Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 16.02.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 16.02.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsimi 178. LÖGRJETTA Afgreiðslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 7. Reykjavík, 16. febrúar 1916. XI. árg. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kattpa allir í r. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síSd. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofusett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. 11 Stndid. í Mesópótamíu og Persíu. ASalher Englendinga, sem sótt hef- ur fram i Mesópótamiu, um 10 þús- tmdir manna, hefur nú lengi veriS inniluktur af Tyrkjum i Kut el Am- ara viS TígrísfljótiS. En viSureign- in öll þar eystra vekur miklu meiri eftirtekt nú en áSur, vegna þess aS þungami'ðja ófriSarins fluttist svo mjög austur á bóginn á seinni hluta síSastliðins árs. Fyrir nokkrum árum komu Eng- lendingar og Rússar sjer saman um aS svifta Persa sjálfstæSi, og skiftu þeir landi þeirra á milli sín í svo- nefnd hagsmunasvæSi. Skyldu hags- munir Englendinga ráSa í suSurhluta landsins, en hagsmunir Rússa aS norSan. SíSan hafa Englendingar og Rússar ráSiö lögum og lofum þar í landi, þótt innlend stjórn sje þar aS nafninu til. En vestan viS Persíu eru lond Tyrkja og liggja- landamærin upp frá botni Persaflóa. ÁSur hefur veriS skýrt hjer í blaSinu frá viSur- eign Englendinga og ÞjóSverja i verslunarviSskiftum austur viS Persa- flóann og frá lagningu Bagdadjárn- brautarinnar, sem er þýskt fyrirtæki, og markmiSi hennar. Englendingar hafa lengi veriS einráSir á hafinu þar eystra og hafa haft herskip í Persaflóa, en herútbúnaSur þeirra þar er undir umsjón indversku stjórn- arinnar. Undir eins og Tyrkir gengu i ó- friSinn meS miSveldunum haustiS 1914, hófst striS milli þeirra og Eng- lendinga austur viS Persaflóann. Byrjunin var sú, aS Englendingar tóku af Tyrkjum smábæinn Fao, viS mynniS á Shatt el Arab, en svo heita fljótin Evfrat og Tigris, er þau hafa runniS saman á leiS sinni út í Persa- flóa. Þetta var 7. nóvbr. 1914. Og nokkrum dögum seinna ljet indverska stjórnin setja nýtt HS á land viS Shatt el Arab undir forustu Arthurs Bar- retts hershöfSingja. Átti þaS liS aS sækja fram gegn Tyrkjum í Mesópó- tamíu og haföi hann þá 18 þúsundir manna, og auk þeirra nokkra fall- byssubáta og vopnuS flutningaskip, er beita skyldi á fljótinu. LagSi Bar- rett í þennan leiSangur upp frá Persa- flóa 17. nóv. 1914. Fyrsta takmarkiS var, aS ná borginni Basra, sem átti aS vera endastöS Bagdadjárnbraut- arinnar og er vestan viS Shatt el Arab, 95 kílóm. frá hafi. HöfSu Eng- lcndingar, sem áSur voru eigi fáir í Basra, flúiS þaSan og leitaS austur yfir fljótiS, til smábæjarins Moham- merah i Persíu. Á leiSinni til Basra urSu orustur milli Englendinga og Tyrkja og fóru Tyrkir halloka. Hjelt þa setulirj Tyrkja burt úr Basra og tóku Englendingar borgina orustu- laust 23. nóvbr. íbúar borgarinnar voru þá um 70 þúsund, og tóku þeir Englendingum vel, enda höfSu ræn- Myndin hjer er frá Kut el Amara viS TigrisfljótiS. Á fljótinu sjest einn af hinum einkennilegu bátum, sem þar eru notaSir. Þeir eru kring- lóttir eins og þvottabalar og er þeim ýtt áfram meS árum eSa stjökum. ingjaflokkar frá Arabíu fariS aS vaða þar uppi undir eins og tyrk- neska setuliSiS hvarf burt úr borg- inni. Tyrkneski herinn hafSi þá tek- iS sjer stöSvar við borgina Kurna, sem er hjer um bil 95 kílóm. í norS- vestur frá Basra, viS ármótin, þar sem Evfrat og Tígris áSur runnu saman, en nú hefur Evfrat veriS veitt úr þeim farvegi og renna nú fljótin ekki saman fyr en niður viS Basra. Barrett hershöfSingi hjelt nú liSi sínu á eftir Tyrkjum til Kúrna. Bær- inn er vestan viS Tígris, og hjelt hann fallbyssubátum sínum upp eftir fljótinu og sótti aS Tyrkjum bæSi þaSan og frá landi. 9. desember gáf- ust Tyrkir upp í Kúrna. En mikill hluti af liSi þeirra þar hafSi áSur haldiS burtu úr borginni, og tóku Englendingar þar rúml. 1000 fanga. Þótti Englendingum leiSangurinn hafa gengiS vel, og bjuggu þeir þarna um sigr því aS aSstaSan var þar góS til þess aS halda uppi yfirráðum yfir hjeruSunum í kring. Nú var alt aS mestu leyti rólegt þarna fram í mars 1915. En þá höfSu Tyrkir dregiS saman HS þar til og frá, höfSu eigi minna en 11 þús. manna af æfSu HSi, og svo þar fyr- ir utan samsafn óæfSra manna, bæSi tyrkneskra og persneskra. Englend- ingum kom þaS mjög á óvart, aS Tyrkir gætu haft svo mikinn her á þessu afskekta svæSi ríkisins, þar sem þeir áttu í harSri viSureign viS Rússa norSur í Kákasus og víSar og höfSu þar aS auki mikinn her bund- inn viS Konstantínópel. ASalher- stöSvar Tyrkja þarna eru í Bagdad, og svo i Mosul, sem er 400 kílóm. i norSur frá Bagdad. En megniS af herstyrk sínum á þessum stöSvum höfSu Tyrkir sent norSur á bóginn á móti Rússum, og var Englending- uín kunnugt um þetta, og bjuggust þtir því viS aS mótstaSan yrði lítil í Bagdad og þar fyrir sunnan. jTyrkneska HSiS gerSi nú árásir á Englendinga til og frá, bæSi suSur \iS Basra, viS Kúrna og svo austur í Pcrsíu, hjá bænum Ahwas, sem er attstur frá Kúrna, talsvert attstan viö landamæri Persíu. En þar hafSi Bar- rett hershöfðingi skipaS setuliSi til varnar olíunámum, sem Englending- ar eiga þar skamt frá, og stendur bærinn viS smá-á, sem fellur vestur í Tígris. Ekkert unnu þó Tyrkir á enn, og fengu hvergi hrakiS Eng- lendinga úr þeim stöSvum, sem þeir höfSu áSur tekiS. En Englendingar sáu sjer þó ekki annaS fært en biSja um HSsauka til Mesópótamíu, og fengu þeir hann frá Egiftalandi. Hrukku nú Tyrkir undan norSur eftir til Amara, sem er nálægt 100 kílóm. norSan viS Kúrna, viS Tígris. En Englendingar sóttu á eftir og tóku Amara 3. júní. Þar tóku þeir á þriSja þúsund fanga af her Tyrkja. Nokkru síSar, 24. júli, tóku þeir bæinn Nasi- riyeh viS Evfrat og höfSu nú alt 'landiS þar fyrir sunnan á valdi sinu. HöfSu veriS harSsóttir bardagar á þessu svæSi og mannfall töluvert af hvorumtveggja, en þó meira hjá Tyrkjum. Englendingar höfSu nú aukiö HS sitt þarna mikiS, bæSi frá Indlandi og aS vestan, og nú var sir John Nixon settur yfir herinn i Mesópó- tamíu, en hann hafSi áSur veriS yfir- herforingi suðurhersins i Indlandi. Barrett stjórnaSi áfram þeirri her- deild, sem fyrst var' send til þess- ara stöSva, en yfir aSra deild hers- var Townshend hershöfSingi settur. Nú var þaS markmiSiS aS taka Bagdad. Tyrkir höfSu þá búiS um sig i Kut el Amara, sem er hjer um bil mitt á milli Amara og Bagdad, viS Tigris, nálægt 200 kílóm. í norSvest- ur frá Amara. Sagt er, aS Tyrkir hafi haft þar aS eins 7000 manna af æfSu liSi. 1 miSjum september hjelt her Englendinga norSur frá Amara og tók Kut el Amara. Bjóst hann þar síSan um þangaS til í nóvember, en þá sendi Nixon Townshend hers- höfSingja áleiSis þaSan til þess aS taka Bagdad, Dálítinn flota af fall- byssubátum höfSu Englendingar meS sjer upp eftir fljótinu, og höfSu þeir á allri herferSinni haft mikið gagn af honum. Townshend kom til Azizieh, mitt á milli Kut el Amara og Bagdad, 16. nóv., og varS þar nokkur viS- . :: V ¦ :¦ ¦:'¦¦ .-. ¦¦'¦¦¦ :"¦ ' y ¦ v ' .'¦ 'J '£"4 J jH •\ 1 , \ ' j^ií^^B '¦¦.^¦¦'¦¦'" l 1 ¦¦¦ í^ \ ¦¦ ^^SrtWtoeswtoM-^ U ! Townshend hershöfðingi. staSa. Tyrkir höfSu þá búist um viS Tesifon, sem er töluvert norSar, aS eins 35 km. fyrir sunnan Bagdad. Þar stóS orusta 22.—25. nóv. og höfSu þá Tyrkir dregiS aS sjer liS, svo aS þeir voru miklu fjölmennari. Englending- ar urSu þá aS snúa viö og komust meS naumindum undan, en mistu margt manna. Kom her þeirra aftur illa til reika til Kut el Amara, og 4. des. voru Tyrkir komnir þangaS á eftir og sóttu aS bænum. Kut le Amara stendur viS bugSu á Tigrisfljótinu og rennur þaS í norS- austur frá bænum og síSan um hríS í austur. ViS bæinn er þaS 250 metr- ar á breidd. Þegar Tyrkir höfSu sest i Kut el Amara, sendu þeir herdeild austur meö fljótinu til bæjarins Sheik Saad, 80 kílóm. neSar viS fljótiS, og bjuggu þar um sig. Á þennan hátt var her Englendinga luktur inni í Kut el Amara, því allir aSdrættir til hersins verSa aS fara fram eftir fljótinu og hjálparliS að sunnan getur aS eins sótt fram meSfram því. LandiS er þarna flatt og þvi sem nær skóglaust, og á regntímanum, sem er aö vetrinum, er þaS ilt umferSar. Einu samböndin, sem Townshend hershöfSingi og her hans hefur nú Tryg-ging* fyrir aS fá vandaSar vörur fyrir lítiS verS er aS versla viS V. B. K. Landsins mestu birgðir af: Vefnaðarvörum Fappír cg ritföngum Sólaleðri og skósmídavörum. Pantanir afgreiddar um alt Island. Heildsala. VandaSar vörur. Smásala. Ódýrar vörur Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. um langan tíma haft viS umheiminn, eru frá loftskeytastöS, sem hann hef- ur i Kut el Amara. En Tyrkir hafa sótt fast á aS taka herstöSvar hans, og hefur oft legiS nærri, aS þeim tækist þaS. HjálparliS frá Englendingum, und- ir forustu hershöfSingjanna Aylmers og Younghusbands, hefur lengi veriS á leiS norSur meS Tigris. Um miSjan janúar átti þaS orustu viS Tyrki í nánd viS Sheikh Saad, en þvi hefur ekki enn tekist aS opna leiSina til Kut el Amara og ná sambandi viS Townshend hershöfSingja. Hefur ver- iS barist á báSum bökkum Tigris- fljótsins og Tyrkir ýmist hrokkiS fyr- ir eSa sótt fram aS nýju. En meSan þessu hefur fariS fram í Mesópótamíu, hafa veriS stöSugar óeirSir í Persíu. Mörgum er þar illa viS yfirráS Rússa og Englendinga og varS þar uppreisn víSa um land, en uppreisnarmenn studdu Tyrki í viSureign þeirra bæSi viS Englend- inga og Rússa. Fyrv. sendiherra ÞjóSverja í Teheran, Heinrich prins aí Reuss, hefur veriS þar austur frá, og er sagt, aS hann hafi róiS undir hreyfinguna. En ekki hefur persneska stjórnin viljaS taka þátt í henni enn, aS minsta kosti ekki opinberlega. Rússar sendu tvær herdeildir aS norSan inn i landiS, til þess aS stilla til friSar, e'Sa, eins og kallaS var, til þess aS hjálpa persnesku stjórninni til þess aS kúga uppreisnina. önnur her- deildin hjelt suSur frá Teheran og bældi niSur uppreisnina þar og í ná- lægum hjeruSum, en hin hjelt suSur vestar, hjá Hamadan, og bar hún einnig hærra hlut í viSskiftum sín- um viS sveitir uppreisnarmanna. En Tyrkir sendu þá æfSar hersveitir inn i Persíu til HSs viS uppreisnarmenn- ina, og hefur sá her stöSvaS vestur- herdeild Rússa viS Kermanshan, sem er viS þjóSveginn frá Teheran til Bagdad, nokkru fyrir vestan Hama- dan. Er sagt, aS HS Tyrkja og Persa viS Kermanshan sje undir þýskri stjórn. ÞaS er því varla aS búast viS aS her Englendinga í Mesópótamíu komi styrkur aS austan, frá Rúss- um í Persíu. Eystri herdeild Rússa fer suSur eftir Persíu, frá Teheran til Ispahan, og getur ef til vill nálgast ]>aSan orustusvæSi Englendinga í Mesópótamíu. En eftir frjettunum aS dæma er uppreisnarhreyfingin í Per- síu svo alvarleg, aS líkindi eru til, aS Rússar hafi þar nóg aS gera. Ekki óvíSa hafa hinar vopnuSu lögreglu- sveitir landsins gengiS í liS meS upp- reisnarmönnum, þar á meSal sumir af hinum sænsku herlögreglumönnum, sem enn eru þar. Til þess aS koma skipun á hiS vopnaSa lögregluliS, voru fyrir nokkrum árum fengnir til Persíu sænskir menn og voru þeir launaSir af landsstjórninni. Ýmsir þeirra eru þar enn. En nú á óróa- t;munum hafSi komist óregla á launa- greiSshma bæSi til þeirra og hinna innlendu herlögreglumanna, og hefur þá fariS svo sem áSur segir, aS ýmsir af þeim hafa hallast aS uppreisnar- mönnum. í bænum Shiras, austur af botni Persaflóans, voru þaS t. d. þess- ir herlögreglumenn, sem gengust fyr- ir uppreisninni, og tóku þeir þar ræS- ismann Englendinga fastan og ráku Englendinga burt úr bænum. Þetta eru helstu fregnirnar um viSureignina þarna austur frá, sem síSustu útlend blöS flytja hingaS. En bæSi bandamönnum og miSveldunum þykir nú ekki lítiS um vert, hvernig hernaSurinn gengur á þessum svæS- um. Ýmsar fregnir. Þess var getiS í símskeyti hjer í blaSinu fyrir nokkru, aS bandamenn hefSu skipaS her á land í Pireus, hafnarbæ Aþenuborgar, og þótti þá líklegt, aS þeir ætluSu sjer aS taka Grikkland, ef fregnin væri áreiSan- leg. Nú eru útlend blö'S komin hing- aS, sem segja frá þessu, og hvernig því fyrirtæki lyktaSi. Griska stjórnin tilkynti sendiherrum Englendinga og Frakka, aS ef landsetningu liSsins yrSi ekki hætt, og alt þaS liS, sem á land hefSi veriS 'sett, yrSi ekki komiS á skip aftur eftir 6 klukkustundir frá því aS sendiherrarnir fengju boS- in, þá mundi gríski herinn grípa til vopna og stöSva þannig landsetning- una. Sendiherrarnir komu saman, er þeir fengu tilkynninguna, og varS þaS úr, aS þeir ljetu flytja HSiS aftur á skip. En grisku stjórninni var þetta ekki nóg, meS því hún kvaSst geta ætlaS aS annaS eins og þetta gæti orSiS endurtekiS, ef ekki þarna, þá annarstaSar i rikinu, og krafSist hún af sendiherrum band'amanna ákveS- inna yfirlýsinga um, hverjar fyrir- ætlanir þeirra væru framvegis um framkomu þeirra gegn Grikklandi, en ekki er þess getiS, aS þeir hafi gefiS nein ákveSin svör um þetta. Þeir áttu langt tal viS Skuludis yfirráSherra, en ekki er þaS birt, hvaS þeim hafi á railli fariS. 17. janúar var byrjaS a'S setja HSiS á land í Pireus, en 20. janúar mun þvi hafa veriS skipaS út aftur. Ýmsar fregnir gengu um þaS, meSan á. þessu stóS, hvaS bandamenn ætluSu þarna fyrir sjer, og sagSi ein, aS Grikkjum væru boSnir tveir kostir, annaShvort aS þeir vísuSu burt frá sjer sendiherrum miSveld- anna þ. e. segSu þeim striS á hendur, eSa þá aS friSi væri slitiS milli Grikkja og bandamanna. Ekki er þó víst, hvaS rjett er í þessu. En hótun Grikkjastjórnar um, aS láta herinn skerast í leikinn gegn bandamönnum bendir til þess, aS hún kjósi heldur ófriS viS þá, en aS láta kúgast af þeim meira en orSiS er. Hún tók það fram í þessari deilu, aS liún bannaSi þeim allar hafnir í Grikklandi aSrar en Saloniki, en síSari fregnir hafa skýrt frá, aS þeir hafi sett HS á land eftir þetta á öSrum staS viS Saloniki- flóann, auk þess sem þeir halda Korfu. Af sumum var því haldiS fram, aS áform bandamanna væri, aS koma á stjórnarbyltingu í Grikklandi og ætti Venezelos aS verSa þar lýSveldisfor- seti. En þaS verSur ekki sjeS nú, aS hann standi í neinu sambandi viS bandamenn um gerSir þeirra í Grikk- landi, og er hitt líklegra, aS hann láti málin meS öllu hlutlaus, eins og hann hefur láti'S uppi sj.álfur, aS hann gerSi. En herinn mun vera trúr

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.