Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 05.04.1916, Blaðsíða 2

Lögrétta - 05.04.1916, Blaðsíða 2
 58 LÖGRJETTA LÖGRIETTA kemur út á hverjum mið- vikudegi og auk þess aukablöð við og við, minst 60 blöð alls á ári. Verð 5 kr. árg. á Islandi, erlendis kr. 7.50. Gjalddagi 1. júlí, aS flytja til sömu landa sem nægastan flutning á skipunum. Þessar viöskifta- bætur á því ekki aS knýja fram upp á þaS, að landssjóSur sje látinn halda uppi ferðunum meS því aS svara út ærnu fje fyrir aS sigla skipunum tómum aSra leiSina, heldur á í þess stað að láta landssjóð leggja fram fje til þess að opna afurðum vorum nýja markaði eftir tillögum verslunar- íróðra manna og annara sjerfróðra manna í þeim greinum. Þess utan ætti það og að vera lýS- um Ijóst, aS oss, sem mest allra þjóSa verðum að versla við önnur lönd, er það meiri nauðsyn en öðrum þjóðum að fara að þeirra dæmum í þessu efni og gera alt sem auðið er, til þess að koma afurðum vorum til annara landa í sem hæst verð, svo aS vjer stöndum sem best að vígi með að jafna við- skiftin. Og þaS atriði, að framkvæmd- irnar geti í þessu efní orðið þær, að kjötið geti haldist í því verði, sem það var í síðastliðið haust, og verð sjávarafurða falli ekki um of, er aðal- skilyrðið fyrir því, að hagur allrar al- þýðu geti orðiS bættur. En vitanlega verSur og aS hafa það hugfast, að aukin notkun vjela og umbætur á vinnubrögðum og því öðru, er miðar að því að gera framleiðsluna ódýrari að öllu öðru en vinnulaunum, er ekki síður þýðingarmikið í því efni aS hækka afrakstur þjóSarinnar af starf- rækslu hennar á landinu, enda er það ekki af því að vjer vitum þaS ekki allir mæta vel, jafnt vinnuþiggjendur sem vinnuveitendur, aS þaS, að vjer tökum höndum saman í þessu efni, miðar til þjóSarheilla, heldur eru þaS aSrar ástæSur, sem valda því, er ann- að vill verSa uppi á teningnum, þegar til framkvæmdanna kemur. En þótt svo sje, aS þaS sje aS vísu stórmikil nauSsyn á umbótum í þessu efni og jeg verSi þess utan aS telja það afarnauðsynlegt til framfara fyr- ir landbúnaðinn hjer innanlands, að vjer öflum oss íslenskrar búfræSis- þekkingar, þá legg jeg þó mesta á- herslu á það í augnablikinu, að fyrst og fremst snúi menn sjer að fram- kvæmdum i þá átt aö hækka afurSir vorar í verSi erlendis, af því aS marg- falt skjótari árangurs er þar aS vænta en um hin atriðin. Geri jeg þaS því aS tillögu minni til eflingar landbúnaSi og sjávarút- vegi, sem eru þær atvinnugreinir vor- ar, er vita út á viS og einar jafna viS- skifti vor viS önnur lönd, aS lands- stjórnin sje eftirleiðis látin hafa hæfi- lega ríflegt fje til umráða til þess aS kosta sendingar til útlanda á land- og sjávarafurSum vorum í því skyni, að opna þeim þar nýja markaSi og aS öSru leyti standast þau útgjöld önnur, er slíkum framkvæmdum verSa aS vera samfara. En til þess nú aS girSa fyrir það, að þessi tillaga mín á nokkurn hátt geti orðið misskilin, vil jeg taka þaS fram, að jeg ætlast ekki til þess aS stofnaS sje til embætta um ráSuneyti stjórnarinnar í viSskiftum, heldur sje fje þaS, sem varið er í því skyni, not- að á þann hátt, að sá eSa þeir, sem þættu álitlegastir þeirra manna, er gera viSskiftin landa á milli aS at- vinnu sinni, væru styrktir til ferSa- laga eftir því sem þörf kreföi í hvert einstakt sinn. Eiginhagsmunir þessara manna gera þaS aS verkum aS þeii að jafnaSi mundu hafa ríkari hvöt til þess að leysa þessi störf vel af hendi en menn í föstum stöSum. En annars eru vörusendingarnar og utanfarir þeirra, sem læra eiga aS ganga frá vörunum, aðalatriðið fyrir mjer, ])ví aS það er á framkvæmdunum á því, sem það veltur hvort nýr markaður opnast eSa ekki. Sem dæmi þess, hverja þýSingu það getur haft, skal jeg geta þess, aS ítalskur fiskikaupmaður í Genua hef- ur bent mjer á það, aS Ditlev Thom- sen ræðismaður segir í skýrslu sinni til landshöfSingja 1894, aS Labrador- fiskur ætti að geta orðið útflutnings- vara frá íslandi til Italíu. En eins og kunnugt er, kom þessi athugun, er ítalinn dáðist mjög aS, oss aS engu gagni af því aS ekkert var gert til þess að hagnýta sjer hana. Var þaS aS eins fyrir tilviljun eina aS þessi markaður opnaðist fyrir oss nokkrum árum seinna, því ef ekki hefði svo atvikast um aldamótin, aS herra Ward, sem fyrstur byrjaði að flytja hjeðan Labradorfisk, hefði ekki skaSast á botnvörpungaútgerS sinni í HafnarfirSi og því viljað reyna hjer eitthvað til þess aS hafa upp tapiS, er óvíst hvort nokkur hefSi enn veriS orSinn til þess aS byrja aS flytja þessa vöru hjeSan. Og eins og reynsl- an hefur sýnt, hefur jafnan mikill á- rangur orðið af því, er menn hafa fylgt afurSum vorum utan til þess að heyra útásetningar kaupendanna á vörunum og kynna sjer þaS, hversu ganga skyldi frá þeim hjer til þess að þær yrSu sem útgengilegastar. Nægir i því efni að minna á síldar- sendinguna til Ameríku í hitt eð firra, að jeg nú ekki tali um SpánarferS Þorsteins yfirmatsmanns GuSmunds- sonar. Næst vali á mönnum skiftir þaS því sem sagt mestu aS erindrekar vorir og útsendir trúnaSarmenn í þessum efnum hafi íslenska vöru milli handa, er til útlanda kemur, ef von á aS vera um þaS aS oss megi takast aS opna afurðum vorum nýja og betri mark- aSi. Skora jeg því á landsmenn aS fylgja vel fram tillögu minni hjer aS framan um fjárframlög úr lands- sjóði til vörusendinga. Eftir aS jeg hafði tekið þessa grein saman, hafa gerst þau tíSindi, aS Eretar hafa sett þau skilyrSi fyrir saltflutningi til landsins, að viðtak- endur skrifi undir eftirfarandi skuld- bindingu: „Jeg undirritaður, N. N., lýsi hjer með yfir því statt og stöðugt, að hvorki alt nje nokkur hluti af salti því, sem mjer hefur veriS sent meS gufuskipinu N. N., sem nú er á leiS til íslands, verSi flutt aftur út frá íslandi í sömu mynd og aS jeg noti hvorki alt saltiS nje nokkurn hluta þess til þess aS tilbúa vörur, sem ætlaSar eru til útflutnings til lands, sem á í ófriSi viS Stóra-Bretland, nje heldur til Danmerkur, Noregs, Sví- þjóSar eSa Hollands, og enn fremur skuldbind jeg mig til þess, aS selja ekki nje ráSstafa á annan hátt tjeSu salti nje nokkurri vöru, sem það hef- ur verið notað til að tilbúa, nokkrum manni eða mönnum, nema að nöfn þess eða þeirra manna hafi áSur ver- ið tilkynt ræðismanni Breta i Reykja- vík og að jeg hafi fengið skriflegt samþykki tjeðs ræðismanns til hinnar fyrirhuguðu sölu eöa ráSstöfunar á saltinu eSa vörum þeim, sem um er aS ræSa. Ennfremur lofa jeg aS afhenda ræSismanni Breta í Reykjavík til at- hugunar allar og sjerhverjar bækur, blöS og skjöl, sem jeg kann aS hafa í höndum viSvíkjandi salti þvi eða vörum, sem ræðir um hjer að fram- an, ef og þegar þess er óskað aS þau sjeu afhent. Fari svo, aS framanskráS skuld- binding verSi brotin eSa rofin, hvort heldur af mjer, beinlínis eSa óbein- línis, skuldbind jeg mig hjer meS til aS borga stjórn Bretakonungs, þegar hún krefst þess fyrir milligöngu bretska ræðismannsins í Reykjavík eða á annan hátt eftir því sem tjeS stjórn ákveSur, fjárupphæS í ster- lingspundum, sem jafngildir tvöföldu verði saltsins eSa þeirrar vöru, sem saltiS hefur veriS notaS til aS tilbúa, hvort heldur sem vera skal, og skai ákveSa verSiS sem þaS verS, er slíkt salt eSa vara mundi verða seld fyrir í Evrópu, þar sem verðið er hæst." Sakir þessara skilyrða bretsku stjórnarinnar, stakk jeg upp á því á föstudaginn var við forstjóra Sláturfjelags Suðurlands, að hann reyndi þegar í staS aS tryggja sjer þau 80—100 tonn af salti, er fjelagiS þarf, af birgSum þeim sem hjer eru enn til af salti, sem ekki er bundiS skilyrSum. Eins vakti jeg máls á hinu sama við tvo velferðarnefndarmenn, hvaS landiS í heild sinni snertir, af því aS mjer var kunnugt um þaS, aS ýmsir útgerSarmenn töldu þá aS ó- hindrað mundi mega senda þann fisk til Kaumannahafnar sem komiS hefur á land til þessa og enn er ósendur; var það álit þeirra, að saltskilyrðin væru aS eins afleiSing þess, að botn- vörpungarnir eru teknir að afla í salt og í því skyni sett, að knýja fram samkomulag um aS þeir færu þegar í staS aS fiska í is handa Englending- um. En af skeyti, er birtist í Morgun- blaSinu síðastliðinn laugardag, er auSsætt, að þessi ráðstöfun Breta stendur dýpra og að hjer er um að ræða almennar ráSstafanir, sem gera á til þess eftir ýtrasta megni að hindra allan matarflutning til Þýska- hndi eða miðveldanna. Af skeytinu í Morgunbl. í gær, er segir forsætis- ráðherrann danska vilja leggja hegn- ingarhúsvinnu við brotum gegn á- kvæðum, er sett hafi verið um út- flutning, er auðsætt, að hjer er al- vara á ferðum, og þyrfti því sem skjótast að afla fullrar vitneskju um það ástand, sem hjer á að ríkja, enda mun landsstjórnin og velferSarnefnd- in líka þegar hafa hafist handa í því efni i samráSi viS dönsku stjórnina, sem ekki er þaS síSur áhugamál en oss, aS Danir geti fengiS hjeSan salt- kjöt og fiskmeti. Fari nú svo, að Norðurlandamark- aðinum verið lokiS fyrir oss, verður að vinda bráðan bug að því aS gera ráSstafanir til þess sumpart aS sjóSa niSur kjötiS með haustinu og sumpart að opna því markað á Englandi kældu eSa freðnu, eða á fæti, alt eftir því sem rannsóknir í því efni leiddu í ljós aS tiltækilegast væri, meS þvi að litlar sem engar líkur eru til þess, aS saltkjötinu geti skyndilega opnast nýr markaSur utan Norðurlanda með- al þjóða, sem aldrei hafa neytt þess eSa annars saltkjöts áður. Nú, og þó svo færi, aö betur rættist úr þessu máli en áhorfist i augnablikinu, þá er þó engu síður nauðsynlegt, aS gerðar sjeu ráðstafanir til þess næsta haust, aS senda kælt eSa freSiS kjöt til Englands, til þess aS fá reynslu í því efni og vera betur undir búnir haustiS 1917. Undir báSum atvikum ætti það því ekki aS dragast degi lengur, aS hafist væri þegar í stað handa um undirbún- ing og framkvæmdir á því, að opna kjötinu markaS á Englandi. Og verö jeg þá að leggja áherslu á það, aS landsstjórnin og velferSarnefndin taki nú þegar forgöngu þessa máls í sínar hendur í samráSi viS kjötútflytjendur og aSra fróSa menn á þessu sviSi, meS því aS þaS er ekki undir því eigandi aS nokkuS verði úr framkvæmdum að öSrum kosti, fyr en þá um seinan og eftir aS komiS er í ótíma. Tillögur um þaS, hvaS landsstjórn- in geti gert til þess aS greiSa fyrir sölu sjávarafurSa nú í svipinn, geri jeg engar, með því að það er útgerðar- manna, sem þekkinguna hafa á því sviði, að leggja þar á ráSin. AS eins vil jeg taka þaS fram, aS þaS er nauSsynlegt fyrir bæjarfjelag- iS eSa verkafólkiS, sem ráðiS hefur sig í síldarvinnu hjá útlendingum, aS gengiS verSi sem fyrst úr skugga um það, hvort nokkuð verSi úr veiSum þeirra aS þessu sinni eða ekki. Einn- ig ættu verkamenn aS taka það til yfirvegunar, hvort ekki væri ástæSa til þess aS krafist væri einhverrar tryggingar, t. d. bankatryggingar, fyrir því tjóni, er af því getur hlotist, ef útlendingar draga inn seglin á síS- ustu stund, er tíminn er orðinn of naumur fyrir síldarvinnufólk til þess að ráða sig til annarar atvinnu yfir sumartímann. En slíkt getur auðveld- lega að höndum borið á jafnviðsjár- verðum tímum og nú eru, og reyndar alt- af, þar sem aldrei er að vita nær hafísinn kann að gera síldveiSarnar ómögulegar. Eggert Briem frá ViSey. Björgunarskip. Á hverju ári fáum vjer bendingar um, aS tími sje kominn til þess aS landiS eignist björgunarskip. Fyrir nokkrum dögum bjargaSi fiskiskipiS „Ester" 38 mönnum úr sjávarháska og frá opnum dauSa, og mótorskipið „Freyja" bjargaSi í sama veðrinu 10 mönnum. Af hreinni tilviljun eru þessi skip, sem bjarga, stödd á rjett- um stað, en þau eru þar án áætlunar. Báta hefur rekið undan landi og öll- um er það ljóst, aS þeir munu í nauð- um staddir. Tekist hefur þó að fá gufuskip úr Reykjavík til þess aS leita, en þaS tekur tíma og hætt viS aS þar sem langur aSdragandi er, rnuni árangur ekki mikill, og auk þess er engin vissa fyrir, aS slík skip sjeu til taks hvenær sem kallað er. Ef landsmönnum yrið þaS ljóst, aS bjer þarf eitthvaS meira en orðin tóm eða ritgerSir í blöSum um þetta atriði, þá væri ekki úr vegi að hug- leiða, hvernig slíkt skip ætti að vera, og vildi jeg leyfa mjer aS koma með bendingar í þá átt frá minu sjónar- miði, og aS aSrir kæmu svo meS þær frá sínu, þvi málefnið er þess vert að þaö sje athugað. Skip af sömu gero og frakknesku spítalaskipin, sem hingað hafa komiS, á!ít jeg hiS á- Matth. Jochumsson: Ljdðmæli. Úrval. Valið hefur í samráði við höfundinn Guðm. Finnbogason dr. pliil. Stór bók og eiguleg. Kostar kr. 3.50. Innbundin kr. 4.50. Bókaverslun Sigfúsar Eymundssonar. Plógmanii vill Búnaðarsamband Austurlands fá næsta sumar (ekki verkfæri nje hesta). Tilboð sendist stjórninni að Vallanesi fyrir miðjan apríl næst- komandi. 12. 2. 1916. Stjórnin. kjósanlegasta, þvi auk þess að vera björgunarskip, ætti það um leið að vera spítalaskip. Sjávarútvegur fer sívaxandi, og flestum er kunnugt, hve oft fiskimenn sýkjast, einkum á ver- tíS. Þá er fiskað þar við landiS, þar sem engar hafnir eru í nánd; þaS kostar langar siglingar og geta út- gerSarmenn og fiskimenn best skýrt frá, hvaS þær kosta, þegar sigla þarf langar leiSir frá besta afla, til aS leggja veikan mann á land. Á vertiðinni ætti skip þetta aS vitja fiskiflotans eins oft og tími leyfSi, en aSalstarfiS ætti þó að vera, aS hafa gætur á bátum i vondum veSrum, aSstoSa þá til aS ná landi, hjálpa þeim, sem í nauSum væru staddir, og yfirleitt reyna aS bjarga lifi og eigum manna, og þar eS skipiS væri útbúiS í samræmi 'viS starfiS, mundu bátar síSur brotna viS þaS í stórsjó en viS hliS á skipi, sem ekki er und- ir slíkt búiS. Vitum fjölgar hjer óSum; þeir þurfa aS fá sínar nauSsynjavörur á hinu stutta sumri og í mörg horn er þar aS líta. Til flutninga til vitanna eru tekin leiguskip' eða bátar og mun stundum ganga ógreitt aS fá fleytu. Björgunarskip og flutninga- skip til vitanna virSist því mega sam- eina hjer, þar sem aSalbátagæslan væri meSan veSrin eru verst og flestir á sjó, vertíSinni. LeiSir mætti mæla á skipinu og leggja leiðardufl og m. fl. og þaS mundi sannast, að kæmist slíkt skip hingað og tæki til starfa, mundi verkefni verða nóg. ÞaS ætti aS hafa klefa til þess aS geta tekiS á móti sjúklingum og læknir yrSi á því að vera. Eflaust yrði slíkt skip nokkuð kostnaSarsamt landinu, en hjer er líka mikiS í húfi, og má þaS heita til- viljun ein, aS 50 manns er nú bjarg- aS frá dauSa í einu, en engin ráS- stöfun, og þetta er endurtekning, og sama getur komiS fyrir á komandi vertíSum, aS því undanteknu, aS þá er máske ekkert skip á hinum rjetta staS, þar sem hjálpa þarf. Hugsum allir um þetta, þaS er al- varlegt málefni. 31. mars 1916. Sveinbjörn Egilsson. Skattamáladeilan. Fátt er of vandlega hugað. Eftir Jón G. Sigurðsson á HofgörSum á Snæfellsnesi. --------- Frh. Mjer skilst í grein hr. Sv. Bj., að helsta mótbáran, sem fram kom i þinginu gegn útflutningsgjaldslögun- um, hafi verið fjárfellirinn 1914. En hvað sem um þetta er, þá er það vist, aS afleiSingar harSindanna komu mjög tilfinnanlega hart niSur á bændalýðnum, og ekki mun „Borg- firSingur" taka mikiS of djúpt í ár- inni, er hann áætlar fjenaðarfækkun þá, sem af harðindunum leiddi. Lík- lega getur nú hr. Sv. Bj. eigi látið sjer skiljast, aS önnur fjenaSarfækk- un hafi átt sjer staS en horfellir, þvi að svo lítur út sem l)únaðarvit hans nái ekki svo langt. Hve mikill hinn eiginlegi fellir hafi verið, er mjer ó- kunnugt um, en mörg slys urðu þá á skepnum bænda, hvort sem slíkt er eignað fyrirhyggjuleysi þeirra eSa eigi. Meginþorri unglamba dó um vor- ið eða var lógað hjer um sveitir, og þótt eigi verSi sagt meS sanni, að mjög margt fjelli af fullorðnu fje, urðu samt ýmis konar skaðar og slys á því. Ofan á þetta bættust stórfeldar verslunarskuldir, sem bændur komust i sökum kornkaupa til skepnufóðurs um veturinn og vorið. Sumarið 1914 var litlu betra en hið næsta á undan, og neyddust bændur því til aS selja mikiS af fjenaSi þeim, sem eftir var, bæSi til skuldalúkninga og svo vegna fóðurskorts. Samt sem áður munu fæstir hafa getaS greitt þá nema nokkurn hluta skuldanna, eSa aS eins höggviS svo mikiS skarS í þær, aS lán fengist aS nýju til heimilisþarfa. MeS fylsta rjetti má því staðhæfa, aS mikill hluti hinna seldu landbún- aSar-afurSa sumariS og haustiS 1915 gengi til greiSslu skulda þeirra, er stöfuðu af harðindunum. Að leggja skatt á afurðir þessar var því bein- línis að skatta óhjákvæmilegar skuld- ir bænda, eða meS öðrum orSum, aS hækka þær. Upphaflega átti nú svo sem ekki aS skera þessa skattálögu við neglur sjer. „ísafold" kom fram með þá uppástungu um þingtímann, að lagSur væri 30 aura skattur á hverja sauSkind á landinu, miSað viS fjenaSarfjölda voriS 1912, eSa áSur en harSindin hófust, áSur en fjenaðin- um fækkaði. Bjargráðanefndin setti hásællar minningar í útflutnings- frumvarp sitt 8 aura gjald af hverju tvípundi (kg.) kjöts, 20 au. af hverju tvípd. ullar, 10 au. af hverri gæru, 10 kr. af hverjum hesti og 3 kr. af hverri sauðkind. Og þetta átti aS vera til þess aS firra þjóðina vand- ræðum eða bjarga lífi landsmanna!! Það sýnist fremur vandalítiS verk, aS semja lög um skatta og álögur á hina örfáu menn, sem bera svo mikla ræktarsemi í brjósti sjer til föSur- landsins, ættjarSarinnar, er hefur fóstrað kynslóSina og haldiS lífi í henni meira en 10 aldir, að þeir nenni að leggja fram krafta sína til þess að yrkja og rækta landiS. En hversu djúpt gróSursett skyldi sú ættjarSar- ást vera, er kemur fram í slíkri lög- gjöf? — Rjettast mun vera aS svara ekki slíkri spurningu fyrri en þessir menn hafa sýnt þaS í verkinu, aS þeir vilji snerta sínum minsta fingri við hinu þungum byrðum, er þeir binda öSrum. All-skrafdrjúgt verSur hr. Sv. Bj. um misrjetti þaS, er sjávarmenn verSi fyrir, ekki síst að þvi er kemur til hlutdeildar í meðferS landsmála, tel- ur það hróplegt ranglæti, að bændur á þingi vildu eigi fjölga alþingis- mönnum Reykjavikur. Allir vita, aS mannmergS höfuS- borgarinnar samanstendur aS mjög miklu leyti af alt öSru fólki en sjó- mönnum, og það er óvíst, hvort sjó- mannastjettin á nokkru meira ítak í Reykjavikurbúum en sveitamönnum. Sjómenskan er meira og minna rekin með vinnukröftum ofan úr sveitum, enda hafa sveitirnar alt af sopið seyð- ið af slíku: mist margan vaskan mann á besta aldri, auk þess sem stórar fjölskyldur hafa oft og einatt hrúg- ast á sveitirnar, þegar fyrirvinnunnar misti viS. — Órjettlæti þaS, er höf. talar um, er alls ekki gagnvart sjó- mannastjettinni. En hvort þaS sje rjettlátt að miöa þingmannafjölda Reykjavikur meira viS manntal en gert er, mun harin naumast fær um að dæma, og lítt mundi þaS bæta

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.