Norðri - 02.11.1906, Page 2

180
NORÐRI.
NR. 45
NORÐRí
Gefinn út af hlutafélagi.
Ritstjóri: Jón Stefánsson.
Skrifstofa Hajnarstrœti 3.
Prentsmiðja B. Jónssonar.

En dybtfölt Tak bringes herved
til alle dem, der ved min An-
komst hertil beredte mig en saa
œrefuld og festlig Modtagelse.
Erindringen om den vil altid
blive et af mine lyseste og kær-
este Minder.
p. t. Akureyri, d. 18. okt. 1906.
P. Houeland.
ganga, en vernduðu þjóðerni sitt og
tungu. —
Útlendingadálæti það, er hér stend-
ur allvíða í blóma árið um kring, bæði
hjá karlmönnum og kvenfólki, ber því
ekki vott um neinn sérlegan þjóðar-
þroska, því miður. Og litlar glæsivon-
ir er hægt að gera sér, ef það helzt við.
Af illum táknum verður ilt ráðið.
Fyr en vér höfum lært djarfmensku
samfara prúðmensku í framkomu og
háttsemi við útlendinga, verður þess eigi
vænzt, að vér getum orðið sjálfstæð
þjóð.
G. Sv.
Pingmannaförin.
Eftir
Árna prófast Jónsson.
X.
Sunnudaginn 22 júlí fóru nokkrir
þingmenn úttil «Kongens Lyngby» sem
liggur tæpar 2 milur frá Höfn, til að
skoða landbúnaðarsafnið þar og fl. Einn-
ig stóð til boða að skoða Thorvaldsens
listasafn og Rósinborgarhöllina.
Eg fór í kirkju kl. 10 því mig lang-
aði þó, ekki síður en annað, til þess að
hlýða messu þar í Höfn. En eigigafst
mér kostur á að heyra til hinna atkvæða-
meiri presta, því að sagt var, að þeir
væru um þær mundir á brottu í sum-
arleyfi sínu. — Eftir messu skoðaði
eg listasafn Thorvaldssens, þar er hvert
meistaraverkið öðru meira og um leið
og maður með undrandi aðdáun horfir
á þau, þá er eins og manni verði alt
um hugðmæmara og finst mikið til um
að minnast þess að meistarinn, sem bú-
ið hefir þau til skuli hafa verið af ís-
lenzkum ættum. Faðir hans var íslending-
ur, Gottskálk Porvaldsson pnsts á
Miklabæ. En ekki Iegg eg út í að lýsa
þessu mikla og merkilega myndasafni.
Eg næ ekki einusinni tökum á að lýsa
Rikisþingsveízlunni
sem hófst þennan dag kl. 4^/s í Odd-
fellowhöllinni. Danir sjálfir töldu hátíða-
hald þetta eitt hið mesta og merkasta
fyrir margra hluta sakir. Par voru sam-
an komnir stórhöfðingjar og stjórnar-
menn af öllum stéttum, eigi aðeins úr
Khofn heldur og einnig úr öðrum borg-
um og utan af landinu. Par voru ráð-
gjafar og ríkisþingsmenn, háskólakenn-
arar og hæstaréttardómarar, biskupar og
borgarstjórar, skáld og listamenn, þar
voru fulltrúar landbúnaðar og fiskiveiða
iðnaðar og siglinga, þar voru einnig ís-
lenzkir studentar og margt fleira, als um
450 manns.
Ríkisþingið hélt hátíð þessa og höfðu
forsetar þess mikinn viðbúnað til henn-
ar áður og skipað og raðað öllu niður
svo snildarlega, að alt var samstilt og
samróma og gekk eins og í sögu,
Á boðsbréfunum stóð hvaða borð og
sæti hver átti að hafa, en borðin voru
als 13. Áður en gengið var inn í borð-
salinn komu svo fram jafnmargir merkis-
menn. það voru alt þingmenn með há-
ar merkisstengur og mátti á þeim sjá
sömu tölustafina 1—13. Gekk þá hver
og einn þar undir merki sitt og síðan
1. 2. 3, flokkur og svo hver af öðrum
í réttri röð inn í salinn og að sínu
borði. En þar átti merkismaður hver
forsæti, þar gaf nú á að líta hve borð-
salurinn varskínandi skipulega skreyttur
og prýddur með málverkum, blómum
og beykitrjám. Höfðu þeir séð um þessa
hallarprýði leikhúsmálari Karl Lund og
garðyrkjari Einar Löwe. Veggirnir voru
allir þaktir mikilfenglegum málverkum
er Lund hafði málað frá ýmsum stöðum
á íslandi og Danmölku. Rar mátti sjá:
Ringvelli ogHornbjarg, «Fálkann»(varð-
skipið) á Eskifirði og »Botnia« er hún
kemur inn úr Eyrarsundi með alþing-
ismennina. En á veggsyllunum stóðu
(úttroðnar) álkur og æðarfuglar er virt-
ust horfa þögulir og undrandi á alt, sem
fram fór. Fyrir miðjum gafli, bak við
háborðið er ríkismerkið, og fálkamerkið
sín hvoru megin við það. En á hápall-
inum í hinum enda salsins — bak við
blómfléttur og byrkihríslur — er söng-
flokkurinn úr lífverði konungs og leikur
,Rrymskviðuna‘ (eftir Hartmann) meðan
gengið er inn og skemti síðan altaf með
söng og hljóðfæraslætti meðan matast
var. Háborðið var þvers um en hin 12
eftir endilöngum sal, í 2 flokkum 6 og
6 og breiður gangur á milli. Sagt var
að lagt hefði verið á borð fyrir 457
manna og til þess hafði þurft 3000
diska og jafnmörgglös. En svo var öllu
vel fyrir komið, að ekki þurfti að þvo
svo mikið sem einn disk meðan á mál-
tíðinni stóð. 73 þjónar gengu nreð
borðum, einn fyrir hverja 10 gesti með
matinn og einn fyrir hverja 20 með
vínin. Öll voru borðin þakin lifandi
blómum, þar voru og fryst blóm í gegn-
sæum ísstykkjum. Var það bæði skreyt-
andi og þægilegur svalandi.
Hjá hverjum diski lá snoturlega prent-
uð og innheft skrá með nöfnum allra
boðsgestanna og hvar og í hvaða röð
þá var að finna við borðin. Pi var þar
einnig prentað fallegt kvæði fyrir minni
konungs er Blaumúller prestur hafði
orkt. Holger Drachmann hafði efnt
orð sín er hann sagði við «Sexaen» og
lá nú fyrir Iangt og snjalt kvæði frá
honum „Til íslands“
Sr. Eiríkur Briem sat fyrir miðju há-
borðinu og forsetarnir — Fólkþingsins
og Landþingsins — sinn til hvorar hand-
ar honum. Pví skal skotið hér inn í
að sr. Eirikur var hvervetna fremsturað
virðingu allra alþingismanna sem forseti
sameinaðs þings, þar næst forsetar deild-
anna og ráðherra.
Ræðustóllinn var til hliðar fyrir miðjum
sal. Þar mælti fyrst T h o m s e n forsetí
Fólksþingsins fyrir minni konungs. Þar
næst sté konferensráð H a n s e n forseti
Landþingsins í ræðustólinn og mælti ryr-
ir minni íslands og Alþingis sköruglega
og vel. Drakk hann það síðan úr dýru
silfurhorni er síðar kemur við sögma.
Var og minni þetta drukkið með rr.ikl-
um glaum og gleði um allan veizlusal-
inn og jafnharðan leikið og sungið:
»Eldgamla ísafold«
Magnús Stephensen landshöfð-
ingi þakkaði þessa skál með því, að mæla
fyrir minni Danmerkur, þar töluðu síð-
an: H. Trier, Madsen, Mygdal og pi'of..
Bohr, en mest þótti til þess koma þá
er «kammersanger» Herold sté und-
an borðum, gekk upp að söngpallinum
og söng en prof. Otto Malling lék und-
ir: ,Hvor Nilen vander Ægyptens Jord'
þá dundi og glumdi allur salurinn af
lófaklappi er Herold gekk aftur til sæt-
is síns og við, sem næstir vorum, kom-
um með glösin og klingdum við hann,
hann var skamt frá mér, fjögur sæti á
milli. —
Sú var önnur nýung, að undir veizlu-
lok komu fram hjá söngpallinum stúlk-
ur ungar og drengir í dönskum þjóð-
ingum einkennilegum og dönsuðu gamla
þjóðdansa létu síðan berast ofan í sal-
inn til gestanna með fyltar körfur fögr-
um rósum er þau færðu þeim.
Framh,
Heilsuleysi sauðfjár í
Pingeyjarsýslu
og
dýralæknaleysið.
(Niðurlag.)
Hvað á til bragðs að taka?
Norðmenn og Skotar álíta bezt að
forðast veiki þessa eða innferð ormanna
með því að beita fé ekki í mýrar né
votlendi, og fóðra það ekki á votlend-
isheyi Er á Skotlandi kappsamlega
unnið að því, að rista fram og þurka
alt votlendi, sem er í beitilandinu, og
jurtagróðrinum breytt í valllendisgróður
með kalkáburði (skeljasand, jarðarmerg,
leir o. fl.). Eg sé ekki líkur til þess,
að sama aðferð hér geti nógu fljótt
orðið til þess, að fyrirbyggja veikina, til
þess er hér of mikið votlendi og of
lítil vinnuráð. Líklegt er og að mýrar-
gróður hér sé vegna kuldans ekki eins
skaðlegur að þessu leyti og í heitari
löndum. En mér dettur ekki í hug að
hæla honum samt. Litla trú hefi eg og
ámeðalainngjöfum, ormdrepandi lyfjum,
þau segja ekkert þegar ormar eru í lung-
unum.
En eg hefi trú á að hægt sé að
setja veiki þessari skorður, eins og nú
til hagar, sem eftir minni skoðun gætu
verið fullnægjandi:
1. Eg mundi reyna að hafa sem
mesta samsvörun á vetrarfóðii og sum-
arhögum. Par sem sumarhagar eru
góðir, þarf vetrarfóðrið að vera betra
en þar sem þeir eru rýrir. Hér er það
talið gott gemlingafóður, ef horn fara
að vaxa aftur á þeim um miðjan vetur
Það er hægt að fóðra svo, að skepn-
unni fari jafnt og stöðugt fram, þar til
hún er fullvaxin; verði aldrei stönzun
á hornavexti né öðrum vexti fyrri, og
þannig er fóðrað þar sem talið er að
fjárræktin sé í góðu lagi. Við segjumst
ekki hafa tök á að fóðra lömb okkar
þannig. Jæja, fyrst svo er, þá er að
grípa til þess fjárkyns eða fjár-«typu»,
sem þolir allmiklar breytingar á lífskjör-
um, fjárkyn sem er íklætt hreysti og
harðfengi; það er of lítið af því fé í
þingeyjarsýslu og á Fljótsdalshéraði. Eg
hefi séð fé í sumum sveitum á Héraði
og í fyrra haust sá eg 2x/2 þúsund fjár,
er skipað var fram til útflutnings hér og
hvar af Héraði; meginið var lingert við-
kværr.t eða hvftt, fínuliað mörsöfnunarfé.
2. Eg mundi fóðra lömbin á vall-
lendisheyi óræktuðu eða ræktuðu (töðu).
Pví mun verða svarað, að sum bú hafi
ekki annað en mýrarhey handa sauðfé;
einnig að bleikja (stör) sé kraftmeira fóð-
ur en votlendishey. Látum það svo vera.
en hún er of stórgerð og erfið í melt-
ingu handa lömbum, sem vanist hafa
að melta nýgræðing og fíngerðasta vall-
lendisgróður (vingul, sveifgras, kvíugresi
o. sv. frv.), Ef eg hefði ekki tök á öðru
en léctu heyi, þá mundi eg gefa lömb-
unum kraftfóður með 6 — 8 lóð af ma-
ís eða 5 — 7 lóð af höfrum á dag hverju
lambi og hey svo mikið sem þau vildu
éta.
3. Eg mundi Iáta vatn standa hjá
lömbunum eða brynna þeim tvisvar á
dag; þau drekka þá lítið og hæfilegur
snjór er ekki fullnægjandi vökvun og
óhollari en vatn; vanta í hann sölt,
sem eru í uppsprettuvatni og eru skepn-
unni nauðsynleg. Dýralæknirinn varar
við brynningarstokkum í húsum og þyk-
ir viðsjárvert að láta vatn standa hjá
lömbum í húsum. Retta getur rétt ver-
ið, ef brynningarstokkarnir eru hafðir á
gólfi eða svo lágt settir við vegg, að
kindur sparði í þá eða setji í þau önn-
ur saurindi. Þeir þurfa auðvitað að
vera jafn hátt settir og garðastokkur eða
jötur.
4. Eg mundi færa dilkum frá um
miðjan seftember, eða áður en grös
færu að sölna mjög. Rá yrðu viðbrygð-
in minni þegar þeir yrðu teknir á hey-
gjöf. Öll breyting til hins lakara get-
ur orsakað stönzun á framför eða þrif-
um og lamað mótstöðuafl, því sneggri
og meiri sem breytingin er, því hættu-
legri er hún. Dilkar þurfa betra fóður
en hagalömb, þeir hafa vanist betri lífs-
skilyrðum.
5. Eg mundi reyna að hafa húsin
þur svöl og björt; láta út til beitar í
góðu veðri, ef nokkur kjarni er í landi
ella út úr húsi til að hressa lömbin og
viðra,
6. Eg mundi kjósa að hafa fjárhús-
ið með fóðurgöngum.
Núverandi lag fjárhúsa útilokar að
maður geti viðhaft æskilegt hreinlæti við
fjárhirðinguna, einkum þegar sjúkdóm-
ar eru í fjenU. Menn bera með sér á
fótunum, saurindi skepnanna upp í garð-
ann og heyið; getur því tæpast hjá því
farið, að skepnurnar smittist af þessu
mikið frekar en af vatni, sem er í hæfi-
lega hátt settum brynningarstokkum.
Smátt og smátt sígur að því að byggja
eitt hús fyrir alt féð og eina hlöðu fyr-
ir alt hey með járnþaki í stað hinna
mörgu og litlu kofa, sem nú standa
eins og vörtur út um tún á hverju býli.
Eg mundi einangra hverja skq»nu,
sem sýktist, samstundis, en Iáta hana
ekki þvælast innan um heilbrigða féð.
*
* *
Eg dreg engar dulur á það, að eg er
sannfærður um að dýralæknaskorturinn
er fjármumalegt tap landbændanna og
annara kvikfjáreigenda; góðir dýralækn-
ar eru, óhætt að segja ein trygging kvik-
fjáreignar hvers einstaklings og almenn-
ings.
Minna en 4 Iögskipaða dýralækna ættum
vér ekkiaðlátaokkurnægja. Nú semstend-
ur höfum við aðeins 1 og 1—2 menn
aðrir eitthvað styrktir til að stunda dýra-
Iækningar. Retta er nú alt og sumt
á sjálfu kvikfjárræktarlandinu íslandi.
Tala helstu alidýra okkar ár 1902 er
hér um bil þetta: Hestar 44,996 naut-
fé 25,820, sauðfé 534,032, geitur 400,
það eru 605,248 dýr.
í fjárlögum er ár 1905 veittar kr.
5000 til dýralækninga fyrir utan það, sem
sem veitt er til útrýmingar fjárkláðanum.
Til uppskiftingar eru þessi 5 þúj. kr.
ca. átta aurar ájhvern einstakling þeirrar
dýrategundar er nú voru refndar.
Hér er eigi úr vegi, að gera lítils-
háttar samanburð á íslandi og Ncregi í
þessu efni.
Tala helstu alidýra í Noregi var árið
1900:* Hestar 172,999, nautfé 950,201,
sauðfé 998,819, geitur 214,594, svín
165,348 og hreindýr 108,774, það eru
*) Norges Officielle Beretni.rg om Land-
bruget i Norge 1901.