Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 07.06.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 07.06.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. ¦ ¦ _____ _____ _____ LOGRJETTA Afgreiðslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLAKSSON, Bankastræti 11. Talsími 359. Nr. 27. Reykjavík, 7. júni 1916. XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í rf r. Lárus Fjeldsted, Yfirrjettarmálafærslumaðui. LÆKJARGATA 2. Venjulega heima kl. 4—7 síöd. Járnbrautin enn. Andsvör og hugleiðingar eftir Jðn Þorldksson. Þegar ritgerS mín „Járnbrautir á íslandi" kom í Lögrjettu um og eftir áramótin 1914—15, leiö ekki á löngu áSu'r en blaSiS „ísafold" kom meS nokkurskonar svar frá þáverandi hollvini sínum, Birni Kristjánssyni bankastjóra. SvariS bar sömu fyrir- sögn og ritgerS mín, og tók jeg þaS sem góSan fyrirboSa um aS stefna sú, sem gerir hina sameiginlegu fyrir- sögn ritgerSarinnar og svarsins aS einkunnarorSum sínum, sje að vinna fylgi og muni sigra á sínum tíma. Bankastjórinn var fljótur til svars í þetta sinn, því aS byrjunin á svari hans kom í Isaf. sama daginn og niS- urlag ritgerSar minnar í Lögr., og niS- urlagiS á svari hans er dagsett þenn- an sama dag. Svo aS hann hefur lokiS jafnsnemma aS semja svariS og aS lesa þaS, sem hann ætlaSi aS svara upp á. Jeg man þaS frá æsku- árunum, aS þaS þótti rösklegt í krakkahóp, aS svara fyrir sig áSur en andmælandinn hafSi lokiS máli sínu, en síSan jeg komst á fullorSins- árin, hefur mjer fundist sú aSferSin hagkvæmari í viSræSum, aS hlusta fyrst, hugsa síSan og svara svo. Og jeg einsetti mjer aS fylgja þessari góSu reglu í viSræSum mínum viS bankastjórann um járnbrautarmáliS. Þegar niSurlagiS á svari hans kom í ísaf. 20. mars 1915 varS jeg glaS- ur. ViS höfum átt orSastaS áSur um járnbrautarmál, bankastjórinn og jeg, og ekki mjer vitanlega getaS orSiS sammála um nokkurn skapaSan hlut. En í niSurlagsgrein þessa svars set- ur B. Kr. alt í einu fram skoSanir um nútíSar og framtíSar verkefni þjóSarinnar, sem jeg í a S a 1 a t r i S- u n u m var og er honum samdóma um, og gladdi þetta mig. En jafn- framt þóttist jeg sjá, aS „svari" hans var í raun og veru ekki lokiS; hann hafSi sett fram hugmynd, sem nánari grein þurfti aS gera fyrir, og jeg von- aðist eftir aS hann mundi gera þaS. Sú von hefur líka rætst, því aS núna á fyrsta fjórSungi ársins 1916 hefur birtst eftir hann ritgerS „Um járn- brautir", í blaöinu „LandiS", og er þar í framhald þaS á svari hans, sem jeg hafSi vænst eftir. Svo aS nú finst mjer vera kominn hinn rjetti tími fyrir mig til andsvara, og skal þá ekki heldur skorta samsinni mitt til þeirra atriSa, sem jeg er bankastjór- anum sammála um. En þaS biS jeg bæöi hann og aSra lesendur Lögr. aS virSa mjer á hinn hægri veg, aS ein- um þættinum í öllu máli hans geng ....... III ...... - IIIILb . -~„S~ ¦ -¦- - ---•"• 1« «n»ifctf;iiffi» Vígskip af stærstu gerð. jeg alveg framhjá. ÞaS eru dylgjur hans og aSdróttanir um aS járnbraut- arvinir, og þá jeg sjerstaklega, sjeum í eigih hagsmuna skyni aS reyna aS fleka þjóSina út i glæfrafyrirtæki. Læt jeg þar nægja aS taka þetta fram í eitt skifti fyrir öll: 1) Jeg hef frá upphafi veriS þeirr- ar skoSunar, aS þeg'ar vjer förum aS leggja járnbrautir, þá eigi þaS helst aS gerast á kostnaS landssjóSs, ef verkast vill meS þátttöku bæjar- fjelaga og sveitarfjelaga. Áætlanir mínar um járnbrautarlagningar hafa veriS miSaSar viS þetta. 2) Jeg get engan hagnaS haft á neinn hátt af framkvæmd slíks verks, og býst ekki einu sinni viS aS jeg mundi leita mjer atvinnu viS þaS, þó til framkvæmdar kæmi meSan jeg er uppi. 3) Je& rek enga þá atvinnu, sem neitt gagn mundi hafa mjer vitan- lega af járnbrautinni milli Reykjavík- ur og Rangárvallasýslu, sem helst hefur veriS talaS um. Annars hefur nú líka ritstjóri ísa- foldar, sem er nákunnugur B. Kr., nýlega skýrt lesendum sínum frá því, aS tortrygni hans og þá þar af leiS- andi aSdróttanir stafi af sjúkleika, og hygg jeg aS þetta sje rjett, en þau veikindi ekki gerandi aS blaSamáli. II. Jeg sný mjer þá aS efninu í grein- um B. Kr., sem birtust í ísafold 3. til 20. mars.f. á. Og verS jeg þá aS byrja á að leiSrjetta þau höfuSatriSi, sem hann hefur rangt eftir m j e r, og síSan notar sem undirstöSu undir öllu svari sínu. Honum farast þannig orS (ísaf. 3. mars 1915, 5. dálki): „Nú vill hann ekki leggja 112 kíló- metra járnbraut, heldur 500 kílóm. hingaS og þangaS um landiS, og á þaS aS gerast á næstu 10 árum. Svo ætlast hann til aS minsta kosti framan af í greininni. En í síSara hluta hennar hefur honum eitt- hvaS snúist hugur, svo skoSun hans verSur mjög á reiki. N ú leggur hann til aS landiS sjálft leggi járnbrautina, og taki lán til þess aS leggja þessa 500 km. braut, og gisk- ar hann á aS til þess muni þurfa 20 miljónir." Hjer til er því aS svara, aS jeg hef hvergi í ritgerS minni gert ráS fyrir aS hjer yrSu lagSir 500 km. af járn- braut á næstu 10 árum — alls ekki •• komiS slík fjarstæða í hug, og mjer er alveg óskiljanlegt aS nokkur maS- ur geti misskiliS ritgerS mína á þenn- an veg. Og því síSur hef jeg „lagt til" aS landiS taki 20 milj. kr. lán til þess aS leggja þessa 500 km. af járnbraut- um. Eins og þeir vita, sem hafa lesiS, ritgerS mína, leiddi jeg nokkrar líkur aS því, aS hin íslenska þjóS einhvern- tíma í framtíSinni mundi verSa fær um aS rísa undir framfarafyrirtæki, sem kostaSi 20 milj. kr. og bygSi jeg þaS á vaxandi fólkstölu og vaxandi getu (gjaldþoli). Jafnframt ræddi jeg nokkuS um þau úrræSi, sem fyrir hendi eru til þess aS gera slíkt stór- virki auðveldara í framkvæmdinni, án þess aS gera ákveSnar tillögur um hverjum þeirra skyldi beita. En skoS- un mín um þaS, hvaS fyrir liggi aS gera í nútíSinni, hef jeg sett fram á þá leiS, aS fyrst er aS gera skynsam- lega byrjun —¦ meS Austurbraut- inni —. Og eina tillaga mín i •málinu er sú (sjá Ritsafn Lögrjettu 1. h. bl.s. 39—'40), aS framkvæmd sje fullnaSarrannsókn sú um lagninguna, sem alþingi hefur nú tvívegis synjaS um fje til. Og þar viS hef jeg bætt þessum orSum: „Ef hún (þ. e. rann- sóknin) staSfestir þá niSurstöSu, aS þessar brautir fáist fyrir 4 miljónir kr., þá er jeg fyrir mitt leyti ekkert hræddur viS aS byggja þær á lands- sjóSskostnaS fyrir lánsfje, jafnskjótt og lán fæst meS aSgengilegum kjör- um." Vilji B. Kr. skoSa þetta sem tillögu um lántöku, þá.má hann þaS, en hann má ekki gleyma því, aS upp- hæSin er 4 milj. kr , og tillagan er tveimur ákveSnum skilyrSum bundin, og hvorugt þeirra uppfylt enn í dag, svo ef bera ætti mína eigin „tillögu" undir atkvæSi mitt á þessari stundu, þá hlyti jeg aS greiSa atkvæSi á móti henni. En hann gerir sjer mót- stöSuna talsvert auSveldari meS því aS ganga fram hjá skilyrSunum, færa upphæSina úr 4 milj. upp í 20 (og jafnvel 30) milj. kr., og gera ráS fyrir erfiSum lánskjörum. Er þaS „nauS mikil" aS þurfa aS eltast viS slíkar rangfærslur. III. í ritgerS minni sýndi jeg fram á, aS þó vjer hugsum til aS tengja sam- an alla hina helstu landshluta meS járnbrautum, þá þyrftum vjer ekki aS koma upp lengri brautarspotta á m a n n heldur en gerist i Canada, Bandaríkjunum eSa Ástralíu. Leiddi jeg rök aS þessu meS samanburSi á fólksfjölda, stærS og brautarlengdum þessara landa. Sú höfuSmótbára á móti járnbrautarlagningum hjer, aS landiS sje og muni verSa o f s t r j á 1- bygt til þess, er þar meS niSur kveS- in, og hefur hvorki B. Kr. nje aSrir treyst sjer til aS andmæla þessu síSan. Þó hefur B. Kr. í greinum sínum sett fram tvær „leiSrjettingar", sem eiga aS snerta þetta atriSi, er honum sjáan- lega þykir leitt aS geta ekki hrakiS. Fyrst hermir hann þaS, aS jeg telji ekki flatarmál Canada rjett, er jeg segi hana um 90 sinnum stærri en ísland. En þaS fer þá ekki betur fyrir honum en svo, aS sú stærS sem hann telur er röng, en mín nákvæm- lega rjett, og getur hann gætt aS þessu hvort sem hann vill í handbók Hage's (sem honum er tamt aS tína fróSleiksmola úr), Statesmans Year- book eSa Whitaker. Hin „leiSrjett- ingin" hans er spaugileg. Hann telur þaS rangt af mjer aS telja óbygSir meS b æ S i i Canada og á íslandi viS samanburS á þjettbýli þeirra landa, og leiSrjettir þetta meS því, aS sleppa % af stærS Canada — tel- ur þaS óbygSir — en engu af stærS íslands, rjett eins og hjer væru engar óbygSir!! Sjálfur finnur hann þó sýnilega til þess, aS „leiSrjettingar" hans duga ekki til aS hrekja niður- Tilkynning" Nýjar vörubirgðir er nú komar til V. B. K. af flestum nú fáanlegum — Vcfnadarvörum —; í fjölbreyttu úrvali. Vegna tímanlegra innkaupa getur verslunin boðið viðskifta- mönnum sínum þau bestu kaup, sem völ verður á í ár. Ennfremur hefur verslunin: Pappir cg ritföng, Sólaledur og skósmíðavörur. Vandaðar vörur. Ódvrar vörur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. stöSu mína, „því", segir hann, „fjarri fer því, aS hægt sje aS byggja hjer á höfSatölunni einn i". Og meginkafli svars hans gengur svo út á aS sanna þaS, að „höfSatalan" okk- ar hafi svo miklu minni þ ö r f fyrir járnbrautir, og hafi svo litiS til þess aS flytja, aS járnbrautirnar hjer muni aldrei geta borgaS sig. í ritgerS minni hafSi jeg bent á nokkrar af þeim þörfum, sem hjer verSur aS bæta úr, ef ís- land fram t íSarinnar á aS verSa ræktaS land, og leiddi rök aS því, aS úr þeim þörfum verS- ur ekki bætt meS öSru en járnbraut- um. ÞaS er mjer nú ánægjuefni, aS B. Kr. hefur ekki gert nokkra til- raun til þess aS hagga neinu af því, er jeg hef sagt um þetta, og í niSur- lagi svars síns viSurkennir hann bein- línis röksemdir mínar, sem síSar mun aS vikiS. En í staS þess a n n a S- h v o r t aS sýna f ram á aS þær þarf- ir, sem jeg hef nefnt, sjeu ekki fyrir hendi, e S a þá aS bæta megi úr þeim á annan hátt en meS járnbrautum, tekur hann þaS ráS, aS halda langan lestur um þaS, hvaSa þarfir fyrir járnbrautir sjeu og hafi veriS fyrir hendi í öSrum löndum. Telur hann þar upp 9 þarfir, sem hafi knúS önnur lönd til aS leggja járnbrautir; engin þeirra sje fyrir hendi hjer, þess vegna þurfum yjer ekki járnbrautir. Mjer til mikillar undrunar sá jeg nýlega, aS B. Kr. er sjálfur svo hrif- inn af þessari rökfærslu sinni, aS hann hefur tekiS hana upp í þing- ræSu til þess aS hún geymdist i Al- þingistíSindunum. Finst mjer því rjett aS lofa lesendunum aS sjá hana. Hún er svona: „Járnbrautar þörf. ÞaS sem knýr hin stærri lönd til aS leggja járnbrautir er einkum þetta: 1. a S löndin eru s tó r, 2. a S flest lönd liggja í s a m h e n g i viS önnur lönd, 3. a S þau hafa h e r n aS a rskyldu, 4. a S þau hafa n á m u r, 5. a S þau hafa s k ó g a, 6. a S þau haf a a k u r y r k j u, 7. a S þau vegna gifurlegra vega- vegalengda verSa aS hraSa póstflutningi, 8. a S þau hafa i S n a S, 9. aSvegalengdirnar frá hafnarstaS eru oft svo miklar, aS flutningur á nauSsynjavörum og fólki væri ókleifur án járnbrauta, eSa meS öSr- um orSum sagt: Flutninga- þörfin svo mikil, aS henni yrSi alls ekki fullnægt á annan hátt. Þessar munu vera aSalástæSurnar." 1. Nú vitiS þiS þá aS hiS fyrsta, sem knýr „stærri" löndin til aS leggja járnbrautir er þaS — aS þau eru „stór"! En hvaS knýr þá s m æ r r i löndin til þess? Því aS þau hafa líka lagt járnbrautir hjá sjer og eru aS því í sífellu ö 11, undantekning- a r 1 a u s t, þau sem bygS eru af siS uSum þjóSum. Danmörk er rúmur Yi af íslandi aS stærS, og ekki eitt land í venjulegum skilningi, heldur einn skagi og margar eyjar, alt sævi girt og sundurskoriS meS ágætum höfnum. Þar heitir ein eyjan Borg- undarhólmur, liSugar 10 fermílur aS stærS. Þar eru lagSar járnbrautir. önnur heitir Langaland, 5 fermílur aS stærS, en 7% "míla aS lengd, og svo mjó, aS ekki er frá neinum depli á eynni meira en l/2 míla til sjávar —¦ þar fundu þeir upp á þeim skolla nýlega, aS leggja járnbraut bæSi langsum og þversum yfir hólm- ann! Og svona má halda áfram. Ef eg nú gef þá skýringu, aS „smærri" löndin leggi járnbrautir af því aS þau eru „smá" — þá hef jeg útlistaS fyrsta liSinn í „járnbraútar þörf" þeirra nákvæmlega eins vel og B. Kr. fyrsta liSinn í „járnbrautar- þörf" „stærri" landanna; en jeg biS ekki um geymslu fyrir skýringuna í AlþingistíSindunum! • Annars væri fróSlegt aS vita, hvort þaS er meining B. Kr. , aS ísland sje svo 1 í t i S, aS þaS þ u r f i e k k i járnbrautir — geti ekki talist meS „stóru" löndunum í því sambandi. HingaS til hefur bæSi hann og aSrir járnbrauta-andstæSingar haldiS hinu gagnstæSa fram —¦ aS ísland sje svo s t ó r t, í samanburSi viS fólksfjöld- ann, aS þaS geti ekki komiS sjer upp járnbrautum. 2. Og svo 1 i g g j a þau flest í sam- hengi viS önnur lönd, þaS er ástæSa nr. 2 fyrir þ a u til aS leggja járn- brautir. En hver skollinn gengur þá aS þeim, sem 1 i g g j a e k k i í sam- hengi viS önnur lönd? Eins og t. d. Borgundarhólmur, Langaland, írland, Bretland og býsna mörg fleiri. Lik- lega er þó ástæSa nr. 2 hjá þ e i m ekki sú, aS þau 1 i g g j a e k k i í samhengi viS önnur lönd? 3. Og svo hafa þau hernaSarskyldu. Já, þaS er nú svo. Annars held jeg aS í mars 1915, þegar B. Kr. reit svar sitt, hafi þurlendi jarSarinnar veriS skift í 5 heimsálfur. Og aS í þremur þeirra hafi ekki veriS n e i 11 1 a n d, sem hafSi herskyldu — sem sje ekk ert land í Vesturálfu, SuSurálfu og Eyjaálfu —, í f jórSu álfunni e i 11 land (Japan), en i þeirri fimtu, NorS- urálfunni, aS eins eitt ríki, sem ekki hafSi herskyldu, Stórabretland, en einmitt þar eru járnbrautirnar til orSnar. Hver er þá ástæSa nr. 3 hjá þeim mikla meiri hluta landanna, sem ekki hefur hernaSarskyldu? 4. Öll þau lönd, sem e k k i hafa námur, keppast líka viS aS hafa járn- brautir, og þau lönd, sem hafa nám- ur, leggja járnbrautir jafnt um námu- laus hjeruS sín eins og um námu- svæSín. 5. Flest lönd NorSurálfunnar mega nú heita skóglaus, þ. e. þau eru snauS af nytjaskógum, nema Noregur, Sví- þjóS og nokkrir hlutar af Rússlandi og Þýskalandi. Og járnbrautir eru

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.