarða frá 12. jan. 1884.
Flm.: Sig. Sig. Enga jörð má
byggja til skemri tíma en 10
ára; en sje um engan tíma tekið
fram í byggingarbrjefi, skal skoða
það sem lífstíðarábúð, nema ann-
að verði sannað. Ekkja heldur
ábúðarrjetti manns síns, og gift-
ist hún aftur, helst ábúðarrjettur-
inn óbreyttur næstu 10 ár.
31. Um löggilding verslunarstaða við
Karlseyjarvík, við Reykhóla og
f Hagabót í Barðastrandarsýslu.
Flm.: H. J. Krist.
32. Um járnbrautarlagning (prentað
í síðasta blaði).
33. Um breyting á lögum 11. júlf
1911 um skoðun á síld. Flm.:
M. J. Kr., Matth. Ól.
34. Um að landssjóður leggi Lands
bankanum til 100 þús. kr. næstu
20 ár, og
35. Um landsjóðsábyrgð á sparisjóðs-
fje og innlánsfje Landsbankans
og útbúa hans og um meðferð
á varasjóði bankans. Frá Lands-
bankanefndinni.
36. Um veiðiskatt. Flm.: G. Bj.,
Þór. J. Hver sem vill fást við
fuglaveiðar skal vera skyldur að
sanna veiðiheimild sína fyrir lög-
reglustjóra og kaupa veiðimerki
og hafa það á sjer í hvert sinn,
er hann fer til veiða, og sýna
hverjum þeim, er þess krefst,
til sönnunar á heimild sinni.
Veiðimerkið kostar 1 kr. og
rennur helmingur andvirðisins til
lögreglustjóra og helmingur í
landssjóð. Hver landseti, sem
hefur fengið veiðimerki, skal
greiða 1 kr. á ári fyrir veiði-
heimild og 1 kr.
heimamann sinn,
37.
3».
39-
40.
41.
42.
43-
44.
45-
46.
47-
fyrir hvern
er stundar
Lotterí-málið.
Itæðíi Jóns Mngnússonnr bæjnrfógetn út
nf fyrirspnrninni um finó í n. d. 28. júlí.
Jeg er samdóma hv. 1. þm. Rvk.
um það, að ráðherra-ábyrgðarlögin
fyrirskipi beinum orðum, að ráðherra
skuli leita konungsstaðfestingar á
lögum þeim, er alþingi samþykkir,
og ráðherra-ábyrgðarlögin nefna enga
undantekning frá þeirri reglu. En
mundi nú þessi regla vera undan-
tekningarlaus, þannig að ráðherra
ætti að sjálfsögðu að teljast sekur,
ef útaf brygði. Jeg held ekki, og
skal jeg að þessu leyti skírskota til
stjórnlagakennarans við háskólann,
prófessors Lárusar H. Bjarnason.
Hann telur það í nýútkominni stjórn-
lagafræði sinni, góðri bók, ekki víta-
laust ráðherra, að útvega konungs-
undirskrift undir alþingisfrumvarp, er
færi í bága við stjórnarskrána. Jeg
er samdóma þessu. En mundu und-
antekningarnar þar meðtæmdar? Jeg
held varla. Ef ráðherra kæmist að
þeirri niðurstöðu, að alþingisfrumvarp
væri hættulegt að einhverju leyti
fyrir frelsi eða sjálfstæði landsins,
þótt ekki kæmi það í bága við stjórn-
arskrána, þá væri honum eflaust ekki
vítalaust að útvega konungsstaðfest-
ingu á frumvarpið. Hitt er annað
mál, að vilji alþingi halda máli því
til streitu, þá verður ráðherra að
fara. Og jeg held að undantekning-
arnar sjeu fleiri. Ef ráðherra kemst
að þeirri niðurstöðu, meðan alþingi
ekki er saman, að alþingisfrumvarp
komi í bága við rjett annarar þjóð-
ar, einkum ef mótmæli koma fram af
hálfu þeirrar þjóðar, þá hygg jeg
að honum sje ekki vítalaust að leita
konungsstaðfestingar á frumvarpinu,
að minsta kosti ekki fyr en hann
hefur borið málið aftur fyrir þingið.
Nú er jeg þeirrar skoðunar, eins og
háttvirtur þm. Dalamanna, að eitt
atriði.og þaðaðalatriði, hafi verið sett í
lotterílögin, er önnur þjóð átti fullan
rjett á að mótmæla, nefnilega að
starfsemi lotterísins, stjórn, dráttur
o. s. frv. skuli vera í Khöfn. Með
leyfi hæstvirts forseta skal jeg lesa
upp álit hv. þm. Dalamanna um
þetta atriði í fyrra. Hann segir svo
í minnihl.nefndaráliti sínu um málið:
„Alþingi hefur ekki vald til þess, að
setja lög um að slíkt fyrirtæki sem
þetta skuli eiga heima í Khöfn,
því að vjer höfum engin yfirráð yfir
Dönum. Gætum vjer eins vel sett í
lögin að drættir skyldu fram fara í
Hamborg eða Paris. Væntanlegum
leyfishöfum yrði slfkt lagaákvæði ó-
nýtt, ef það fengi ekki góðfúslega
leyfi hjá stjórn þess lands, eða væri
það heimilt eftir þess lögum. Hins-
vegar getur oss enginn hagur verið
í því, að binda þá við Kaupmanna-
höfn, fremur en einhvern annan stór-
bæ, einkum þar sem á öðrum stað
í lögunum er bannað að selja happ-
drættismiða í Danmörku. Mundu og
flestir hyggja, að hjer væri um nýtt
nýlendu happdrætti (Kolaoniallotteri)
að ræða, enda mundu Danir leyfa
slíkt einmitt í þeirri veru (sbr. orðin
utan ríkis í 4. gr.)“. Að ekki var
gefinn gaumur að þessum viturlegu
ummælum hv. þm. Dalamanna, kom
til af því, að í nefndaráliti meirihl.
er gefið í skyn, að Danir muni góð-
fúslega leyfa þetta. Þar segir svo,
að leyfishafar þykist hafa vissu fyrir
að mega reka lotteríið í Khöfn,
„fái þeir leyfi löggjafarvaldsins, kon-
ungs og alþingis, til lotteríhaldsins.
Þeir fara þannig í rauninni aðeins
fram því, að mega kenna lotteríið
við ísland”. Nú er sagt að vísu,
að engin dönsk lög hafi bannað
þetta, að lotterídráttur íslensks lotter-
erís færi þar fram. Hvort svo hafi
verið eða eigi, um það skal jeg
ekkert segja, hvorki til nje frá. En
engin íslensk lög gátu hindrað það,
að Danir bönnuðu þetta. Jeg býst
við að allir sjeu samdóma um það,
að hjer sje um tvö algerlega aðskil-
in löggjafarsvæði að ræða, þar er
hvor þjóðin hafi ein ráð á sínu lög-
gjafarsvæði, þannig að hvor um sig
eigi rjett á að mótmæla, ef hin fer
inn á löggjafarsvæði hennar.
Mín skoðun er sú, að ekki hafi
vcrið unt annað en taka til greina