Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 31.05.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 31.05.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. LÖGRJETTA Af greiöslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKSSON, Bankastræti 11. Talsími 359. Nr. 26. Reykjavík, 31. maí 1916. XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. K J innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaður. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síBd. Skattamálin. Umhugsunarefni fyrir sveitabændur. I. Skattamál á síðasta þingi. Þegar leiS á þingiS 1915, kom þa'ð í ljós,. aS þingiS ætlaSi aS skiljast svo viS fjárlögin, aS engar líkur voru til aS tekjurnar mundu hrökkva fyrir nauSsynlegum útgjöldum, svo aS bú- ast mátti viS ókleifum vandræSum fyrir landsstjórnina og ráSunauta hennar —¦ alþingisnefndina („Vel- ferSarnefndina"), því aS ekki voru neinar líkur til aS landssjóSur gæti neinstaSar fengiS fje aS láni; enda er það háskalegur þjóSarbúskapur aS taka fje aS láni til eySslu. Var því einn kostur nauSugur— aS hækka tckjurnar, meS nýjum gjöldum í landssjóS. En þversum-menn í neSri deild sáu sjer þar leik á borSi, hugSu aS ráS- herra mundi segja af sjer, ef þeir gætu haldiS honum í þessari klípu; þeir neyttu þess aS nýjar álögur eru ávalt óvinsælar, og auðgert aS æsa menn á móti öllum tillögum í þá átt. Því fór svo, aS neSri deild hafnaSi í fyrstu aS ihuga fyrirsjáanlega fjár- þröng landssjóSs, feldi umsvifalaust frumvörp, sem þar voru borin upp í því skyni, aS vekja umhugsun þings- ins um þann þjóSarvanda. En þvers- um-menn urSu fyrir miklum von- brigSum, þvi ráSherra sagSi ekki af sjer, þó svona færi, en „VelferSar- nefndin" sagSi af sjer. Og þaS varS til þess aS allir gætnir menn sáu, aS svo búiS mátti ekki standa. NauS- synin á tekjuauka landssjóSs var því tekin upp aftur til íhugunar og út- koman varS verShækkunarskatturinn á útfluttum vörum. II. Skattskelkur. Útflutningsgjöld af sjávarafurSum eru gamalkunn. En á síSasta þingi var í fyrsta sinn lagt útflutningsgjald á landbúnaSarafurSir. Og þaS hefur farið, svo sem viö mátti búast: Bændur hafa snúist illa viS þessum nýju álögum, útflutnings- gjaldinu af afurSum sínum, veriS sí- hugsandi um þaS má.l t allan vetur og sárgramir viS þá menn, sem hafa mælt þessum útflutningsgjöldum bót. Þeir vita aS vísu aS verShækkunar- gjöldin eru til bráSabirgSa, en búast viS, aS hjer fari sem oftar — líkt og um vörutollinn og hækkunina á syk- urtollinum — aS þaS sem í fyrstu er gert til bráSabirgSa, muni ílengjast; þeir óttast aS eiga í vændum viSloS- andi útflutningsgjald af öllum afurS- um sínum, og vilja, eins og eSlilegt er, fyrir hvern mun komast undan þeim nýju álögum. Segja aS land- búnaSurinn þoli þær ekki. Og þaS er helst útlit fyrir, aS þetta mai muni Þess var getiS hjer i blaSinu í fyrra, aS danskur maSur, Lindemann- Valsöe, flutti íslenskt fje til Grænlands. Hjer er sýnd mynd af fjenu þar sem þaS á nú heima, en þaS er á grænlenskum bæ í nánd viS Juliane- haab. Valsöe lætur vel yfir því, hvernig fjárræktin gangi í Grænlandi. Danir eru nú aS gera ýmsar tilraunir í Grænlandi, fremur en áSur, bæSi í veiSum og landbúnaSi. skifta miklu viS landskosningarnar í sumar og haust. Er þegar fariS aS bera á því, aS þaS muni mikill upp- sláttur fyrir þingmannsefni, aS út- húSa og afneita útflutningsgjöldum í eyru kjósenda, en hrösunarvegur aS mæla þeim bót. Nú hefur Jóhann alþm. Eyjólfsson kveSiS upp úr um meShald sitt meS útflutningsgjöldunum í prýSilega skýrorSri og fróSlegri grein, sem Lögrjetta flutti í vor. En þó mik- iS hafi veriS um þetta skrafaS og skrifaS síSan í haust er leiS, þá hafa engir gefiS fullar gætur aS þeirri hliS málsins, sem mjer fyrir mitt leyti finst mestu varSa og olli því, aS jeg snerist nokkuS öSru vísi viS þessu máli á síSasta þingi, en flestir aSrir. Jeg fór þá leiSina, að aSgæta vand- lega viSskifti okkar viS önnur lönd, eftir nýjustu skýrslum, hvaS viS kaupum mikiS árlega af erlendum nauSsynjavörum, og hvaS viS selj- um mikiö út úr landinu af sjávar- afurSum og landbúnaSaráfurSum. Ef þetta er vandlega aSgætt, þá getur engum dulist — 1) aS aSfluttar lífs- nauðsynjar, sem a 11 i r hafa j a f n a þörf fyrir, eins og sykur og korn- matur, eru afa r ranglátur gjald- stofn — 2) aS útfluttar afurSir eru miklum mun sanngjarnari gjaldstofn — 3)aS skattabyrSin kemur nú harS- ast niSur á smábændum til lands og sjávar og auSsæ rjettarbót fyrir þ á, tyrir mikinn þorra búmanna, aS lækka aS mun aSflutningsgjöldin (tollana) á nauSsynjavörum, en heimta í þess staS útflutningsgjöld af afurSum landsins. — Þess vegna gerSist jeg fylgismaSur útflutnings- gjaldslaganna, en meS því s k ý- lausa s k i 1 y r S i frá fyrstu byrj- un, aS útflutningsgjöldin á lífsnauS- synjum alþýSu manna yrSu jafn- framt lækkuS aS mun, svo aS skatt-i byrSin þyngdist ekki á smábændum til lands og sjávar, en byrSaraukinn kæmi eingöngu niöur á þeim, sem mest hafa í veltunni. Þetta var minn hugareikningur þegar útflutnings- gjöldin komu til umræSu á þingi. Og viS þaS stend jeg. SíSan hefur mjög mikiS veriS um þetta rætt, en mjög lítiS frá þ e s s u sjónarmiSi. Og fyrir þá sök geri jeg mjer þetta aftur aS umtalsefni. III. Landssjóðsgjöld landbænda, hvernig þeim verður best fyrir komið. Hjer er á tvent aS líta — 1) hvort þörf gerist aS hækka landsjóSsgjöld þeirra, sem lifa á landbúnaSi — 2) hvdrt landsjóSsgjöld bænda eru rjett- lát, koma rjett niSur á þeim eftir efnum og ástæSum. Um sívaxandi tekjuþarfir landsjóSs er þetta aS segja: ÞaS er langvænleg- ast til v i n s æ 1 d a fyrir þingmenn aS vinna aS því af alefli aS setja landiS á hausinn, þruma a móti öll- um „nýjum álögum", en gera sem mest fyrir kjördæmiS sitt, ná sem mestu úr landsjóSnum handa þvi af fjárveitingum — auka útgjöldin, en ekki tekjurnar. Af því stafar alt þaS, sem kallaS er „hrossakaup"; og af því stafar sífeldur niSurskurSur á skattafrumvörpum, þing eftir þing. Engu aS síSur er fjárhagur þjóS- arinnar enn í ágætu lagi. Kemur þaS; af því, aS allir atvinnuvegir hafa tekiS miklum þroska, og „gömlu skattarnir" þess vegna orSiS drýgri og drýgri ár frá ári. Og þar aS auki hefur alþingi smám saman nærri því eins og stolist til aS hækka tollana og nokkra aSra gamla skatta, eSa bæta nýjum viS, en jafnan reynt aS láta sem minst á því bera, aldrei haft hug til aS lagfæra og leiSrjetta skatta- löggjöf landsins i heild sinni; er kanske afsakanlegt þó þaS hafi hik- aS sjer viS þvi afar óvinsæla verki, svo nauSsynlegt sem þaS er. Eitt höf- uS-undanbragS alþingis hefur þaS veriS, aS semja lög um stundar- s a k i r um tollhækkun eSa nýjar á- lögur (eins og vörutollslögin), og „f r a m 1 e n g j a" þau svo aftur og aftur. Þess vegna er eSlilegt aS bænd- ur óttist „framlengingu" á útflutn- ingsgjöldum af landsafurSum. Þetta virSist mjer alvarlegt um- hugsunarefni fyrir kjósendur — þessi skollaleikur í skattamál- u m 1 a n d s i n s. Þá kem jeg aS hinu atriSinu: ViS skulum hugsa okkur aS tekjur land- sjóSs sjeu alls ekki a u k n a r. En viS skulum gá aS hinu, hvort landsjóSs- gjöldin koma rjéttilega niSur á landsmönnum. Og þar kem jeg aS því, sem m j e r virSist mest um vert: HöfuStekjur landsjóSs eru tolltekjur af nauSsynjavörum, sem allir þurfa álika mikiS af, fátækir og ríkir, eru nefskattur, eru r a n g- 1 á t u r skattur. Sykurtollurinn einn nemur hátt á 4. kr. á mann — sann- nefndur nefskattur. Þegar þaS því kom til mála aS leggja allhá átflutn- ingsgjöld á útfluttar afurSir, þá fanst mjer sem slíkt mætti ekki eiga sjer staS nema því aS eins aS jafnframt væru 1 æ k k a S i r aS mun tollarn- ir á aSfluttum lífsnauSsynjum. Og til þess aS þaS sæist, aS mjer er þetta full alvara, þá bar jeg upp í efri deild Tilkynuiiig Nýjar vörubirgðir er nú komar til V. B. K. af flestum nú fáanlegum -— Vefnadarvörum —- í fjölbreyttu úrvali. Vegna tímanlegra innkaupa getur verslunin boðið viðskifta- mönnum sínum þau bestu kaup, sem völ verður á í ár. Ennfremur hefur verslunin: Pappír cg ritföng, Sólaleður og skósmíðavörur. Vandaðar vörur. Ódvrar vðrur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. Hlutafjel. „VÖLUNDUR" Trjesmíðaverksmiðja — Timburverslun Reykj avík hefur ávalt fyrirliggjandi miklar birgðir af sænsku timbri (unnu og óunnu), vanalegar, strikaðar innihurðir af flestum stærðum og allskon- ar lista til húsbygginga. frumvarp um mikla lækkun á sykur- tolli og kaffitolli og afnám alls aS- flutningsgjalds af kornmat. Þegar svo ekkert varS úr útflutningsgjöldunum annaS en þessi lítilfjörlegi verShækk unarskattur, þá duttu vitanlega þessi frumvörp mín úr sögunni í svipinn. En þegar ræSa er um útflutnings gjöld, þá m á þetta ekki gleymast, þá má ekki gleyma aS íhuga þaS vandlega, hvort rjettlátara er, aS landsjóSsgjöldum bænda sje jafnaS niSur á útfluttar afurSir þeirra eSaá aSfluttar lífsnauS- synjar þeirra. ÞaS getur þó engtim dulist, aS skatt b y r S i n er söm hvort bóndi borgar 50 kr. í land- sjóS af nauSsynjavöru sem hann kaupir, eSa afurSum sem hann selur. En ef viS berum saman hagi smá- bænda og stórbænda, þá skiftir af- armiklu, hvort landsjóSsgjöld þeirra hvíla á sykrinum eSa ullinni, kaffinu eSa ketinu, o. s. frv. — Þar er um- hugsunarefniS, ekki síst fyrir smá- bændurna. Og fyrir þá, sem vilja hugsa um þetta vandamál af fullri skynsemd, er um aS gera aS líta til b e g g j a handa, bera saman og gá vandlega ( aS því, hvor gjaldstofninn muni vera rjettlátari, aSfluttar nauSsynja- vörur eSa útfluttar afurSir, og ganga út frá þeim tekjum, sem landsjóSur fær n ú, 'samkvæmt gildandi lögum. Sykurtollurinn er þá 15 aur. af hverju tvípundi (kílókrammi) og 30 aur. af hverju tvípundi af óbrendu kaffi og kaffibæti, en 40 aur. af alls konar brendu kaffi. Þetta er 1 a n g- stærsta tekjugrein land- sjóSs; í gildandi fjárlögum er kaffi- og sykurtollurinn áætlaSur 500 þ ú s. k r. á á r i og fráleitt of hátt, en þaS verSa um 5 k r. 6 7 a u. á hvert manns barn á land- inu, eSa því nær 40 kr. á 7 manna heimili, aS meSaltali. Þar viS bætist svo aSflutningsgjaldiS af öllum öSr- um nauSsynjavörum, vörutollurinn; hann er þó ekki áætlaSur alt í alt nema 325 þús. kr. á ári. Rúmur helmingur landsmanna lifir af landbúnaSi og útfluttar landbún- aSarafurSir námu 1913 yfir 5 milj. króna. Gerum stöSugt ráS fyrir, aS sveita- bændur greiSi ekki hærri landsjóSs- gjöld en þeir nú gera. Og hugsum svo um hitt, hvort sanngjarnara er, hvort r j e 111 á t- ara e r, aSflutningsgjöld eSa út- flutningsgjöld. Þ e 11 a er rjetta spurningin. Þ e 11 a er þaS sem bændur ættu aS hugsa vandlega um sín á milli. Og einkanlega ættu allir smábændur (% af öllum bændum) aS gera upp hvaS. þeir þurfa árlega af tollskyldum vör- um og hvaS þeir geta selt mikiS af búsafurSum — og bera sig saman viS stórbændur; íhuga svo hvort rjettlát- ara muni í bændabygSum aSflutnings- gjöldin eSa útflutningsgjöld. Og þetta ættu þeir helst aS gera núna fyrir kosningarnar. Fátt er of vandlega hugaS. G. B j ö r n s o n. Þegnskylduvinnan, skólarnir og heimilin. Eftir Hervald Björnsson. ÞaS hefur veriS hljótt um þegn- skylduhugtakiS á umliSnum árum. Menn hafa veriS einstaklega þag- mælskir um þaS mál þangaS til síS- asta alþingi raskaSi þagmælsku- rónni meS þingsályktunartillögu um atkvæSagreiSslu um lögleiSing þegn- skylduvinnu, samhliSa alþingiskosn- ingum á komandi hausti. SíSan hafa nokkrar umræSur orSiS um máliS í blöSunum og á fundum, og eins og vænta mátti, komiS fram æriS and- stæSar skoSanir. En þaS er nokkuS erfitt aS ræSa máliS, þar sem hvorki verSur bygt á hjerlendri eSa erlendri reynslu. SkoSanir manna eru því ekki annaS en mismunandi liklegir spádómar og getgátur, eins og hver eg einn getur sannfærst um meS því aS lesa þau skrif, sem fram hafa kom- iS í málinu. Fylgjendum málsins finst þaS trúlegt, líklegt og sennilegt, sem andstæSingum þeirra þykir ótrúlegt, ólíklegt og ósennilegt. Skynsamleg 1 rök verSa hvorki færS málinu til stuSnings eSa falls, fyr en þaS er rætt á grundvelli náskyldra mála, svo sem uppeldis og fræSslumálanna. Og i raun og veru er uppeldishliS þegn- skylduvinnunnar ekkert annaS en ein grein á stofni mentamálanna, eSa eitt ráSiS enn til aS þroska og göfga mannseSliS. Þeir, sem láta þegnskyldumáliS til sín taka, og þaS er beinlínis skylda allra þeirra, sem á komandi hausti ætla með atkvæSi sínu aS hafa áhrif á úrslit málsins, verSa að gæta aS

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.