Norðri - 04.03.1909, Blaðsíða 3

Norðri - 04.03.1909, Blaðsíða 3
NR. 9. NORÐRI. 35 og skylt að geta opinberlega, }ieim til heiðurs, er framförunum taka, en hinum til viðvörunar og eftirbreytni, sem ekki hirða um að vanda vöru sína, og eiga þar af leiðandi á hættu, að varan falli stórkostlega í verði öllum til tjóns og héraðinu til vanvirðu, því eins og B. J. tekur fram, eru skilyrðin fyrir góðri fiskverkun betri hér en á Suðurlandi. Að vér Norðlendingar höfum ekki til þessa tíma getað komið fiski vorum á spánskan markað, sem norðlenskum fiski, er ekki allskostar rétt. Verzlunin Edinborg héM bænum sendi til Spánar og ítalíu síðastliðið sumar ca. 2200 skpd. af saltfiski, sem norðlenzkum fiski. Bæ- jarfógetinn á Akureyri ritaði á farmbréf- in, og vottorð um vörugæðin voru und- irrituð af tveim fiskimatsmönnum, sem bæjarfógetinn útnefni til þess starfa fyr- ir tveim árum. Eftir fregnum þeim að dæma, er kom- ið hafa af þessum norðlenzka fiski, hef- ir hann ekki reynst lakari vara en víða annarstaðar af landinu, en sannleikurinn er, að fiskur víða af landinu hefir reynst Iakari vara síðastliðið sumar en undan- farin ár, sem að líkindum stafar að nokkru af því, að sólbruni (suða) hefir komið fram í fiskinum, þegar hann kom á markaðinn, sem gerir það að verkum, að slíkan fisk er ekki hægt að selja fyr- ir neitt verð. Sama má segja um hin- ar lakari tegundir af fiskinum (nr. 2), að nú síðastliðið sumar og vetur mega þær heita óseljandi, svo að kaupmenn þeir, er fiskinn hafa keypt verða fyrir stórskaða á fiskkaupum síðastliðið ár. Þetta ætti að verða aðalhvötin fyrir fiski- mennina að vanda sem allra bezt fisk- verkunina framvegis, því ef hún ekki tekur almennum framförum, eiga menn eins og áður er sagt —á hættu, að fiskur- inn falli mjög í verði. Eins og áður er tekið fram, eru nátt- úruskilyrðin fyrir góðri fiskverkun hér á Norðurlandi svo góð, að fiskur héð- an ætti að verða tekinn fram yfir allan fisk alstaðar annarstaðar af landinu., í þetta horf geíur fiskverkun komist hér, og á að komast, og geti það ekki orðið innan skamms, er það mönnum sjálfum að kenna, og «sjálfs eru vítin verst.» Um þetta nauðsynjamál mætti rita langa ritgjörð, en til þess er ekki rúm í stuttri blaðagrein, en þessu máli þarf að halda vakandi. —Vér þurfum og eigum að fá fiskiyfirmatsmann. Eg geri ráð fyrir, að margir verði til þess að sækja um þennan starfa, en eg verð að álíta, að vér ættum að reyna að hafa hönd í bagga með, er um veitingu hans er að ræða. Ef vér þekktum einhvern umsækjanda — öðrum fremur —,að skyldurækni og þekkingu, er væri starfanum vaxinn, ættu kaupmenn og útgerðarmenn að gefa honum meðmæli, sem fylgt gætu um- sókn hans til stjórnarráðsins, sem að sjálfsögðu veitir þessa slöðu. "/»-'09 /. H. Hið enska hófdrykkjumál gekk ekki í gegn á síðasta þingi. Er þar við rainman reip að draga — ekki einungis fyiir eigingirni ríkismannanna, sem eiga drykkjustofurnar og hafa sam- tök f tnóti frumvarpinu um alt land, heldur eru «klúbbarnir» enn þá meiri þrándar í götu. AHir «klúbbar» reka vínsölu, en þeir verða ekki tölum tald- ir. Svo geta metin og ef vilja verið meðlimir ótal klúbba í einu, þótt svo heiti, að hvcr klúbbur sé lo'kaður öðr- um en sínuni félögum. í einu stórfélagi (Associationof Conservative Clubs) getur hver maður orðið«heiðursfélagi» (Hon- orary member) ef hann borgar 6 pence (45 aura), og má þá eta og drekka «í 1100 enskum klúbbum»! þetta er frels- 1« á Englandi! M. ]. Æfísaga Péturs Péturssonar dr. theol. biskups yfir íslandi. Þorvaldur Thoroddsen samdi. Reykjavík, kostnaðarmennSigurður Kristjáns- son og Þorvaldur Thoroddsen, 1908. VI -t- 149 bls. 8. Með mynd af Pétri biskupi og sýnishorni af rithönd hans. [Verð 3 kr.] Þetta er góð bók, langbézta sögubók- in, sem kom út á íslandi árið sem leið, Þess vegna vil eg leiða athygli almenn- ings að henni. Pétur biskup var einhver hinn mesti nytsemdarmaður, sem uppi var á ís- landi öldina sem leið. Hann var einn af þeim mestu starfsmönnum. sem að biskupsstóli hafa setið á íslandi. Hann var gæddur mjög góðum hæfi- eikum, bæði andlega og líkamlega. Hann hafði góðar og farsælar námsgáfur, Ijósa greind og víðsýni. Hann var verk- séður og verklaginn. Hann var einnig mikill þrekmaðurog iðjusamur; fyrir því varð hann flestum íslendingum drýgri og hamingjumeiri. Þótt hann væri til- finningaríkur, kunni hann þó hverjum ís- lendingi betur að stjórna sjálfum sér. Hann hafði um tíma, um og rétt eftir þrítugt, mjög sterka tilhneigingu til vín- nautnar, en það sigraði hann algerlega. Hann varð með aldrinum eitthvert hið mesta ljúfmenni á íslandi, mildari og mannúðlegri en aðrir menn. Pétur biskup var einnig svo hraustur og heilsugóður, að hann gat unnið á sjötta tug ára í þjónustu ríkisins og að landsmálum. Hann varðprestur að Staða- stað, þá er hann var 28 ára, síðan for- stöðumaður prestaskólans, er hann var settur á stofn 1847, og að lokum bisk- up 1866 og var það í 23 ár, þangað til hann sagði af sér embættiá81. ald- ursári. Hann var líka riðinn við flest þau mál, sem voru á dagskrá á þeim tímum. sérstaklega öll þau mál, sem snertu kristindóm og kirkju, skóla og mentir. Hann sat á alþingi frá 1849 til 1885 og var jafnan einn af hinum beztu verkamönnum þingsins. A yngri árum ritaði Pétur biskup tvö rit á latínu og vann fyrir þau bæði Cicentiat-nafnbót og doctors-nafnbót í guðfræði við háskólann. Þá ritaði hann einnig kirkjusögu íslands á árum 1740 til 1840, en þó er það fremur safn til kirkjusögu en samunnin saga. Hún er framhald af kirkjusögu íslands eftir Finn biskup Jónsson og sniðin eftir henni. Síðan ritaði Pétur biskup mörg nytsam- Ieg rit, guðsorðabækur og alþýðurit. Pau voru góð og göfgandi og vann hann þjóðinni mikið gagn með þeim, Pétur biskup var frumkvöðull að ýms- um nytsamlegum fyrirtækjum og studdi margt það, sem hann sá að mundi að gagni verða. Hann var maður friðsam- ur og varfærinn og vildi vinna með lagi og lempni. Hann vildi eigi liggja f deil- um við landsstjórnina, hvorki út af stjórn landsins né út af lagaskólanum, og lögðu sumir menn honum það til ámælis. En hann sá oft betur en þeir, að margt annað þurfti að vinna, og hann kaus þá heldur að verja kröftum sínum til þess. Frá öllu þessu og mörgu fleira skýr- ir Þorvaldur Thoroddsen ítarlega. Hann lýsir jafnframt þeim tíma, þá er Pétur biskup kom til sögunnar og minnist á marga samtíðamenn hans. Einungis fáar íslenzkar æfisögur hafa verið ritaðar á þann hátt; en það gefur að skilja, að skipa verður þeim mönnum, sem sæti eiga í sögu þjóðarinnar, á sinn stað, þá er sa^a er rituð af þeim, qg dæma um þá í sambandi við samtíð þeirra. Englnn getur þvf rifað gðða aeflsðgu af neinum rnanni, sem tekið hefir mikinn þátt í opinberum málum, nema því að eins, að hann sé gagnkunnugur þeim tíma, sem hann var uppi á. Þorvaldur Thorodclsen er eirthver hinn lærðasti maður í sögtt Islands, sem nú er uppi. Hann er einnig fjölhæfur og allramannabeztmentaður af íslendingum. Hann ritar látlaust og segir vel smásög- ur. Allir þessir góðu eiginleikar koma fram í bók þessari. Þó mun ýmsum mönnum mislíka sumt, sem þar er sagt, mest af því, að það snertir þá á ein- hvern hátt. Mikið af efni bókarinnar er enn ungt og því eigi hægt að leggja algerlega sögulegan dóm á sumt, enda er eigi enn aðgangur að öllum heim- ildum frá svo nýjum tíma. En hér er eigi rúm til þess að fara út í einstök atriði. Bók þessi mun gleðja alla þá, sem unna sögulegum fróðleik. Hún nær yf- ir svo langt skeið af 19. öldinni, aðhún er hin fróðlegasta bók, sem er komin út um sögu íslands á öldinní sem leið. Og sérstaklega mun hún gleðja marga Norðlendinga, af því að Pétur biskup var norðlenzkur maður. Æfisagan er með 9 myndum ng sýn- ishornum af rithönd Péturs biskups. Aftast eru nokkur fylgiskjöl, þar á með- al fróðleg bréf frá Brynjólfi Péturssyni, bróðir Péturs. Kaupmannahöfn 26. jan. 1909 Bogi Th. Melsted. Asíufarar. Ekki eru þeir minni ofurhugar og afreksmenn en heimskautafararnir. Há- asía er hið mesta heljarland og voða- flæmi á hnettinum, enda nálega ókunn- ugt vesturþjóðunum alt til síðustu ára. Þar hefir kappinn sænski Sveinn Héð- inn (Sven Heden) á vaðið riðið, og unnið sér ævarandi orðstýr. Annar mað- ur er þó orðinn Héðins keppinautur. Það er M. A. Stein, sá er enska stjórn- in á fndlandi hefir látið ransaka Mið- Asíu í þrjú ár samfleytt. Var ferð hans gerð með miklum kostnaði, enda þurft hann nokkru minni mannraunum að mæta en Héðinn, og fór oftast nær bygðum, ransakaði mest lönd og svæði, sem Iegið hafa í eyði þúsundir ára. Hefir hann grafið upp ósköpin öll af fornborga-rústum, og fundið ódæmin öll af fornmenjum. Hann fór 10 þúsund enskra mílna veg eitt sumarið, og yfir þvert Turkestan og þaðan austur að landsálfum Kína, og loks vestur yfir eyðimerkurnar Taklamakan. Milli^auðn- anna miklu Lob Nor og Tun Huang, fann hann landamerkjagarð frá 2. öld e. Kr., gerðanaf Kínverjum.sem þá höfðuþjóð- vegallargöturvesturf Persíulönd. Þargróf dr. Stein upp bókmentaleyfar frá því fyrir Krists tíma, skornar í tré eða bambus- reyr. En merkasti fundur hans var »hell- irinn helgi.» Þar höfðu Buddatrúar- menn fólgið á 1. öld e. Kr. heilt bóka- safn. Hefir það verið á ófriðartímum, og hefir sá hellir verið öllum heimi hulinn síðan. Bækurnar, yfir 4000 að tölu, voru bundnar saman í hnýti eða stóra bögla, og hafði svo vel verið um alt búið, að ritin eru spáný að sjá. Þau eru rituð á 6 eða 7 tungumálum, mest eru það heilög rit, en geyma þó marg- an og mikinn fróðleik, þegar búið verð- ur að ransaka þau og þýða, því fund- ur þessi er frá í hitteð fyrra. Dr. Stein kom til Lundúna í haust og hefir hald- ið þar marga fróðlega fyrirlestra. Bréfkafli úr Skagafirði. Það er sannarlegt gleðtefni fyrir okkur kjósendur Stefátis skólameistara Stefánsson- ar í Skagafirði, að hann vinnur áfram að löggjöf landsins, og má vera gleðiefni fyr- ir alla, er vilja landsmálum vel. Það, að St. St. náði ekki kosningu hér í haust, var beinlínis að ketina þeim mögn- uðu æsingum, er hér urðu út af sambands- málinu, er utanhéraðsmenn voru upphaf- lega valdir að, með opinberum og leynileg- um áskorunum til vina sinna og annara, er ' þeir treystu sér til að hafa áhrif á, að hafna frumvarpssinnandimönnumtil þings, ántillits til hæfileika þeirra, og voru síðan bríikuð hlífðarlaust ekki síður óleyfileg en leyfileg meðöl, til þess að agitera móti St. Stefánssyni. Skagfirðingar einráðir hefðu skoðað skyn- samlega mál þetta, er svo mikið reið á, þó að þeir hefðu ekki með ánægju tekiðfrum- varpið óbreytt, mundu þeir betur hafa séð hina mörgu kosti þess, og sízt sér til óvirð- ingar áfelt þá menn, er að því uunu með öllum sínum beztu kröftum og velvilja. Það er sorglegt og svíðandi fyrir hugsandi menn þjóðar vorrar, að þeir menn eru kallaðir landráðamenn, og öllum verstu nöfnum, er kosnir voru af beztu kröftum löggjafarþings þessa lands tif að semja við Dani. Og það er okkar meining, að þótt öll þjóð- in hefði átt kost á að velja menn til farar- innar, hefði hún ekki fundið ' álitlegri starfskrafta í öðrum sjö mönnum en þeim, sem sendir voru, enda mun það reynast svo, að það sem unnið verður til framfara þessu máli verður fyrst og fremst nefndar- mönnunum að þakka. Óefað hefði Stefán náð kosningu hér, þrátt fyrir sambandsmálið, hefðu kjósendur, eins og áður er ávikið, fengið að vera ein- ráðir um atkvæði sitt. Framkoma hans í þessu máli, sem öðr- um, var svo hrein og skoðun hans 'alstað- ar í öllu sjálfri sér samþykk, að skoðunar- skýrir tilheyrendur munu hafa fengið full- ati eftirþanka af tírslitunum. AHir móti og með máleminu luku lofs- orði á hans prúðmannlegu framkomu á fund- um hér, hvað sem móti kom. Og skal hér dæmi tilfært: Einn af ákveðnustu andstæðing- um frumvarpsins, lýsti því yfir á seinustu stundu, að engin þörf Itefði verið að stilla manni upp á móti Stefáni, því í raun og veru væri honum bezt treystandi til að ráða sambandsmálinu farsællega til lykta. Hjá sumum andstæðingum St. mun það hafa legið til grundvallar, að kjördæmið sjálft ætti þann mann,\er á þing færi frá því. En þar sem alþingi er fyrir land alt, lítum við svo á, að kjósendum hvers kjördæmis beri fyrst og fremst að hugsa um það, að sá, sem kosinn ertil þings, skilji rétt sitt starf og sé vaxinn því að vinna fyrir þjóðina í heild sinni. Því aðeins að þess sé gætt, sem vera ber, fara þingstörfin í rétta stefnu og koma að tilætluðum notum. Þessu geta þeir einir gefið fulla tryggingu fyrir, sem með fram- komu sinni eins og St. eru hvívetna öflug lyftistöng í helztu áhugamálum þjóðar- innar! Munu Eyfirðingar drjúgum mega af* því segja ásamt fl. og fer þar eftir giftu þeirra, hvernig þeir þakka það. Óþarft er að fara fleiri orðum um þenn- an mann, sem fyrir löngu er orðinn þjóð- kunnur af ræðttm sínum og ritum, er hafa verið leiðandi, fræðandi og skemtandi. Eins og við kjósendur hans vorum ó- ánægðir með afdrif kosninganna í haust, eins erum við nú þakklátir fyrir, að okkar háttv. f. v. þingm. Stefán Stefánsson hefir sæti á þingi, sem áður. «Oft er þörf en nú er nauðsyn* á nýtum og æfðum starfskröft- um. Erum svo sannfærðir um, að hann vinni af alefli að allri velferð hndsins hér eft- ir sem hingað til. íÞeim, sem æfinnar magn fyrir móðurlands gagn, hafa mestum af trúnaði þreytt, hljómar alþjóðar lof yfir aldanna rof, því þeir óbornum veg hafa greitt.« Skagfirðingur. * * * Ath. Bréfkafli þessi kom fyrir skömmu oss í hendur, og er oss því eigi um að kenna, að hann birtist lesendum blaðs- ins miklu seinna en höfundurlnn gerði ráð fyrir.

x

Norðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðri
https://timarit.is/publication/201

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.