Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 09.08.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 09.08.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti VJ. Talsími 178. LÖGRJETTA AfgreiCslu- og innWmtuM.: ÞÓR. B. ÞORLAK3SOK, Bankastrati 11. Talsími 399. Nr. 37. Reykjavík, 9. ágúst 1916, XI, árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. Bæknr, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í r. Lárus Fjeldsted, YfirrjettarmálaíærslunuSur. LÆKJARGATA a. Venjulega heima kl. 4—7 síBd. Nýja Bókbandsvinnustofan tekur aS sjer alla vinnu, sem aS bók- bandi lýtur og reynir aS fullnægja kröfum viSskiftavina sinna. Bókavin- ir, lestrarfjelög og aSrir ættu því aS koma þangaS. — Útvegar allar bækur er fáanlegar eru. Þingholtsstræti 6 (Gutenberg). Brynj. Magnússon. Rúmgóða þjóðkirkjan. Eftir sjera Sigurð Stefánsson í Vigur. Mikill er fögnuSurinn í herbúSum nýjuguöfræSinnar yfir hæstarjettar- dóminum í Arboe Rasmussens mál- inu. ÞaS er og eSlilegt eftir þeim skiln- ingi höfuSprests hennar hjer á landi, prófessors J. H., á þessum dómi. FullkomiS kenningarfrelsi, full- komiS hugsunarfrelsi kennimanna þjóSkirkjunnar, fullkomiS jafnrjetti nýju guSfræSinnar viS hina gömlu í þjóSkirkjunni, óskoraS heimilisfang þar fyrir hvern þann heimamann, sem veit sig byggja á grundvelli heilagr- ar ritningar eins og skynsemi hans gerir grein fyrir vitnisburSi hennar og eins og þessi vitnisburSur nær tökum á samvisku h a n s, þótt kenningar hans komi í bág viS játningarrit kirkjunnar í mik- ilvægum atriSum, sjeu þær aS öSru leyti í anda hinnar evangelisku lút- ersku kirkju. Öll þessi gæSi eru veitt og viSur- kend meS þessum hæstarjettardómi, samkvæmt fullyrSingum J. H. AS vísu hefur þaS bæSi hjer á landi og í Danmörku orkaS tvímælis, hvort heilbrigS skynsemi geti mefi nokkru lifandi móti skiliS dóminn á þennan hátt. En hann hefur nú „náS þessum tök- um" á skynsemi og samvisku pró- fessorsins og þess vegna er gleSi hans svo mikil. Nú er kennara- og prjedikunarstóll- inn i evangelisk-lútersku þjóSkirkj- unni jafn heimill þeim, sem afneita meginatriSum kristindómsins eins og hann hingaS til hefur veriS boSaSur og fluttur í þjóSkirkjunni, sem hin- um er sannfæringar sinnar og sam- visku vegna ekki getur afneitaS meginatrifjum hans. Þótt prestar þjóðkirkjunnar kasti trú hennar, eiga þeir þar eftir sem áS- ur óskorafj heimilisfang, mefian þeir sjálfir vilja, ef skynsemi þeirra og samviska segir þeim, aS þeir standi á grundvelli heilagrar ritningar. Um þaS efast víst enginn, afj pró- Þýskt beitiskip. fessorinn telji sig byggja á grund- velli heilagrar ritningar i niSurrifs- starfi sínu á kenningum þjófjkirkju- unnar. Hitt er'annaS mál, hvort þjófJkirkj- an telur niSurrifs-kenningar hans samkvæmar heilagri ritn- i n g u og aS hann eigi óskoraS heim- ilisfang í henni, þrátt fyrir þaö þótt hann sje kominn á öndverfian meiS gagnvart henni um flest höfuSatriSi evangelisk-lúterskra trúarbragSa. Sá ágreiningur jafnast ekki til hlít- ar mefi neinu veraldlegu dómsat- kvæfji. Besta úrlausnin á því máli væri sá dómur samvisku hans, afj samvistum hans viS þjóSkirkjuna skyldi vera lokifj. Þeim fer óSum fjölgandi, fagnafi- arerindum evangelisk-lútersku kirkj- unnar hjer á landi. FagnafJarerindi Jesú Krists, eins og hún hefur hingaS til flutt þafJ, er aS verfia úrelt og ekki sambofJifJ vorum háupplýstu tímum. Þess vegna þarf afJ yngja þafJ upp, laga þafJ og lifJka eftir smekk mann- vits og menningar nútímans. FagnafJarerindi nýju gufJfræfJinnar, sndatrúarinnar og gufJspekinnar taka nú höndum saman til afJ lyfta þjófJum á æSra stig trúar og siSgæSis en gamla fagnaSarerindinu hefur enn tekist. ÞafJ er ný sifJbót i uppsiglingu í evangelisk-lútersku kirkjunni og is- lenska þjófJkirkjan á afj gerast full- trúi hennar og frömufJur. Meö gamla fagnaSarerindinu get- ur hún ekki lengur fullnægt andleg- um þörfum þjófJarinnar. Og hver er svo kjarninn i þessum nýja gleSiboSskap? Er þafJ sannur gufJdómur Jesú Krists? Er þafj fórnardauSi Jesú Krists syndugum mönnum til friSþægingar viS heilögan og rjettlátan gufJ? Er þaS upprisa Jesú Krists frá daufJum ? Er það lífsamfjelag mannsins viS föfJurinn á himnum fyrir trúna á Jes- úm Krist dáinn vegna vorra synda og upprisinn oss til rjettlætingar? Evangelisk-lúterska kirkjan telur þessi atrifJi til meginatrifJanna í fagn- afJarerindi Jesú Krists og byggir á þeim kenningar sínar. Þau eru skil- greind í játningarritum hennar, út- skýrfJ i barnalærdómsbókum hennar og túlkufj í sálmabókum hennar. En þafj er eitthvaS annafJ, en aS þessi atrifJi sjeu aSalatriSin í fagnafJ- arerindi nýju guSfræSinnar. Hún afneitar þeim öllum meira og minna afdráttarlaust. Telur ýmist engar eða litlar heimildir fyrir þeim í heilagri ritningu og þau afj öfiru leyti vafin i umbúfjir rangfærslu og misskilnings á persónu Jesú Krists, kenningu hans og verkum, fyrst af postulum hans og sífJan af kirkjunni. BáSar þessar trúmálastefnur, sú gamla, og nýja, þykjast standa á grundvelli heilagrar ritningar. „Grundvöllurinn er maöurinn Jesús Kristur, spámaSurinn mikli frá Nazaret, eins og hann blasir viS mjer í heilagri ritningu," segir nýja stefn- an. „Grundvöllurinn er Jesús Kristur, guiSs eingetinn sonur, spá- maöurinn, frelsarinn, frifJþægjarinn og konungurinn, eins og hann blasir vifJ mjer í heilagri ritningu," segir gamla stefnan. Hjá nýju stefnunni hefur mannleg skynsemi siSasta orSiS. Þeim atrifJum kristindómsins, sem ekki samrýmast róksemdum mannsins hyggjuvits, er varpafJ fyrir borfj. Hjá gömlu stefnunni hefur guSleg opinberun síSasta orSiS. Hún beygir sig í trúnni fyrir dýpt vísdóms speki og þekkingar gufJs og ætlar mannlegri skynsemi ekki þá dul afj rekja til fulls hjálpræfJisvegu gufJs mannkyninu til frelsis. Betrun og sáluhjálp mannsins er hjá nýju stefnunni mannsins verk, hjá gömlu stefnunni gufJs verk. „Enginn getur kallafj Jesúm Krist drottinn, nema heilagur andi sje mefJ honum," segir gamla stefnan. „Vjer þekkjum ekki þá persónu," segir nýja stefnan. BáfJar þessar stefnur eiga sam- kvæmt skofiun J. H. rjettmætt heim- ilisfang í evangelisk-lútersku þjóS- kirkjunni. Bæöi sú sem játar og neit- ar meginatrifjunum í trú hennar og kenningu. Hæstirjettur, „þessi sameiginlegi æfJsti dómstóll Dana og Islendinga", hefur stafJfest þessa skofJun, segir prófessorinn. Hvaö þurfum vjer þá framar vitn- anna vifJ. „ÞjóSkirkjan er rúmgófj, umburfj- arlynd og frjálslynd stofnun." Já, hún er rúmgófJ, og rúmbetri en nokkurt annaS lögbundiS kirkjufjelag í heim- inum samkvæmt þessum skilningi prófessorsins. Og þá er ekki aS tala um umburfJ- arlyndifJ og frjálslyndifj, afj breifJa fafJminn jafnt á móti þeim þjónum sínum, sem afneita höfufJatrifiunum í trú hennar og kenningu, og hinum, sem játa þeim og starfa í þjónustu hennar samkvæmt þeirri játningu. ÞafJ kveöur vifJ nokkufj annan tón hjá Páli postula, er hann segir við Galatamenn: „En þótt jafnvel vjer eSa engill frá himni færi afj bofJa yS- ur annafj fagnaSarerindi en þafJ, sem vjer höfum bofJafj ySur, þá sje hann bölvafJur." Ekki var nú meira frjálslyndifJ og umburSarlyndiS hans, en hann mis- skildi líka fagnaSarerindiS samkvæmt fullyrfJingum N.gfr. ÞjóSkirkjan á afj segja viS verka- menn sína: „Hvort sem þú játar eSa neitar fagnafJarerindi Jesú Krists eins og jeg bofJa þafJ, hvort þú samsafnar meS mjer efia sundurdreifir, þá ertu velkominn í víngarfj minn. Jeg er svo einstaklega frjálslynd og umburSar- lynd stofnun." ÞafJ er svo sem auSvitaS, aS menn nýju stefnunnar telja trúmálaskoSan- ir sínar hollari fyrir kristindómslíf þjófJarinnaren trúmálaskofJanir gömlu stefnunnar, annars berSust þeir ekki eins kappsamlega fyrir þeim. Hitt er torskildara, hvers vegna þeir vilja halda daufJahaldi í þjóS- kirkjufyrirkomulagiS, sem hlýtur afJ valda hverjum samviskusömum þjóð- kirkjupresti og kennara úr þeirra flokki allmiklum óþægindum. Samkvæmt trúmálaskoSunum sín- um geta þeir naumast meS gófJri sam- visku gegnt kennara- og prestsem- bættum í þjóSkirkjunni, eins og sam- Tilkynning Nýjar vörubirgðir er nú komnar til V. B. K. af flestum nú fáanlegum — VefiiadarvÖruiii —w í fjölbreyttu úrvali. Vegna tímanlegra innkaupa getur verslunin boðið viðskifta- mönnum sínum þau bestu kaup, sem völ verður á í ár. Ennfremur hefur verslunin: Pappir cg ritfönjr, Sólaleður og skósmídavörur. Vandaðar vðrur. Ódvrar vðrur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavik. bandi hennar viS ríkiS er skipaS aS lögum, þó ekki sje á annaS litiS. ViS hverja guSsþjónustu, já, næst- um því viS hverja kirkjulega athöfn, mætir þjóSkirkjan þeim meS alvar- legar samvisku-spurningar. Hvernig geta þeir notaS hina lög- giltu sálma þjóSkirkjunnar viS guSs- þjónustur safnaSa sinna, sem sam- kvæmt skoSun þeirra eru fullir af misskilningi og rangfærslum á höf- uSatriSum kristindómsins ? Hvernig geta þeir uppfrætt æsku- lýSinn í kristindóminum eftir hinum löggiltu barnalærdómsbókum þjóS^ kirkjunnar fullum af sömu villum? Hvernig geta þeir skírt börnin í nafni heilagrar þrenningar, trúandi því, aS þrenningarlærdómur þjóS- kirkjunnar sje tómur tilbúningur mis- viturra manna, meS engri fótfestu í heilagri ritningu? Hvernig geta þeir staSfest ung- menni þjóSkirkjunnar upp á trú á þrí- einan guS, tóman mannlegan heila- spuna ? Jú, auSvitaS geta þeir alt þetta, en meS samviskunnar mótmælum, nema hún sje enn þá rúmbetri en þjóS- kirkjan. Hve margir hæstarjettardómar sem leysa úr þessum spurningum nýju stefnunni í vil, hljóta þær aS vakna í brjósti hvers samviskusams nýguS- fræSings, er hann stendur í sporum þjóSkirkjuprestsins frammi fyrir söfnuSi sínum. Ekkert lögbundiS kirkjuf jelag get- ur aS óskertri virSing sinni leyft þær kenningar, sem eru gagnstæSar trú þess og kenningu. Enginn heiSvirSur mafiur getur heldur látiS sjer þaS lynda, aS eiga heimilisfang í því kirkjufjelagi, sem hann sannfæringar sinnar og sam- visku vegna finnur sig knúSan til aS berjast á móti af því aS hann telur þaS fara meS rangar kenningar um höfuSatriSi trúarinnar. Hann fer óSara og afsalar sjer öll- um þeim hlunnindum og rjettindum, sem þeim fjelagsskap eru samfara. En þetta nær ekki til nýguSfræS- inganna í evangelisk-lútersku þjóS- kirkjunni eftir fullyrSingum J. H. Hún er svo rúmgóS, umburSarlynd og fijálslynd stofnun. En eru þá engin takmörk fyrir því frjálslyndi? ÞaS er ekki auSvelt aS koma auga á þau eftir skýringum prófessorsins. Hún á aS láta sjer lynda þaS blessaS frjálslyndi hjá þjónum sínum er seg- ir: „Burt meS alt þaS úr kristindómin- um, sem skynsemin ekki getur gert sjer grein fyrir á vísindalegan og rök- fræöilegan hátt. Burt meS Jesúm Krist sem guSs son, burt meS krafta- verkin hans, kenning hans, friSþæg- inguna hans, upprisuna hans í þeim skilningi og meS þeirri þýSingu, sem kirkjan leggur í þessi hugtök. Hún hefur frá öndverSu misskilið og af- bakaS fagnaSarerindiS. Þar er ekkert af þessu aS finna, heldur aS eins spá- manninn mikla og manninn góSa, timburmannssoninn Jesúm frá Nazar- et. FagnaSarerindiS er kenning og líf- erni þessa guSfylta manns, meira ekki, og þaS er lika nóg mannkyninu til hjálpræSis." Svo segja þeir nýguSfræSingarnir, sem stilla í hóf árásum sínum á trú og kenningu kirkjunnar, sumir þeirra fara enn þá lengra. Biblían er auSvitaS borin fyrir öllu þessu samkvæmt þeim tökum, sem hún hefur náS á skynsemi og sam- visku þessara manna, og allar þessar staShæfingar í anda hinnar evangel- isk- lútersku kirkju. En þeir segja meira þessir góSu menn: „Hæstirjettur hefur dæmt oss lög- mætt heimilisfang í hinni evangelisk- lútersku þjóSkirkju, og þaSan hreyf- um vjer oss hvergi, þótt kenningar vorar sjeu gagnstæSar kenningum þjóSkirkjunnar, hún getur kent sínar kreddur, vjer kennum vorar í skjóli og skugga ríkisverndarinnar. ÞaS skiftir litlu, þótt vjer kennendur og klerkar þjóSkirkjunnar bregSum hver öSrum um villutrú og einn telji þaö heilagan sannleik, sem annar telur hjátrú og hindurvitni. ÞjóSkirkjan er svo blessunarlega rúmgóS og frjáls- lynd stofnun og þetta er heilsusamleg hræring vatnsins fyrir kristindómslíf þjóSarinnar." Svo mörg eru þessi orS. Svo verSur þjóSkirkjan lika aS láta sjer þaS lynda, aS ágreiningsmálum innan vjebanda hennar um höfuSat- riSi kristindómsins sje aS síSustu skotiS undir dómsatkvæSi veraldlegs dómstóls, sem eftir hlutarins eSli brestur sjerþekking á þeim málum, hvaS sem því HSur, aS þar geta átt sæti menn óvinveittir kirkju og krist- indómi. Hann á aS skera úr því, hvort kenningarnar, sem um er deilt, sjeu samkvæmar heilagri ritningu og í anda hinnar evangelisk-lútersku þjóS^- kirkju. Sjálfsagt mun hver samviskusam- ur veraldlegur dómstóll hliSra sjer hjá því í lengstu lög, aS kveSa upp slík- an dóm, eins og lika hæstirjettur hef- ur gert í þessu Rasmussensmáli. En þaS getur jafnan komiS fyrir, aS hann verSi aS gera þaS. Og þeim, sem halda því fram, aS „lögfræSingarnir sjeu slæmir guS- fræSingar", getur naumast veriS þaS eins mikiS gleSiefni og þ e s s i hæstarjettardómur er J. H. Þetta ástand er vinum kirkjunnar alt annaS en gleSiefni; þaS er miklu fremur óvinafagnaSur, og síst væn- legt til sannra kristindómsþrifa í land- inu. LeiSin út úr því, sem allir mega vel viS una, er skilnaSur ríkis og kirkju. Nýja stefnan bregSur hinni gömlu vm þröngsýni og ófrjálslyndi í trúar- og kirkjumálum. ÞaS má til sanns vegar færa, ef þaS er ófrjálslyndi og þröngsýni aS una því ekki, aS þjóSkirkjan sje gerS aS ruslakistu fyrir allskonar trúmála- skoSanir þjóna hennar, sem gamla

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.