Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 25.08.1915, Blaðsíða 1

Lögrétta - 25.08.1915, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON, Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA AfgreiCslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Veltusundi 1. Talsimi 359. Nr. 38 Reykjavík, 25. ágúst 1915. X. árg. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í Bókaverslun Sigiiisar Eymundssonar. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síBd. flvarp til fslenskra kuenna. Stofnun landsspítala. Eftirfarandi ávarp hafa konur hjer í Rvik sent út um land, og beöiS Lögr. einnig aS birta þaS. FyrirtækiS, sem þær eru aS beitast fyrir, er mikils vcrt og gagnlegt, og vill Lögr. láta fylgja því bestu meSmæli. ÁvarpiS er svohljó'öandi: Eins og kunnugt er, hjeldu konur í Reykjavík 7. þ. m., sama dag og al- þingi kom saman, f jölmenna hátí'S, til þess að minnast hins stórmerkilega viSburSar í sögu lands vors, aS kon- ur höfSu, meS stjórnarskrárbreyting- unni 19. júní 1915, öSlast kosningar- rjett og kjörgengi til alþingis. Oss er meS þessum nýju rjettarbót- um veitt hlutdeild i löggjafarvaldi þjóSarinnar. MeS atkvæSi voru get- um vjer framvegis átt hlut i öllum þeim málum, er alþingi fjallar um og varSar hag þjóSarinnar. Vjer getum skapaS oss ný starfsviS — ný viSfangsefni — og vjer erum nógu margar og nógu öflugar, til þess aS bera þau fram til sigurs, ef vjer aS eins tökum allar höndum sam- an, yngri jafnt sem eldri. Á áSurnefndum kvennafundi 7. þ. m. var konungi vorum og drotningu sent kveSjuskeyti og alþingi og ráS- herra flutt ávarp í þakklætisskyni fyrir hin nýfengnu rjettindi. En jafn- framt var ákveSi'S, aö stofna sjóS, í minningu þessa viSburSar, sem kom- iS geti alþjóS a'S notum. SjóSurinn skyldi heita „Landspítalasjóður ís- lands, til minningar um stjórnmála- rjettindi ísl. kvenna, fengin 19. júní 1915." Öllum ætti aS vera þaS ljóst, hver þjóSarnauSsyn þaS er, aS sem full- komnastur landsspítali verSi sem fyrst settur á stofn í höfuSstaS lands- ins. Þar er bestur kostur á læknis- hjálp og þangaS leita árlega sjúkling- ar úr öllum sveitum landsins, svo hundruSum skiftir, til þess aS fá bót meina sinna. Eins og nafn sjóSsins bendir á, viljum vjer vinna eftir megni aS því, aS þetta viSurkenda nauSsynjamál, komist sem fyrst í framkvæmd; og vjer ætlum oss aS stuSla aS því á tvennan hátt: í fyrsta lagi: meS því aS beita á- hrifum vorum, um land alt, til þess aS vekja áhuga landsmanna á þessu máli. í öSru lagi: meS áSurnefndri sjóSs- stofnun. Ekkert mál er betur en þetta fall- iS til þess, aS sameina alla þjóSina; þetta mál hlýtur aS standa fyrir ofan flokkaskiftingu og skoSanamun. Heitum því þessu máli fylgi voru, eigi aS eins þegar til kosninga kem- ur, heldur nú þegar. StarfssviS kvenna hefur æfinlega veriS sjerstaklega bundiS viS líknar- °g mannkærleikastörf, látum þatt störfin og framvegis til vor taka. Kvenfjelög í Reykjavíkttrbæ hafa heitiS aS gangast fyrir samskotum til eflingar sjóSnum. íslenskar konur! Sýnttm í verki aö vjer kunnum aS meta þá rjettarbót, sem vjer höfum öSlast. Sýntim meS því aS stySja þetta þarfa fyrirtæki, aS hinir nýju kjósendur bera heill lands og þjóöar fyfir brjósti. Leggjum allar eitthvaS af mörkum í þennan sjóS, hver eftir efnum og ástæSum; þótt tillagiS frá hverri einstakri sje ekki stórt, sýnir í ÞaS vakti mikla athygli, er ÞjóSverjar tóku höfuSborg rússneska Pól- lands, Warschau, og er hjer sýndur uppdráttur af landinu þar umhverfis á- samt kastalaborginni Novo Georgiewsk. WeichselfljótiS skiftir Warschau í tvent og er aSalborgin vinstra megin fljótsins, en sá hlutinn, sem er hægra megin, kallast Praga. Tvær brýr eru yfir fljótiS inni í borginni. 5.—6 kílóm. frá borginni og alt í kring um hana er röS af kastölum og er hún 48 kílóm. á lengd. Kastalar þessir eru gerSir á árunum 1883— 1886 og eru því ekki í nýtýskusniöi, en á siSasta ári munu þeir samt mjög hafa veriS styrktir og bættir. Auk þess höfSu Rússar gert mikil vígi utan viS kastalana, því viðureign ÞjóSverja viS kastalana í Belgíu hafSi sýnt þeim, aS ekki væri vanþörf á því. HöfSu þeir lagt mikiS kapp á, aS verja borgina, eins og líka ÞjóSverjar á hitt, aS ná henni. Hægra megin er mjög votlent og ilt til sóknar aS borginni. Frá Warschau liggja járnbrautir í allar áttir. Novo-Georgiewsk er 25 kílóm. í norSur frá Warschau, þar sem Narew fellur í Weichsel, og er þaS einnig ramlega víggirt borg, meS 8 kastölum, og talin meSal höfuSvígstöSva Rússa á þessu svæSi. þaS eigi aS síSur góSan vilja gefand- ans; og sigursæll er góSur vilji. Eng- in upphæS er of smá til þess aS verSa aS gagni: margt smátt gerir eitt stórt. SkrifiS ySur þvi fyrir tillagi á viS- festan gjafalista og fáiS aSra til aS gera hiS sama. ÞaS sem safnast á list- ann, óskast sent, ásamt honum, til gjaldkera samskotanefndarinnar, hús- frú Þórunnar Jónassen, Lækjargötu 8, Reykjavík. Reykjavík 20. júlí igi5- VirÖingarfylst í framkvæmdarnefnd: Ingibjörg H. Bjamason Þórunn Jónassen form. gjaldkeri. Inga Lára Lárusdóttir ritari. Elín Jónatansdóttir. Guðriður Guðmundsdóttir. Ingibjörg Johnscn. Katrín Magnússon. Fyrir hönd kvenfjelaganna: Briet Bjarnhjcðinsdóttir. Elin Stcphensen, Eygló Gísladóttir. Guðrún Arnason. Guðrún Asmundsdóttir. Guðrún Snxbjömsdóttir. Helga Torfason. Hólmfriður Árnadóttir. Ingveldur Guðmundsdóttir. Jónína Jóscfsdóttir. Jónína Jónatansdóttir: Karólína Hendriksdóttir Kristín Guðmundsdóttir. Laufey Vilhjálmsdóttir. Magnea Porgrímsson. Margrjet Bjömsson Margrjet Magnúsdóttir. María Jóhansdóttir. María Kristjánsdóttir. María Pjetursdóttir. Ragnheiður Guðjohnscn. Sigurbjörg Þorláksdóttir. Theodára Thoroddsen. verslunartnenn þurfa daglega á aS halda. ÞaS er nauSsynleg handbók fyrir hvern kaupmann, en sjerstak- lega unga kaupmenn. Handbók þessi er samin af ellefu þjóSkunnum mönnum i Noregi, og er hver þeirra sjerfræSingur í þeirri grein, sem hann ritar um. B. Th. M. Handbúk handa uerslunarmönnum. Praktisk haandbok for handelsmænd, ved Gregard Heje. Kristiania 1915. Forlagt av H. Aschehaug & Co. Einstaka menn hjer á landi kann- ast viS „Haandbog i Handelsviden- skab", sem Christofer Hage ásamt mörgum öSrum mönnum hefur sam- iS. ÞaS er ágæt bók, en hún er dýr og stór, og margt er í henni, svo sem bókfærsla og verslunarreikningur, sem kent er í verslunarskólum. Bók sú sem hjer ræSir um verSur miklu minni, um 450 bls. og þrefal ódýrari (7 kr.). Hún er sniöin eftir því, sem Merkileg nýnorsk orOabúk. Nynorsk etymologisk ordbok, av Alf Torp, professor. Forlagt av H. Aschehaug & Co. Kristiania 1915. Höfundur bókar þessarar, háskóla^ kennari A 1 f Thorp, er talinn'hinn mesti málfræSingur NorSmanna síS- an Sufus Bugge leiS, og þá er pró- fessor John Storm er frá talinn. MeS- al margs annars hefur hann ásamt Hjálmari Falk samiS orSabók um uppruna og skyldleika orSa i norskri og danskri tungu. OrSabók sú, sem nú er aS koma út eftir hann yfir ný- norskuna, hefur sjerstaka þýSingu fyrir oss íslendinga. Hún er um öll aSalorSin, sem nú eru í orSabókum þeirra ívars í Ási og Ross yfir norska bygSamáliS og ýms önnur orS. Böfundur skýrir frá uppruna þess- ara orSa, og skyklleika þeirra viS önnur orS, fyrst og fremst í norrænu, nýíslensku, færeyísku, hjaltlensku og ennfremur í öSrum tungum NorSur- landa og málískum. Þvínæst rekur hann skyldleika þeirra til annara gamalla og nýrra tungumála af ger- manskri ætt. OrSabók þessi er þvi harla fróSleg um öll norSurlanda mál og þau mál, sem þeim eru skyld, og munu þeir íslendingar, sem gaman hafa af norrænni málfræSi, finna þar mikinn fróSleik. OrSabók þessi er svo ljóst samin, aS fleiri geta haft gagn af henni en vísindamenn. Höfundurinn hefur haft fyrir augum þá menn, sem hafa al- menna mentun eSa góSa greind, er bann samdi bókina. Bók þessi er ekki öll komin út enn, en verSur um 50 arkir eSa 800 bls. Allur ytri frágangur er vandaSur. Hver örk kostar 50 aura, og er það venjulegt verS á slíkum orSabókum. B. Th. M. hefur ávalt fyrirliggjandi ódýr, algeng húsgögn, svo sem: RÚMSTÆÐI, KLÆÐASKÁPA, KOMÓÐUR, BORÐ af ýmsri stærð og gerð 0. fl. Sömuleiðis HURÐIR og margskonar LISTA, sem og allskonar UNN- INN og ÓUNNINN VIÐ (timbur). Fyrir nordan. Heima á Hólum. Jeg kom aS Hólum i Hjaltadal meS Haraldi prófessor Níelssyni 10. júli síSastl. Daginn áSur hafSi veriS þar 22 stiga hiti. Þegar viS komum þang- aS, var hitinn 2 stig, meS þoku á fjöllum og úrfellis-hraglanda. Þvi miSur var veSriS fyrir norSan fyrra hluta sumarsins oftar líkt því, sem þaS var 10. júlí en sumarblíSunni þ. 9. ÞaS er stórstaSarlegt á Hólum. Tvö stór hús, annaS úr timbri, hitt úr steini, handa skóla og heimafólki —- auk kirkjunnar sjálfrar og allra ann- ara húsa, þar á meSal torfbæjar, sem enn stendur, en ekki er búiS i. Samt fundum viS enn meira til þess, þegar viS riSum þar í garS í þessu leiSin- lega veSri, hve alt var sópaS og fág- aS umhverfis húsin. En mest til þess, hve viStökur skólastjóra voru ástúS- legar. Þegar viS vöknuSum morguninn eftir, var veSur hiS versta. Hitamæl- irinn á núlli. NorSanstormur meS úr- komu. Snjór kominn ofan undir tún- iS. Mikil ófærS komin af snjó í fjöll- in, sögSu þeir, sem fóru yfir Heljar- dalsheiSi samdægurs. Daginn eftir fór jeg yfir tún, sem var alþakiS snjó, á Enni í ViSvíkursveit. Kirkjan á Hólum. Hún er fremur óálitleg aS utan. Ekki óáþekk því, aS hún gæti veriS mikil geymsluskemma. Svo virSist, sem turn hljóti aS hafa veriS fyrirhug- aSur af byggingarmeistaranum. En hann hefur ekki komiS. Þegar inn er komiS, verSa áhrifin öll önnur. Vera má, aS helgi staSarins fái nokkuS á hugann. En í hlutföllunum er einhver vegleg einfeldni. Nú getur engum blandast hugur um, aS þetta hús hef- ur veriS reist til þess aS vera guSs- hús. Inni í kirkjunni eru 4 dýrgripir, all- it gamlir — auk legsteinanna í gólf- inu: Altaristafla, prjedikunarstóll, skírnarfontur og krossmark. Þessir munir eru leifar af fornri dýrS. Þeir gera vi'SurstygS eySingarinnar enn átakanlegri. Jeg er ekki svo kunn- ugur, aS jeg viti, hve miklu kirkjan hefur veriS svift. Víst er um þaS, aS 1 henni hefur veriS fjöldi af myndum, sem allar eru farnar. EitthvaS af þeim er hjer á Forngripasafninu. MilligerS- in mikla milli kórs og forkirkju er farin. „Frúarstúkan" og „Biskups- stúkan" eru farnar meS öllu sínu myndaskrauti. Fornu, útskornu sætin úr framkirkjunni eru farin, og í staS þeirra komnir tilkomulausir, nýtísku- bekkir, alveg óþolandi viS hliS- ina á dýrgripum fortiSerinnar. Mun irnir fyrir bragSiS orSnir skrælingja- lega sundurleitir, og hinn forni veg- semdarsvipur kirkjunnar me'S öllu horfinn. Jeg skil ekki, hvernig NorSlending- ar, sist SkagfirSingar, fá unaS þessu um sinn merkasta staS. Mjer finst, aS þeir ættu ekki aS linna látum, fyr en kirkjan hefur bæSi fengiS aftur þá muni sína, sem til verSur náS, og aS öSru leyti þá fegurS og þanh sam- felda tignarsvip, sem á henni var, þegar henni var mestur sómi sýnd- ur. TilefniS er nú sjerstakt, þar sem fariS er aS nota kirkjuna af nýju til prestvigslu. En á engu sjerstöku tilefni ætti aS vera þörf, til þess aS þaS sjáist, aS mönnum standi ekki á sama um annan eins staS ættjarSar sinnar eins og dómkirkjuna á Hólum. Erindi prófessorsins. Síra Haraldur Níelsson var á lei'S norSur á Akureyri, til þess aS flytja þar fyrirlestra eftir samráSi viS vígslubiskup síra Geir Sæmundsson, Flann lagSi á leiS sína þessa lykkju aS Hólum eftir tilmælum prófastsins í SkagafirSi, sira Björns Jónssonar. Hann átti aS prjedika í Hólakirkju og flytja þar fyrirlestur um „Áhrif sálarrannsóknanna á hinar kristilegu trúarhugmyndir." Efni fyrirlestursins höfSu þeir komiS sjer saman um fyrir fram, prófasturinn og prófessorinn. ViS vorum aS tala um þaS um morguninn, hvort nokkur maSur mundi koma í því veSri, sem þá var. Vist var þaS, aS ekki gat sumarblíSan teygt neinn frá heimili sínu þann dag- inn. Menn komu. Fjöldi manns. Samt var fullyrt, aS miklu fleiri hefSu kom- iS, ef veSriS hefSi veriS betra. Tiltölu- lega fáir höfSu komiS langt aS, af þeim mönnum, sem kunnugt var utm aS ætlaS höfSu aS koma. Fyrirlesturinn flutti sjera H. N. eft- ir messu. Prófasturinn stýrSi sam- komunni, og byrjaSi hana meS stuttri, gamansamri ræSu. Hann kvaSst hafa búist viS því, aS SkagfirSingar mundu vera dálítiS svipaSir Aþenumönnum, sem Postulasagan segir, aS ekki hafi gefiS sjer tóm til annars fremur en aS segja eSa heyra eitthvaS nýtt, og aS þeim mundi leika forvitni á, hvaS þessi „skraffinnur" hafi aS flytja —¦ eins og líka er sagt i Postulasögunni um Aþenumenn og Pál postula. ÞaS er ekki ofmælt, aS menn hafi hlustaS hugfangnir á fyrirlesturinn. Hvorki leyndi þaS sjer á andlitunum, meðan erindiS var flutt, nje á viS- ræSum manna eftir á. Einn bóndinn sagSi viö mig, aS þessar stundir í Hólakirkju, meSan síra H. N. prje- dikaSi og meSan hann flutti fyrir- lesturinn, væru skemtilegustu stund- irnar, sem hann hefSi HfaS. Jeg gat ekki varist því aS fara aS hugsa um þaS þarna í kirkjunni, hvaS þaS væri merkilegt, og hve ósenni- legt þaS mundi hafa þótt fyrir nokkr- um árum, aS einn af lærSustu, var- færnustu og mest metnu kennimönn- um landsins fengi nú prófessor frá háskólanum til þess aS tala um þ e 11 a efni i dómkirkjunni á Hól- um, og frá þvi sjónarmiSi, sem þar var talaS, og aS alþýSa manna tæki slíku erindi jafn-vel eins og þvi var þar tekiS. Ekki var þessu nje öSrum erindum prófessorsins tekiS lakar á Akureyri. Eitt AkureyrarblaSiS, I s 1 e n d i n g- u r, kemst meSal annars svo aS orSi í ritstjórnargrein meS fyrirsögninni: „Andleg vakning": „í hvert skifti, er hann talaSi, var fjöldi fólks viSstaddur, og þarf þó mikiS aS vera í boSi, til þess aS fólk þyrpist saman aS hlýSa á andleg efni á þessum tíma árs, þegar annirnar og veraldlegt umstang er á allra hæsta stigi. En þaS v a r líka mikiS i boSi, því þó aS atvinnu- og búsýslumálin hljóti mjög aS taka upp hugi manna og eigi aS gera þaS, þá eru þó ei- lífSarmál máiinsandans, flutt af spámannlegri andagift, enn dýrmætari. Þess vegna fjölmentu menn, þegar H. N. talaSi___VeSr- áttan hjer norSanlands hefur veriS köld og hráslagaleg nú um tíma. Haf- isinn hefur spilt sumarbliSunni og sumargleSinni. Óhugur hefur veriS í mörgum hjer á Akureyri. En þann tíma, sem Haraldur Nielsson var hjer og flutti erindi sin um eilífSarmálin, mun mörgum hafa fundist birta yfir þessum bæ og hugarþjáningarnar ljettast."

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.