Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 14.07.1915, Blaðsíða 1

Lögrétta - 14.07.1915, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON, Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA Af greiCslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLAKSSON, Veltusundi I. Talsími 359. Nr. 32 Reykjavík, 14. júlí 1915. X. árg. innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir i Bókauerslun SiQfusar Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumabur. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síBd. r Þegar ráSherra setti þingið, las hann upp fyrir þvi svohljóSandi á- varp frá konungi: „Christian hinn tíundi o. s. frv. Vora konunglegu kveðju! Samkvæmt þegnlegum tillögum ráðherra íslands höfum Vjer í dag staðfest stjórnarskipunarlög Islands. Með tveim konungsúrskurðum höf- um Vjer jafnframt ákveðið, aS ís- lensk lög og mikilvægar stjórnarráS- stafanir skuli framvegis eins og hing- að til bera upp fyrir Oss í ríkisráð- inu, og auk þess ákveSiS gerS hins sjerstaka íslenska fána, sem meS kon- ungsúrskurSi 22. nóvbr. 1913 var lög- giltur hvervetna á íslandi og á ís- lenskum skipum i landhelgi íslands, þó aS þvi viSbættu, aS það væri vilji Vor, aS rjettur manna til aS draga upp dannebrogsfánann eins og aS undanförnu sje óskertur og aS á húsi eSa lóS stjórnarráSs íslands sje jafn- framt dreginn upp hinn klofni danne- brogsfáni á ekki óveglegri staS nje rýrari aS stærð. ÞaS er von Vor, aS þjer, Vorir kæru og trúu þegnar á íslandi, sjá- iS á þessu, að það er vilji Vor, aS verSa viS óskum ySar um framgang þeirra mála, er þjer hafiS lagt svo ríka áherslu á, og hafa í því efni ráS- iS hjá oss heitustu óskir Vorar um aS tryggja góSa sambúS milli íslands og Danmerkur. Um leiS og Vjer þá sendum öllum íslendingum Vora konunglegu kveSju og þar meS heitustu óskir Vorar um heillaríka framtí|L íslands, viljum Vjer láta þá von vora í ljósi, aS staSfesting hinna nýju stjórnarskip- unarlaga verSi grundvöllurinn undir friSsamlegu og heillariku starfi til eflingar hinum andlegu og efnalegu kröftum í landinu. RitaS á Amalíuborg, 19. júní 1915. Undir vorri konunglegu hendi og innsigli. Christian R." joðaloss" kooiioo. I gærdag kl. 5 kom „GoSafoss" hingaS inn á höfnina í fyrsta sinn. Hann kom norSan um land og hafSi komist þar inn á allar hafnir, sem honum var ætlað aS koma á, þrátt fyrir ísinn, en tafist hafSi skipiS nokkuS i ferSinni hans vegna. Eink- um kom þaS sjer vel fyrir sveitirnar kring um Húnaflóa, aS „GoSafoss" skyldi komast meS vörur inn á hafn- irnar þar, því vöruskortur var þar fyrirsjáanlegur, ef ekki hefSi orSiS bætt úr því nú, en til þessara hafna mun „GoSafoss" hafa haft mikiS af vörum. Þegar hingað kom, var lítiS í honum. Stjóm Eimskipafjel. íslands hafSi fengiS BotnvörpuskipiS „Rán" til þess aS fara á móti „GoSafossi" hjer út í flóann og bauS mörgum, þing- mönnum, blaðamönnum o. fl., að vera þar meS. Var „Rán" skreytt flögg- um og heilsaSi „GoSafossi" mitt á milli Akraness og Rvíkur og fylgdi honum síSan inn fyrir Engey, en þar gengu farþegarnir á „Rán" yfir í „GoSafoss". Hann er fallegt skip, líkur „Gull- fossi" aS allri útgerð. Skipstjóri er Júlíus Júliníusson, sá er áSur var skipstjóri á „Austra", og með „Goða- fossi" var nú framkvæmdarstjóri Þessi mynd sýnir Englendinga á vesturherstöðvunum, sem verjast inni í húsi, sem að er sótt af Þjóðverj- um. Þeir nota húsgögn og sængurföt til þess að skýla sjer og skjóta meðan vært er inni og skotfærin endast. Eimskipafjelags Islands, E. Nielsen. Margir farþegar voru meS skipinu aS noröan: Matth. Jochumsson skáld, Magnús Kristjánsson alþm., Karl Nikulásson verslunarstj., Ragnar Ó- lafsson kaupm., E. Stefánsson símrit- ari, allir frá Akureyri, Árni Riis kaupmaSur frá BorSeyri, Þorsteinn Hjálmarsson frá Hvammstanga, M. Jónsson sýslum. frá HafnarfirSi, GuSm. Kamban rithöfundur o. m. fl. Þegar inn á höfnina kom, söfnuS- ust menn um stund saman i veitinga- sal skipsis og voru þar mörg minni drukkin. Form. Eimskipafjel., Sveinn Björnsson, las upp kvæSi til „GoSa- foss" eftir H. S. Blöndal, og vísu Jóns Ólafssonar, sem hjer er í blaðinu, en forseti samein. þings bauS skipið vel- komiS í nafni alþingis. Hjðrlur Hiordarson, ísl. hugvitsmaðurinn í Chicago. í Lögb. frá 3. júní er grein um hann og segir þar m. a.: Hjörtur lifir í stórhýsi mikflu i þeim hluta borgarinnar, sem efna- mennirnir búa i. En þó aö hann búi í stóru og fögru húsi og sje aS öSru leyti efalaust vel efnum búinn, þá er þó langt frá því, aS hann berist mikiS á; enda sjálfsagt alt of mik- il! starfsmaSur til þess aS eySa tíma sínum vifj hjegóma tildur og heimsku glys samkvæmislífsins. En hann er samt sem áSur mynd- armaSur hinn mesti og híbýlaprúSur mjög. Gestrisinn er hann og góSur heim aS sækja, viSræSinn og skemti- Iegur í tali. ÞaS, sem fyrst vekur eftirtekt komumanns á heimili hans, er hiS afarstóra og vandaSa bókasafn hans. Vænt mun honum þykja um íslenska bókasafniS, enda hefur hann búiS þaS í skrautlegan búning. Allar þess- ar bækur, og þær eru margar, send- ir hann til Englands til þess aS bind- ast í hiS allra va'ndaöasta skraut- band. Annað safn á hann af bókum á ensku um ísland; mun það geyma flest, sem ritaS hefur veriS á þessu máli um land vort og þjóð. Auk þess hefur hann ¦ afardýrt og auðugt safn af ýmsum bókum og tímaritum um náttúrufræSisIeg efni, einkum grasa- og dýrafræSi; er hann vel fióSur í þeim efnum og gaman að eiga viSræSur viS hann um þau. Sum- ar af þessum bókum eru afarsjald- gæfar og margar þeirra fleiri hundr- uS dollara virSi." Höf. greinarinnar segir, að Hjört- ur Thordarson hafi margar vjelar og uppfyndingar á sýningunni miklu í San Francisko, og gerir raS fyrir, aS minnast á þær siSar. Islenskar konur faona stíörnmálarjettindunum. Daginn, sem Alþingi kom saman, 7. þ. m., hjeldu konur hjer í bænum almennan kvennafund. Þær komu saman i BarnaskólagarSinum kl. rtál. 5 og gengu þaðan í skrúSgöngu, meS hornaflokki og ísl. flöggum i farar^ broddi, niSur á Austurvöll og skip- uSu þar Iiði, en fremstar í skrúS- göngunni gengu stúlkur á barnsaldri, ljósklæddar og allar meS smáflögg í höndum. Inngangurinn til Austurvall- ar, móti þinghúsdyrunum, var skreyttur flöggum og veifum, og framan viS Thorvaldsenslíkneskið var reistur ræðustóll. Þegar inn á Austurvöll var komiS, en þaS var um kl. 6, gengu 5 konur þaSan, er valdar höfðu veriS í forstöðunefnd hátiSa- haldsins, inn í þinghúsiS, og voru þingmenn þá komnir þar saman, i fundarsal neðri deildar. Þessar 5 kon- ur voru i forstöSunefndinni: frúrn- ar Bríet BjarnhjeSinsdóttir, Elín Stephensen, Kristín Jakobsson og Þórunn Jónassen, og frk. Ingibjörg H. Bjarnason skólaforstóSukona. Forseti samein. þings, sjera Kristinn Daníelsson, bauS sendinefndina vel- komna, en frk. í. H. B. hafSi orS fyrir nefndinni, las upp ávarp til þingsins frá kvennafundinum og af- henti þaS forseta skrautritað og bundiS inn i fallega kápu. Forseti og ráSherra hjeldu síðan stuttar ræður, þökkuSu ávarpið og heimsóknina og óskuSu konunum til hamingju meS hin nýfengnu rjettindi. SíSan hróp- uSu þingmenn fjórfalt húrra fyrir kvenfólkinu. Að þessu loknu var af kvennasöng- flokki á Austurvelli sungiS kvæSi eft- ir GuSmund Magnússon, sem prentað er hjer í blaSinu. En síSan stje frk. í. H. B. í ræSustólinn og las upp á- varp, sem kvennafundurinn hafSi sent konungshjónunum í símskeyti, og svo ávarpið, sem Alþingi hafSi veriS fiutt. Þar næst flutti frú Bríet ítar- lega ræSu um sögu kvenrjettinda- málsins hjer á landi, og var svo sung- it1 kvæSi eftir frk. Maríu Jóhanns- dóttur, sem prentaS er hjer í blaSinu. Að lokum talaSi frk. í. H. B. og skýröi frá því, að kvenfólkið hefði fyrst og fremst sett það mál á stefnu- skrá sína, að koma hjer upp lands- spítala. EndaSi svo ræðu s'ma meS því, afj mæla fyrir minni íslands. Var svo sungis af kvennasöngflokknum „Eldgamla Isafold". Þessi fagnaðarsamkoma kvenfólks- ins fór að öllu leyti mjög vel fram. SÍSan var veislusamkoma í iSnaðar- mannahúsinu, er margt af kvenfólk- inu tók þátt í, og stóð hún fram á nótt. Ávarpið til konungs og drotningar. „Vjer íslenskar konur, samankomn- ar á fundi í Reykjavík samtímis og Alþingi Islands kemur saman fyrsta sinni eftir aS hin nýja stjórnarskrá vor hefur öSlast staðfestingu yðar hátignar, sendum yðar hátign og drotningunni allra þegnsamlegasta kveðju og vottum yðar hátign þakk- læti og gleSi margra þúsunda ís- lenskra kvenna yfir þeim fullu póli- tísku rjettindum, sem stjórnarskráin veitir oss, sem vjer vonum og óskum af. megi verSa til heilla fyrir fóstur- jörS vora. Fyrir hönd kvennafundarins í Rvík 7. júli 1915. Bríet Ásmundsson. Ingibjörg H. Bjarnason. Kristín V. Jakobsson. Þórunn Jónassen. Elín Stephensen." 8. júli kom svohljóðandi símskeyti frá konunginum til forstöðunefndar kvennafundarins: „Dronningen og jeg bringer is- landske Kvinder vor hjerteliga Tak og Genhilsen. Christian R." Ávarp kvenna til Alþingis. „Á þessum mikilvægu tímamótum, þegar hið háa alþingi kemur saman í fyrsta sinni eftir aS íslenskar konur hafa meS nýjum stjórnarskrárbreyt- ingum öSlast full stjórnmálaleg rjett- indi, þá hafa konur Reykjavíkurbæj- ar óskað að votta hinu háa Alþingi og hæstvirtum ráSherra vorum gleSi vora og þakklæti fyrir þau mikils- verðu rjettindi, sem stjórnarskráin veitir íslenskum konum. Vjer könn- umst fyllilega viS þaS frjálslyndi og rjettlæti, sem hið háa Alþingi hefur sýnt í mörgum og mikilsverðum rjettarbótum nú á síSari árum, ís- lenskum konum til handa, sem jafn- an hafa verið samþyktar af miklum meirihluta allra hinna politísku flokka þingsins. Vér vitum vel, að auknum rjettind- um fylgja auknar skyldur. En vjer tökum móti hvorutveggja meS gleði. Vjer vitum og skiljum aS kosninga- rjettur til alþingis og kjörgengi, er lykillinn að löggjafarvaldi landsins, sem á aS fjalla um hagsmuni allrár þjóðarinnar, jafnt karla sem kvenna. Vjer vitum vel, að auknum rjettind- stóra heimilið vor allra, þarfnist starfskrafta allra sinna barna, jafnt kvenna sem karla, eins og einkaheim- ilin þarfnast starfskrafta alls heim- ilisfólksins, og vjer trúum því, aS vjer eigum skyíldum að gegna og störf aS rækja í löggjöf lands og þjóSar, eins og á einkaheimilum. Vjer vonum einlæglega að hin nýja samvinna vor með bræðrum vorum á komandi tímum i landsmál- um verSi þjóöinni til heilla." Ræða frú Bríetar Bjarnhjeðinsdóttur. Háttvirta samkoma! Mjer hefur hlotnast sú sæmd að mega ávarpa ySur hjer á þessum mik- ilvægu tímamótum okkar íslensku kvennanna. Og fegin hefSi jeg viljaS vera því vaxin, að geta látið endur- minningar, óskir og vonir okkar allra bergmála svo i orSum mínum, aS þau snertu allar ykkar instu og bestu tilfinningar: að þau vektu heilar fylkingar af björtum hugsjónum og góðum framtíSarvonum, um leið og þjer mintust liðna tímans með öllu hans striti og stríði, gleSi og sorg- um. En einmitt af þvi að mjer finst aS framtíðin brosi svo sólbjört fram- undan okkur, þá er þaS einni ástæS- unni fleira til aS staldra viS og líta til baka til liSna tímans, til þess aS athuga, hvernig hann hefur skiliS viS okkur og hvaS viS höfum honum aS þakka. Nitjánda öldin mun lengi verSa i minnum höfS fyrir sínar stórstígu framfarir í öllum efnum. Konurnar, sem hvarvetna í heiminum hafa átt erfiSara hlutskifti að sæta en karl- mennirnir, hafa á henni risiS upp til jrýrrar menningar og nýrra starfa. Jafnvel hingaS hefur ómurinn af framfaragný stórþjóSanna borist, og hinar háværu jafnrjettiskröfur systra vorra úti í heiminum hafa vakiS hjer bergmál, þótt veikt sje, og borið á- vöxt i meiri menningu, meira jafn- rjetti og betri kjörum aS öllu leyti fyrir oss, heldur en vjer áttum áður að fagna. ÞaS yrði of langt mál aS fara hjer að telja upp allar þær umbætur á kiörum vorum, sem urðu á nítjándu öldinni, og það þvi fremur, sem vjer getum ekki þakkað oss sjálfum fyr- ir þær. íslendingar hafa yfirleitt fremur verið á undan en eftir öSrum þjóðum með að veita konum sínum ýmsar frjálslegar rjettarbætur. Þann- ig voru erfðalögin, sem veittu systr- unum jafnan arf og bræðrum, samþ. hjer 7 árum áður en þau komust á í Danmörku. Og eftir að alþingi varS löggefandi, tók þaS óðum aB bæta hagi vora meS ýmsum frjálslegum lögum. Þannig voru samþykt á al- þingi 1881 lög um kosningarrjett allra sjálfstæSra kvenna til sýslu- nefnda, bæjarstjórna, hreppsnefnda og safnaSarnefnda meS sömu skilyrS- um og karlmanna, og 1886 var kon- um veitt leyfi til aS taka próf frá 4. bekk latínuskólans og stúdentspróf, en hvorki máttu þær sitja í timunum í skólanum, nje gátu fengið nokkurn námsstyrk við hann. Sömuleiðis niáttu þær hlýða á fyrirlestra viS læknaskólann og taka jafnvel próf þaðan, en án þess að geta fengið að- gang aS embættum á eftir. Nokkurs- konar nám máttu þær og stunda á prestaskólanum, en engin fullnaSar- próf taka þaðan. í engum af þessum umbótum áttum vjer konur nokkurn þátt svo að kunnugt sje; þaS var að eins löggjafarvaldið, sem af „frjálsu fullveldi", óbeðiS af oss, veitti oss þessar umbætur. Árið 1891 fluttu þeir Skúli Thor- oddsen og sr. Ól. Ólafsson ýms góð og gagnleg lagafrumvörp á alþingi, t. d. um kjörgengi sjálfstæðra kvenna í öllum þeim málum, sem þær höfðu áður kosningarrjett til, og um mynd- ugleika giftra kvenna, sömuleiðis flutti sjera Ól. Ólafsson frumvarp um rjett kvenna til að njóta sama náms- styrks og aögangs að mentastofnun- um landsins og karlmenn hefðu, þótt ekki næSi það þá fram að ganga. Oss konum hefur oft verið brugð- ið um, aS viS höfum ekkert gert sjálf- ar til þess aS fá aukin rjettindi vor. Og þaS er satt, að lengi fram eftir var þaS svo. Hvern skyldi líka furða á þvi að í landi, sem hvorki hefur nokkrar mentastofnanir handa kon- um sínum, nje aSrar atvinnugreinar

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.