Lögrétta

Tölublað

Lögrétta - 13.12.1916, Blaðsíða 1

Lögrétta - 13.12.1916, Blaðsíða 1
Ritstjóri: ÞORST. GÍSLASON. Þingholtsstræti 17. Talsími 178. m m LOGRJ TTA Af grciðslu- og innheimtum.: ÞÓR. B. ÞORLÁKS«ON. Bankastræti II. Talsími 359. Nr. 58. Reykjavík, 13. desember 1916, XI. árg. Klæðaverslun H. Andersen & Sön. Aðalstr. 16. Stofnsett 1888. Sími 32. Þar eru fötin saumuð flest. Þar eru fataefnin best. I J Bækur, innlendar og erlendar, pappír og alls- konar ritföng, kaupa allir í úsar í r. Lárus Fjeldsted, YfirrjettarmálafœrslumaCui:. LÆKJARGATA a. Venjulega heima kl. 4—7 sítid. » Nýja Bókbandsvinnustofan tekur aS sjer alla vinnu, sem aS bók- bandi lýtur og reynir að fullnægja kröfum viSskiftavina sinna. Bókavin- ir, lestrarfjelög og aSrir ættu því að koma þangaS. — Útvegar allar bækur er fáanlegar eru. Þingholtsstræti 6 (Gutenberg). Brynj. Magnússon. Landpóstaferðir. Þaö er jafnan meS nokkurri for- vitni, arj menn kynna sjer nýútkomn- ar skipaáætlanir fyrir komandi ár. Breytingar ár frá ári eru alltíSar á þeim áætlunum. ÖSru máli er aS gegna meS ferSaáætlanir landpóst- anna, þótt þær einnig komi út ár- lega. Frá þvi 1891, þegar landpósta- ferSunum var skift um StaS í Hrúta- firSi og sunnan- og norðanpóstur látnir mætast þar, í staS þess aS sami póstur fór áSur alla leiS milli Reykja- víkur og Akuréyrar, má heita aS ferSaáætlun landpóstanna hafi staS- iS í staS óhögguS og veriS nær ó- breytt uppprentun f rá ári til árs; póstferSafjöldinn hinn sami, 15 ferS- ir á ári, og þær einu breytingar á orSiS, aS brjefhirSing eSa póstaf- greiSsla er flutt frá einum bæ til annars á póstleiSinni eSa aS einhverj- um aukapósti er viS bætt. Annars alt með kyrrum kjörum á sviSi land- póstferSanna þennan aldarfjórSung. Margt hefur þó breytst í landinu á þeim tíma, viSskifti stórvaxiS og margvíslegar framfarir óneitanlega orSiS. En þeirra hefur furSulítiS gætt í landpóstgöngum, þótt fúslega skuli játaS, aS aukapóstum hefur aS mikl- um mun veriS fjölgaS á þessu tíma- bili, og allmargar nýjar póstafgreiSsl- ur og brjefhirSingar stofnsettar. AS vísu hafa skipaferSir vaxiS afarmikiS á þessu tímabili og bætt mjög upp hinar strjálu landpóstferS- ir. En mörgum stórum flákum á land- inu hefur veriS þaS lítil bót, og þar viS bætist, aS skipaferSir eru oft mjög óábyggilegar. Landpóstar halda vel áætlun sinni og skeikar þar um aS eins örlítiS stöku sinnum á vetrum. Skipagöngur geta aftur á móti taf- ist dögum saman af stormum og öör- um ástæSum þótt um hásumar sje, auk heldur á vetrum. Hafís glundrar einnig oftsinnis öllum skipaferðum mjög tilfinnanlega. ÞaS er því stór- mikill munur á ábyggileik áætlana landpóstanna og skipanna. Auk þess njóta þau hjeruS, er langt Hggja frá viSkomustöSum skipa, lítils góSs af póstflutningi skipanna, því aS land- póstaferSir vantar þá oft til aS flytja póst frá viðkomustöðum skipanna upp til sveitanna. Alt þetta leiSir til þess. að landiS á miklu meir en hing- Myndin sýnir þá, sem tóku þátt í hinum alþjóðlega jafnaðarmanna- fundi í Haag síðastliðið sumar. Meðal þeirra voru fulltrúar frá Norður- löndum: Th. Stauning frá Danmörk, sitjandi í öðru sæti á vinstri hönd, Hjalmar Branting frá Sviþjóð, sitjandi yst til hægri handar. í þriðja sæti frá vinstri hönd situr forseti fundarins, Hollendingurinn P. J. Tro- elstra, en í fjórða sæti frá vinstri hönd er Belginn Camille Huymann. aS til hefur verið gert, að byggja póstsamband á landpóstaferðunum, og auka þær aS mun. í ár hefur lika mjög dregið úr siglingum meðfram ströndum landsins sakir styrjaldar- irnar og síhækkandi skipaleigu, svo að hínar strjálu póstferðir verða aS mun ttlfinnanlegri en að undanförnu, og sýnist verða muni framhald á þessu jafnvel eftir styrjöldina. ÞaS verSur því aS teljast brýn nauSsyn þess, aS póstsamband innanlands sje bætt, og þaS á þann hátt, aS land- . póstferSum sje fjölgað að mun. Áætl- | anaferðir landpóstanna virSast alls eigi mega færri vera en 24 á ári, frá Reykjavík um 1. og 16. i hverjum mánuSi. Aukningin yrði þá 9 ferðir á ári umfram það, sem nú er, og rr.inna er alls ekki viðunandi. Hafi landið getað boriS kostnað viS 15 landpóstferSir árlega fyrir fjóröungi aldar, ætti því ekki meS stórauknum póstflutningi þennan aldarfjórðung að vera ofviða að kosta 24 ferðir á ári nú. Póstmálin virSast líka borga sig vel fyrir landsjóð. Samkvæmt landsreikningunum 1912 og 1913, hinum siðustu sem prentaSir liafa veriS, hafa pósttekjur numiö umfram gjöld til póstmálanna: ÁriS 1912........um 48000 kr. Áriö 1913........um 25000 kr. Auknar póstferðir mundu líka að sjálfsögðu gefa auknar pósttekjur aS mun. Og þótt einhver tekjuhalli yrði á póstmálunum, væri ekki í það horf- andi. Það er variö mörgu fje úr land- sjóSi til ónauðsynlegri málefna en þessa. Því er oft hreyft sem óheppilegs tákns tímanna hjer á landi, hve mjög fólkið á síðustu áratugum hefur fíykst úr svcitunum til bæjanna og sjávarplássanna. Tilbreytni og meira fjölmenni við sjávarsíðuna dregur, lífið í sveitunum þykir of dauflegt og tilbreytingarlitið. Fjölgun og aukning landpóstferSa er nú óneitan- lega dálítið spor í áttina til að glæða lífiS í sveitunum og auka tilbreytn- ina. Hver sá, er dvaliö hefur aS vetri til í sveit, hefur ekki getaS hjá því komist aS verða var viS dálitla vakning úr skammdegisdrunganum þegar póstanna er von með blöS og brjef; þetta merkist einnig greini- lega í kauptúnunum út um land við pósta- og skipakomur. Sá, sem ferS- ast meS pósti langa leiS yfir landiS aS vetrarlagi, verður þessa einnig glögt var. Frjetta- og fróSleiksfýsn- in vex og hugurinn vaknar til hvarfls yfir stærri sjóndeildarhring. ViSbúiS er að einhverjir komi nú með þá mótbáru, aS á þessari aukn- ing landpóstferða sje lítil þörf vegna hins sívaxandi símasambands út um landiS. Játað skal þaS, aö siminn hefur hinn síSasta áratug afarmikiS bætt upp hinar óhæfilega strjálu póstferSir og gert landitiu ómetan- legt gagn með því aS mynda svip- stundarsamband land'shornanna á milli og viS umheiminn, enda 'óðfluga þanið málmæSar sínar út um bygSir landsins þennan síðasta áratug. En fyrst og fremst vantar enn talsvert á aS símasamband landsins sje kom- ið í fullkomið horf. PóstæSanetiS á póstkorti landsins er enn og verSur altaf eftir eSli sinu víStækara en álm- ur símans. Þar aS auki getur síma- samband aldrei i neinu landi gert póstsamband óþarft, er jafnvel svo aS aukiS símasamband krefst aukins póstsambands. Síminn er mjög dýr aS nota og hálfgerS neyð stundum aS þurfa að nota hann til uppbóta á ljelegt póstsamband og getur enda oft ekki fullnægt hlutverki póstsam- bands. Þótt t. d. símapóstávísanir sjeu sendar út um land, geta pósthúsin oft ekki borgaS þær út, einkum ef um verulegar upphæðir er að ræSa, og verða símapóstávísanir því stundum aS litlu liði. Blöðin gátu þess í fyrra sumar, aS kostaSar voru sjerstakar sendiferSir milli Akureyrar og Keykjavíkur, af því að um póstferS- ir var þá ekki að ræSa, og var þó síminn þá í góSu lagi. ÞaS eru víst fá lönd í Evrópu, þar sem sími hefur enn sem komið er jafnmikla yfirhönd yfir pósti sem hjer á landi, enda mynda járnbráutirnar þar svo skjót- ar póstsamgöngur. En þar sem járn- brautirnar ná ekki til eru daglegar Lmdpóstaferðir. I Danmörku t. d. ¦— og hiS sama mun vera um alt megin- land Evrópu — er ekki til svo af- skekt býli, aS ekki sje póstur, ef um er aS ræSa, borinn heim á heimiliS einu sinni á dag; haldi heimilið blaS, flytur pósturinn annaShvort gang- andi, hjólandi eða oft með íslenskan hest fyrir smávagni, blaSiS og annan póst til heimilisins dagsdaglega all- an ársins hriiig! Slíks verSur vitan- lega lengi aS bíSa hjer á landi. En ekki sýnist til of mikils mælst, þótt hver bygS landsins hefSi aS minsta kosti 24 póstgöngur á ári, þegar bygSamenn hafa aftur fyrirhöfnina aS sækja póstinn hver til sinnar brjef- hirðingar, oft all-langar leiSir. Sumir munu spyrja, hvaS komi til aS jeg skuli gerast íhlutunarsamur i:m póstgöngur. SvariS liggur beint við: MeS hinni sívaxandi skriffinsku í landinu — sem er eins og kunnugt er mjög í uppstíganda, miSar drjúg- um viS hvert þing, og kemur ekki síst niður á sýslumönnum, sem laga- moldviðri alþinganna leggur nýjar skyldur á herSar meS hverju þingi — fara brjefaskriftir sýslumanna hraS- vaxandi meS ári hverju og jafnframt nauðsyn þess, að málunum skili sem best áleiSis, þvi jafnvel hingaS norS- ur í höfin er nútíminn kominn meS sínar flýtiskröfur. HvaS viSleitnina snertir til að hraða málunum, rekur maSur sig fljótlega á þann þröskuld, sem heitir p ó s t u r. Málin eru kanske vel og lukkulega komin á pósthúsiS umslagaklædd og reiSubú- in til póstferöalags. En þar fá þau góSa hvíld undir ferðalagið, því ef til vill bíSa þau þar alt aS mánuði, þar til er þau leggja upp í póstferð- V. 2B. K. Vandaðar vörur. Ódýrar vörur. Ljereft, bl. og óbl. — Tvisttau. — Lakaljereft. — Rekkjuv»8ir, Kjólatau. — Cheviot. — Alklæði. — Cachemire. Flauel, Silki, Ull og Bómull. Gardínutau. — Fatatau. — Prjónavó'rur allskonar. Regnkápur. — Gólfteppi. Pappír og' ritföng. Sólaleður og- skósmídavörur. Verslunin Björn Kristjánsson, Reykjavík. ina. Svo kanske lengi á ákvörðunar- brjefhirðingarstaS, áSur en þau ber- ast móttakanda, og þótt hann vilji svara fljótt og komi svarbrjefi til !''"'efhirðingar, þá getur staðið þannig á^fósti, aS brjefið þurfi aS liggja þar nokkrar vikur. í engu er póstsam- bandi landsins meira áfátt en í itman- hjeraðapóstgöngum; þaS gæti oft veri^. fljótlegra aS koma brjefi suSur til Miðjarðarhafsstranda en á sýslu- enda! Hve mikið f jölgun landpóstferSa úr 15 upp í 24 ferSir á ári mundi kosta má sennilega nokkuS marka af Lands- reikningnum 1913; þar sjest, bls. 46, aS á árinu hefur veriS borgaS til póst- fiutninga á landi um 59500 kr. Sje gengiS út frá 60 þús. kr. kostnaSi ár- lega fyrir 15 ferSir, ættu 24 ferSir aS kosta 96 þús. krónur. Hækkunin næmi eftir því um 36 þús. kr. árlega. Nú námu, eins og aS ofan um getur, pósttekjurnar 1913 um 25 þús. kr. umfram útgjöld til póstmála. Tekju- hallinn yrSi þá um 11 þús. kr. En hjer viS er aS athuga, aS auknar póstferS- ir gæfu aS sájlfsögSu auknar póst- tekjur, svo aS miklar líkur virðast til þess, miðaS viS áriS 1913, aS póstmál- in myndu bera sig þrátt fyrir þessa fjölgun póstferða. Og þótt einhver tekjuhalli yrSi á póstmálunum, væri alls ekki í það horfandi; landið mundi beinlínis og óbeinlínis gr-æSa viS fjölgun ferSanna miklu meir en þeim halla næmi. ÞaS eru t. d. engar smá- ræSis peningaupphæSir, sem póstar flytja i hverri ferð; eftir því sem ferSunum fjölgaði og póstsambandiS yrSi greiSara, lægju þessar upphæSir skemur arSlausar á pósthúsunum og í póstpokunum. Vitanlega þyrfti hjer aS koma til þingsins kasta, þar sem um er aS ræSa aukin útgjöld fyrir landsjóSinn. En ef almennar óskir kæmu fram um þessa fjölgun á póstferðunum, hlyti þingiS aS taka til greina jafn sann- gjarna kröfu og samsvarandi nútím- ans þörfum. Póstmönnum yrSi fjölg- un ferðanna óefaS kærkomin, póst- annirnar dreifSust á fleiri ferSir og póstflutningur hrúgaSist eigi jafnt og nú fyrir á pósthúsunum milli ferS- anna. Stykkishólmi 29. nóvbr. 1916. P á 11 V. B j a r n a s o n. Guðni Einarsson frá Ospaksstöðum. (Minningarvísur.) Gegnum hversdagssúld og suddann, sem mjer þótti aS, fanst mjer glaSttr geisli skína, ef GuSni reið t hlaS. Hann var ætíS hreinn á svipinn, hýr i máli og lund; ætiS einhver hefS meS honum hölda sótti fund. Man jeg oft í instu selj'um urSu' um sláttinn jól, svona skein af skýrum gesti skemti- og fræSa-sól. Á þjer hjekk meS bltSu bænum bókaþráin heit, þó aS besti þerrisdagur þeysti' um víSa sveit. Aldrei mun þó æfi þinni að þeim fýsnum smán. Vel þjer ljetti borS á brattann barna- og konulán. Fús þú vildir allri æsku eitthvaS fylgja' á leið ; J ' fram á lendur ljóss og fræSa, langt varS oft það skeiS. Vel þjer fellur vistin nýja, veit j'eg hver þig tók, — Ljósvaldur á Lj'ómahæSum ljær þjer „góSa bók". J a k. T h 0 r. Bókafregn. Islandica. An annual relating to Ice- land and the Fiske Icelandic col- lection in Cornell University Lib- rary. Vol. 9. Icelandic books of the 16. century by Halldór Her- mannsson. Ithaca, N. Y. 1916. Þetta nýja bindi af Islandica er eins vel úr garði gert og fyrirrennarar þess og mun öllum íslenskum bóka- vinum kærkomiS. ÞaS er lýsing á ís- lenskum prentuSum bókum fram undir árið 1600, og í athugasemdun- um gefur höf. útdrætti úr formálum og margan annan fróðleik um bæk- urnar og höfunda þeirra og þýðendur. Fyrir öllu ritinu hefurhannritaSeink- ar fróSlegan formála, og færir hann þar miklar sönnur á þá skoðun sína, að á árunum 1578—1593 hafi að eins verið ein prentsmiðja, sem aS nokkru leyti hafi veriS eign Jóns Jónssonar (Matthíassonar), en Hólastóls aíS mestu leyti, en svo hafi GuSbr. biskup likl. keypt hluta Jóns 1593 og þá flutt hana aS Hólum, en áður hafSi hún um nokkur ár veriS á Núpufelli, sem konungur hafSi látiS Jón fá til ábúö- ar fyrir milligöngu GuSbrands bisk- ups, í launa skyni. Hafa menn áSur haldiS aS HólaprentsmiSjan og Núpu- fellsprentsmiSjan hafi starfaS báSar á einum og sama tíma, en Halldór færir rök fyrir þvi aö svo hafi ekki veriS, heldur hefur pentsmiSjunni aí5 eins veriS komiS fyrir á ábúSarjörð Jóns um nokkur ár. Er hjer ekki staö« ur til aS fara út í einstök atriSi rök- semdaleiSslunnar, nema hvaS höf. bendir á aS prentið er alveg sams^ konar, þá mætti þar til svara, atS báðar hafa prentsmiSjurnar getað fengiS samskonar letur frá sama staö

x

Lögrétta

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Lögrétta
https://timarit.is/publication/196

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.