Norðri - 27.07.1906, Qupperneq 2

123
NORÐRI
NR 32
NORÐRI
Gefinn út af hlutafélagi.
Ritstjóri: Jón Stefánsson.
Skrifstofa Hajnarstrœti 3.
Prentsmiðja B- Jónssonar.
Nærsveitamenn eru beðnir
að muna eftir að vitja »Norðra« á af-
greiðslustofu hans Hafnarstrœti 3, þegar
þeir eru hér á ferð.
þingsins. Mjög er þetta þó í óvissu
enn þá.
Rostdestvensky og fleiri hershöfðingj-
um, sem voru í orustunni í Tushima-
sundinu, hefir verið stefnt fyrir herrétt,
eru sumir þeirra ákærðir fyrir að hafa
sýnt bleyðiskap.
f*á er og vert að geta þess, að þing-
ið samþykti að dauðahegning skuli af-
numin. En það er eftir að vita, hvort
stjórnin sinnir því; hingað til hefir hún
ekki kynokað sér við að taka menn af
lífi.
Austurríki.
Það þykir engin ný bóla, þótt það
slái í hart á þinginu, en hér um dag-
inn þótti þó úr hófi keyra. Tilefnið
var það, að fyrir nokkru ferðaðist Franz
keisari til Bæheims. Var honum hver-
vetna vel tekið. Meðal annars höfðu
menn í Gablons fjarlægt alt, sem minti
á Bismark, hugðu þeir að þessháttar
mundi vekja óþægilegar endurminning-
ar hjá gamla keisaranum. Pessu tóku
þingmennirnir þýzku mjög illa og ávít-
uðu það harðlega. Varð út af því svo
snörp orðasenna, að slíkt er varla heyrt
jafnvel í Austurríki. Eru þess og trautt
dæmi að menn hafi viðhaft jafn rudda-
leg orð hverir við aðra á þingi, eins
og þingmenn þá við höfðu.
Þýskaland.
Rað hafa komist upp um nýlendu-
stjórann í Kamerun (í Afriku), Puttkam-
er heitir hann, afar mikii svik og fjár-
dráttur. Hefir hann kúgað fé út úr inn-
lendum mönnum og haft í frammi aðra
ásælni og yfirgang. Reynir þýska stjórn-
in aðj breiða yfir það eftir mætti en erfitt
mun það ganga, því mótstöðublöðin
fletta miskunarlaust ofan af náunganum.
Komst þetta þannig upp, að svertingja-
höfðingi nokkur vildi kæra yfirgang og
ójöfnuð Puttkamers, en hann reyndi að
hindra. Svertingjahöfðinginn komst þó úr
klóm hans til Pýskalands og sagði frá
öllu saman.
3. júlí brann Mikaelskirkjan i Hamborg
Var það mjög veglegt hús og fagurlega
smíðað. Eldurinn kviknaði í turninum.
Létust 4 menn er voru að vinnu þar
uppi og eigi tókst að forða sér. Auk
þess kviknaði í nokkrum húsum, er
næst stóðu kirkjunni og brunnu þau
sömuleiðis til kaldra kola.
Frakkland.
Þar heldur Dreyfusmálinu enn þá á-
fram. Halda margir, að nú verði hann
loks sýknaður og honum veitt full upp-
bót fyrir hrakningana, sem hann hefir
orðið að iíða. — Talað er, að öllum
þeim, sem áttu þátt í óeirðunum í
vetur eða vor, verði gefnar upp sakir.
Oft hefir það borið við á Frakklandi
í seinni tíð, að hermenn hafa sýnt her-
foringjum sínum óhlýðni og jafnvel gert
uppþot. Kenna margir um æsingum
jafnaðarmanna.
England.
Pað varð voða járnbrautarslys við
Salisburystöðina. Lestin kom frá Ply-
mouth og ók með geysi hraða 90 kilo-
metra á klst. Bugða Iítii var á braut-
inni og fór eimreiðin út af teinunum
og rakst á aðra lest. Areksturinn var
svo harður að vagnarnir mölbrotnuðu
og ultu um. Lá þar flutningur, vagnar
og menn í einum hrærigraut. Tók það
langan tíma, að ná þeim, sem eftir lifðu
undan vögnunum. AIs fórust 30 manns
og milli 10 og 20 meiddust. Voru
þeir flest Ameríkumenn. — Námuslys
varð í kolanámu í Wales. Streymdi
vatn niður í námuna. Létust þar 5
menn og varð sumum eigi bjargað fyr
en eftir marga daga. — Enn þá eiga
Englendingar í höggi við svertingjana í
Natal. Láta þeir engan bilbug á sér
sjá, þó Englendingar brytji þá niður
mörg hundruð af þeim í einu — Nú
er það staðráðið, að Englendingar senda
flotadeild til Rússlands í vináttuskyni.
Bendir alt á, að þeir gömlu óvinir ætli
að sættast heilum sáttum og jafn vel
bindast bræðralagi. Stuðlar vinátta, sem
nú er mikil milii Englands og Frakklands
mikið að því. Annað mál er það, að
Þýzkaland iítur ekki hýru auga til þeirrar
vináttu.
Kína.
Talsverðar óeirðir hafa þar verið.
Virðist margt benda á, að Kínverjar séu
að vakna og vilji fara hrinda af sér oki
Norðurálfubúa.
Vatnagangur
hefir verið mikill víða í Norðurálf-
unni. í London flóði um allar götur
bæjarins og fylti kjalllra og gjörði stór-
ar skemdir. í mörgum fleiri bæjum
gerði vatnsflóðið mikinn usla.
Sven Hedin,
ferðalangurinn alkunni, er á landkönn-
unarferð í Asiu. Hefir hann farið frá
Svartahafinu til Himalayafjallanna. Heim-
sótti hann á leiðinni Persakonung, sem
tók honum með virktum og veitti hon-
um allan fararbeina.
„Stjórnin og æskan“.
Leiðrétting.
í 30. tbl. «Norðurlands» 7. þ. m. er
grein eftir Guðmund Friðjónsson, sem
nefnist: «Stjórnin og æskan»,
í grein þessari er minst á Pál sál.
Briem amtmann og «Norðurland» kall-
að «blað hans».
Við þessi ummæli vildi eg gera svo
hljóðandi athugasemd:
Á stjórnmálafundi, sem haldinn var á
Bergi hér í hreppi, 29. maí 1903, bar eg
sakir áPál sál. Briem fyrir ókvæða skamm-
ir, sem komið höfðu í Norðurlandi»
um menn úr «Heimastjórnarflokknum».
Pá lýst Briem sál yfir því, að «N1.»
væri alls ekki sitt blað, og kæmi sér
ekkert við beinlínis eða óbeinlínis að
öðru en því, að hann hefði ritað grein-
ar í það, sem allir vissi um. Hann
sagðist því alls engu ráða um það, sem
í blaðinu stæði.
Pað getur því varla verið «satt og
rétt» eða < sannast og réttast* að kalla
«N1.» «blað amtmannsins» sál., nema
sú breyting hafi á orðið frá 29. maí
1903 og þangað til í febr. 1904, en
fyrir því veit eg engin rök og ekki grun.
Pessu áleit eg mér skylt að skýra frá
sannleikans vegna.
Höfðahólum 24. apríl 1906.
Árni Árnason.
*
* *
Höf er beðinn afsökunar á, að
gleymst hefir að birta leiðrétting þessa
&&
Sigurjón Jóhannesson
dbrm. frá Laxamýri er nú alfluttur hing-
að til bæjarins með konu sinni. Hann hefir
látið byggja lianda sérfallegt hús við Strand-
götuna á Oddeyrí.
Frá samvinnufélagsskap Dana,
Aðalfundur samfélags sameignarkaup-
félagpnna í Danmörku var haldinn 8.
júní í hinum mikla söngsal í Tivoli í
Kaupmannahöfn. Tólf hundruð manna
voru á fundi, fulltrúi frá hverju sam-
eignarkaupfélagi, en þau eru nú 1070.
Auk þess voru margir afhendingamenn
frá sameignarkaupfélögunum og nokkr-
ir boðnir gestir, þar á meðal fulltrúar
frá öðrum löndum, frá samfélögum Holl-
lendinga, Svía og Pjóðverja. Lengst að
komin var doktor Wlainatz frá Serbiu.
Samvinnufélagsskapur Dana vekur að-
dáun viðsvegar í löndum. Aldrei hafa
bændur í neinu landi stofnað slíkan fé-
lagsskap. Pað greiðir fyrir félagsskap
hér í landi, að þéttbýli er mikið og fjar-
lægð meðal manna lítil, en svo er það
víðar í öðrum löndum, og þéttbýli enda
meira. Á Englandi þrýfst þó eigi sam-
vinnufélagsskapurinn meðal bænda, ení
bæjunum er hann öflugur; þó hefir sam-
vinnufélagsskapurinn verið hafinn á Eng-
landi og er það móðurland hans. All-
ir sem til þekkja, ljúka upp sama munni
um það að danskir bændur eigi lýð-
hdskólum sínum aðallega samvinnufé-
lagsskap sinn að þakka. Lýðháskólarn-
ir hefa vakið framfarahug og fétags-
anda meðal almennings og glœtt œtt-
jarðarástina. Peir hafa hafið danska
bændur á það framfarastig, sem þeir
nú sianda á. Petta hafa lýðháskólarn-
ir getað, af því að hinir helztu lýðhá-
skólastjórar Dana hafa verið mestu göf-
ugmenni, fyrirmyndarmenn i dagfari
sínu og líferni, áhugamenn um allar
framfarir og einlægir ættjarðarvinir.
En undir þessu er mest komið.
Fulltrúaþing sameignarkaupfélaga Dana
er orðið svo fjölment að erfitt er orð-
ið að fá nógu stórt húsnæði til þess
að heyja það í. En í Tivoli var hús-
rúmið nógu stórt og salir til beggja
handa fyrir þingheim til þess að borða í.
Samgöngumálaráðherra Svend Högs-
bro stýrði fundi. Formaðurinn Severin
Jörgensen bauð menn velkomna og
skýrði frá hag samfélagsins á liðnu ári.
Innkaup þess fyrir sameignarkaupfélögin
höfðu vaxið um 37/ío milión kr., svo
að þau voru als 26,274,000 kr. Hreinn
ágóði var 1,172,598 kr. og fengu fél.
5°/o af innkaupi þeirra í ágóða.
Skýrsla formannsins verður prentuð í
Samvinnublaðinu (»Andelsbladet«) sem
er blað samvinnufélagsmanna og var
hún eðlilega lengri en svo að hér sé hægt
að greina margt úr henni. Aðeins skal
þess getið að formaðurinn mintist Islands
með góðvild mikilli; kvað hann samfé-
lagið hafi tekist á hendur að kenna Oddi
Jónassyni frá Hrafnagili, svo að hann
gæti staðið fyrir samfélagi handa ísienzk-
um sameignarkaupfélögum; einnig vildi
samfélagið samkvæmt ósk ýmsra íslenzkra
kaupfélaga, styðja að sölu íslenzkra af-
urða í Danmörku eftir mætti.
Pá er formaður hafði lokið skýrslu
sinni, voru rædd nokkur málefni, sem
voru á dagskrá. Síðan skýrðu fulltrú-
ar Svía, Pjóðverja og Hollendinga frá
sameignarkaupfélagsskap landa sinna,
og er harin í uppgangi, þótt eigi sé
hann nándarnærri eins langt á leið kom-
inn eins og í Danmörku.
Pess skal getið að kona ein, fröken
Margrjet Meyboom var fulltrúi Hollend-
inga. Hún ein þaðan mælti á danska tungu
og gerði það prýðilega. Hún er í stjórn
samfélagsins hollenzka og kunn á Norð-
urlöndum fyrir hve vel hún er að sér
í bókmentum Norðurlandabúa; reynir
hún að breiða út þekkingu á þeim með-
ai Hollendinga og koma á viðkynningu
meðal þeirra og Norðurlanda þjóða.
Hún hefir þýtt öll rit Selmu Lageflöfs
„C/ara“
er ekki lengur bezti vindillinn á
»Hótel Akureyri« því nú hefir
Vigfús fengið
„Fortúna“ og „Sirena“
á hollenzku og ýmsar skáldsögur eftir
Holger Drachman og Herman Bang.
Nú er hún farin að Ieggja stund á ís-
lenzku og var henni því forvitni á að
kynnast einhverjum ísknding,
Eg hafði eigi neitt umboð af hendi ís-
lenzkra kaupfélaga og sagði því eigi neitt
orð á fundinum. En eftir fundinn varð
það mitt hlutskifti yfir borðum að þakka
samfélagsstjórninni, fyrir hönd gestanna
og gat eg þess þá hvaða áhuga íslenzk-
ir bændur hefðu á samvinnufélagsskap,
og að þeir hefðu á sex áruin komið á
fót 34 smjörbúum, og nú væru þeir
að bindast öflugum samtökum til þess
aðkoma sameignarslátrunarhúsum ástofn
og eins hefðu þeir áhuga á að koma
verzluninni í gott lag. Pótti dönskum
bændum vænt að heyra þetta, og sögðu
þeir sumir við mig á eftir að bændur
á íslandi þyrftu að verða óháðir í efna-
legu tilliti.
Daginn eftir, 9. júní, fóru 600 fundar-
manna á tveimur gufuskipum til Hels-
ingjaborgar og Kronborgar. Yfirborðum
í Helsingjaborg, mintist form. Severin
Jörgensen Svía, og fulltrúi Svía, ritstjóri
Martin Sundell talaði þá snjalt erindi um
hugarþel Svía gegn Dönum og Norð-
mönnum. Samvinnufélagsmenn hefðu
hvorki reiðst Dönum né Norðmönnum
en hið mesta sundurlyndi væri á milli
alþýðu og «herramanna« nú á dögum
í Svíþjóð. Hann vék síðan máli sínu
að kaupfélagsskapnum, hvernig sú hreif-
ing þroskaðist nú víðsvegar í löndum
og leysti almenning úr efnahagslegri á-
nauð. Hann óskaði þess að brátt kæm-
ist samband á milli allra samfélaga á
Norðurlöndum, svo að þau keyptu inn
vörur í sameiningu; þá yrðu kaupin góð.
Peir ættu þó eigi að láta þar við sitja
heldur ættu Finnar og Rússar, Hollend-
ingar og Pjóðverjar einnig að ganga í
það samfélag, því að samvinnufélags-
skapurinn eflir bróðurhug og hagsæld
meðal þjóðanna. Takmarkið væri sam-
vinnufélagsskapur milli allra mentaðra
þjóða.
Pá talaði Holger Begtrup lýðháskóla
stjóri, einhver hinn málsnjallasti maður
i Danmörku, um Skáneyinga og skyld-
leik þeirra og Dana, um bræðrahug og
samvinnufélagsskap; var það bæði fagurt
erindi og snjalt. Severin Jörgensen
mintist þá lýðháskólanna og kvað það
þeim að þakka að samvinnufélagsskapur
hefði komist á í Danmörku og að hann
blómgvaðist svo, að engin dæmi væru
til sliks í öðrum Iöndum. Lýðháskól-
arnir hefðu vakið þjóðina, rutt í burtu
tortryggni, skapað félagsanda og ætt-
jarðarást og gert menn hæfa til þess að
taka höndum saman og vinna að vel-
ferð allra í sameiningu.
Þá er menn sigldu heim eftir mið-
aptan, voru allir sammála um það að
þessir tveir dagar hefðu bæði verið nyt-
samir og góðir.
Kaupniannahöfn, 16. júní 1906
Bogi Tli. Melsteð.
Settir sýslumenn eru
meðan konungsheimboðið stendur yfir: I
Eyjafjarðarsýslu Gísli Sveinsson lögfræðing-
ur og í Þingeyjarsýslu Benedikt Jónsson frá
Auðnum.
Á ferð
hafa verið hér þeirjón Þórarinsson skóla-
stjóri í Flensborg og Rögnvaldur Á. Ól-
afsson húsagerðarrneistari; báðir í erindum
fyrit hið opinbéra.