Norðri - 01.04.1909, Blaðsíða 1

Norðri - 01.04.1909, Blaðsíða 1
*o o*» Ritstjóri; BJÖRN UNPAL Brekkugata 19, IV. 13. Akureyri, Fimtudaginn 1, apríl. 1909. TH minnis. Bæjarfógetaskrifstofan opin kl. 10—2, 4—7 Bæjarsjóður, Lækjargötu 2, mánud. mið- vikud. og laugardaga kl. 4—6 Kitsímastöðin virka daga 8 f. h. til 9 e. h, helga daga 8—11 og 4—6 fWkasafnið, þriðjud.. fimtud. og laugard. 5—8. Sunnudögum 10—11 og 4—8. l'ósthúsið 9—2 og 4—7. Utbú Islandsbanka 11—2 Utbú Landsbankans 11 12. Stúkan Akureyri fundad. þriðjud.kv. kl. 8. Brynja miðvikudagskvöld kl. 8. Isafold Fjallkonan sunnudagskv. kl. 4. Trúföst mánudagskv. kl. 8. Ungfrií Guðlaug Guðlaugsdóttir bæjarfógeta, andaðistaðfara- nótt síðastliðins sunnudags á heimil foreldra sinna hér í bænum. Banamein henn- ar var brjósttæring. Hún var mesta efnis- og myndarstúlka, aðeins 25 ára að aldri. fædd 27. desembr. 1883. Hiín varheitrney Gísla Sveinssonar lögfræðisnema í Kaupmannahöfn. Utanstefnan. Einkennileg er rás hinna plitísku við- burða hér á landi hin síðustu árin. — Pegar ákveðið var að skipuð yrði nefnd manna, Dana og fslendinga til þess að fjalla um sambandsmálið risu blöð þjóð- ræðis- og Landvarnarmanna öndverð móti þvíaðsúnefndyrði skipuð af hálfu íslend- inga, fyr en nýjar kostningar væru um garð gengnar, til þess að þjóðinni gæf- ist kostur á að lýsa yfir, hverjar kröf- ur hún vildi gera f þessu máli. Eftir að nefndin var skipuð, og eink- um um þaðleyti, sem nefndarmennirnirís- lenzku lögðu af stað til Danmerkur, var stjórnarflokkurinn skammaður óbóta skömmum fyrir það að hafa ekki gefið ákveðna yfirlýsingu um þær kröfur, sem hann ætlaði að gera. Þessum flokki var borið það á brýn, að hann hefði «þag- að sjálfstæðiskröfuna í hel.« f>ví var spáð fyrir fram og fullyrt, að ef nokk- uð yrði ágengt, þá yrði það Þjóðræð- is-Landvarnarmönnum að þakka, en alt, sem miður kynni að fara, yrði stjórn- arfloknum að kenna. Rökfærslan var þessi: Stjórnarandstæðingar hafa látið í ljós ákveðnar kröfur í sambandsmái- inu á Þingvallafundinum fræga, sumar- ið 1907, eti stjórnarflokkurinn hefir eng- um kröfum yfirlýst; þessvegna er stjórn- arflokkurinn innlimunarmenn en stjórn- arandstæðingar stjálfstæðismenn. tri h*að hata stfdrnarantfstwðinprj þeir menn, sem nú eru í meiri hluta á þingi, gert síðan þetta gerðist? Þeir tókusambandslagafrumvarpinu með hinni ofsalegustu og öfgafylstu mótspyrnu, sem nokkurn tíma hefir verið hafin gegn nokkru máli, á landi hér, án þess að að gefa nokkura ákveðna yfirlýsingu um það, sem |»eir þóttust vilja fá. Þegar á þing er komið ryðja þeir ráðherran- um frá völdum og lýsa því yfir að sam- bandsJagafrumvarpinu muni þeir gjör- breyta án þess að segja nokkuð ákveð- ið um, hvers þeir ætíi að k.refjast. Því næst fara forsetarnir þrír, samkvæmt kon- ungsboði, til Kaupmannahafnar, ti) þess að ræða við Dani um málið en ennþá hafa þessir pólitísku flokksbræður enga ákveðna yfirlýsing gefið um það, hvers þeir ætli að krefjast. Hvers vegna gera nú frumvarpsand- stæðingar sig seka um sama framferðið og þeir skömmuðu stjórnarflokkinn fyr- ir, fyrir rúmu ári síðan? Er minni á- stæða til þess nú að láta uppi ákveðn- ar kröfur, heldur en í fyrra, þegar ís- lenzku neindermennirnir fóru til Hafn- ar? Skyldu þessir menn aldrei komast svo langt, að þeir læri að blygðast sín fyrir það að sakfella aðra fyrir sams- konar athæfi og þeir sjálfir fremja? Þrátt fyrir marg ítrekaðar áskoranir, bæði í blöðunum og þingmálafundum, hafa frumvarpsandstæðingar hingað til neitað að gefa ákveðnar yfirlýsingar um hvað þeir ætli að gera og hvers þeir ætli að krefjast. En ólíklegt er að þeir svari konunginum á sama hátt og þeir hafa svarað oss: óákveðnu þvaðri um það, sem þeir ekki vildu, fimbulfambi um fullveðja eða fullvalda ríki, án þess að gefa nokkra skýringu á því, hvað þeir meintu með því, og öðrum slíkum svör- um, út í hött. Þeim árangri má því búast við af för þessara þriggja manna, að frum- varpsandstæðingar verði neyddir til þess að láta tafarlaust uppi hvað þeir vilja fá. Og sá árangur er þó nokkurs virði. Þá kemur það að minsta kosti í Ijós, hvort þeir í raun og veru vita sjálfir hvað þeir vilja, og hvort þeir eru eins sammála um kröfurnar og þeir þykjast vera. Hvort árangur af förinni verður nokk- ur annar eða meiri, skal látið ósagt. En miklar líkur virðast ekki vera til þess. Þó skal eigi algerlega örvænt um það, þrátt fyrir alt og alt, sem á undan er gengið, að ábyrgðartilfinning þessara þriggja manna kunni að rumskast þessa dagana í Kaupmannahöfn og augu þeirra opnast fyrir því, að meira þarf en orða- gjálfur og ofstopa til þess að vinna föðurlandi sínu gagn. Von þessi styrk- ist mjög við það, að Kristján Jónsson háyfirdómari er með í förinni, því að engum manni í flokki frumvarpsand- stæðinga er betur treystandi en honum. B. L. Frá ,gullöld( íslands. Eftir]M. J. VII. Hungurvaka. Hin eiginlega Hungurvaka er saga hinna fyrstu 5 biskupa í Skálholti, frá 1056, þá er ísleifur varð biskup, til 1176 þegar Klængur biskup dó. En svofylgja sögur þeirra Þorláks helga og Páls, er dó 1211. Heyra þær, að réttu lagi líka til Hungurvöku, því að báðar hljóta að vera eftir hinn sama höfund, er líklegt þykir að hafi verið gamall klerkur í Skálholti. Orðfærið sýnir það auk um- rræla höf., hvað Þorláksscgu snertir. Orðfæri og frásögulag er mjög einfalt og sakleysislegt alþýðumál, líkt og enn er á góðum þjóðsögum, nema hvað skotið er inn í dálitlu af klerkamælgi og kyrkjulegum hugleiðingum, svo að mælskuskrúði bregður fyrir og stundum kýmilega (eftir vorum smekk). En yfir- leitt er unaður að lesa Hungurvöku, eins fremst sem aftast. Barnsleg hreinskilni og sannleiksást ber hverri frásögn vitni. Og þetta gerir bókina gullaldarrit eins og efnið ber víða beinlínis eða ó- beinlínis vott um samtíð með gullald- arblæ, a, m. k. ofan frá skoðað. Heimildarmann sinn hinn helzta nefnir höfundurinn hinn fræga Gizur lögsögu- mann Hallson (Teitssonar, fóstra Ara ísleifssonar biskups). Gizur mundi Þor- lák biskup Runólfsson, er var fóstri hans og 5 biskupa aðra í Skálholti (Þorlák, Magnús, Klæng, Þorlák helga og Pál) og dó 1206. Svo sagði Gizur yfir greftri Porláks helga 2. jóladag 1193: »Qott er á það að minnast, að voru vitni og að . sögn vorra foreldra, um þá biskupa, er fyrir vort minni hafa verið, að sá hefir hverjum þótt beztur, er honum var kunnastur.« Par vár þá staddur Páll prestur, er varð biskup eftir móður- bróður sinn og síðan stýrði Skálholts- biskupsdæmi með mikilli stillingu. Var þá gullöldin að líða undir lok og er gagnmerkilegf, að sjá af sögu Páls, hversu ótrúlega vel og viturlega hann fylgdi hinni fornu stefnu fyrirrennara sinna, þrátt fyrir breytta tíma og theð- fæddan metnað og kappsmuni. Mun eg ef til vill drepa á það síðar. " En í þessari grein vildi eg bjóða lítið yfirlit yfir hinar síðari biskupaæfir Hung- urvöku. Porláks hins eldra naut ekki lengi við, f 1133 (sama ár og Sæ- mundur fróði). Hann var hinn bezti maður, vel virtur af öllum, staðfastur í lund og fylgdi stefnu Gizurar eftir jnegni. Eftir hann varð biskup Magn- úsEinarssonaf Síðumannakarllegg. Hann var glæsimsnni mikið og minti í mörgu á Gizur biskup, einkum hvað stórmensku snerti og skörungsskap. Pegar hann kom frá vígslu, segir Hungurvaka svo frá: «Og er hann reið til þings, og kom þar að, er menn voru að dómum, og urðu ekki ásáttir, um eitthvert mál, en þá kom maður að dóminum og sagði, að Hfl rtði Magntfs btsktip á þlngið. En menn urðu svo fegnir þessari sögu, að þegar gengu allir menn heim. En biskup gekk síðan á hlaðið fyrir kirkju og sagði öllurn mönnum þau tíðindi, er gerst höfðu í Noregi meðan hann var utan, og fanst mönnum mikið um málsnilli hans og skörungsskap.» Um hann er sagt, *að hann sparði aldrei fésitttil að sættaþáer voru sundurþykkir og urðu því nær engar deildir með mönnum meðan hann var biskup. Magn- ús auðgaði stórum stól sinn og prýddi. Hann keypti Vestmanneyjar, og ásettisér að setja þar munklífi. En eftir 14 ára bisk- upsdóm, lét hannskyndilega lífið í hinum hörmulegaHítardalsbruna 1148«og með honum tveir menn og átta tigir,« þar á meðal sex prestar göfgir. Eftir Magnús var kjörinn fóstri Jóns biskups helga Klængur Porsteinsson. Hann var norðlenzkur og einhver bezti klerkur á sínum dögum og stjórn hans og ráðdeild að sama skapi. Varð hann og brátt ástgoði sunnlendinga. «Hann var skáld mikið, stórgjöfull við vini sína, en ör og ölmusugóður við fátæka menn.« Hann hafði frá vígslu með sér tvo knörru hlaðna viði og lét reisa dómkirkjú, þá er Gizur hafði látið gera. Var það hið veglegasta musterijeru höf- uðsmiðir Klængs nefndir, fyrstur Arni höfuðsmiður, þá Björn hinn hagi og Illugi ísleifsson; voru þeir allir meist- arar í smíðalist. Svo kvað Runólfur Ket- ilsson biskups: Hraust er höll sú er Kristi hugblíðum lét smíða, (guð er rót und ráðum) ríkur stjórnari (slíkum), gifta varð er gjörði guðs rann ígultanni (d: Björn), Pétur hefir eignast ítra Arna smíð ok Bjarnar. Mælt var um Klæng eins og formann hans, að hann sætti hvert mál, er fyrir kom á hans dögum, enda voru þeir Jón Loftsson og Gizur Hallson ástvin- ir hans. A síðustu árum hans misti þessi vitri skðrungur heilsu sína, og mest fyrir föstur og sjálfspíningar; tók þá að þverra rausn hans, glaðværð og auðsæld í Skálhoiti, en þó »hélt hann vegsemd sinni og vinsældum til enda. Hann andaðist rúml. sjðtugur 1176 Um eftirmann hans, Porlák hinn helga, mun eg tala í annari grein, en geta hér Páls biskups, er eftir hann kom ogvar biskup lóármeðmiklumblóma.Varhann eins og kunnugt er, sonur Jóns Lofts- sonar og Ragnheiðar systurPorláks helga. Hann var «lærður» á Englandi, og síð- an goðorðsmaður og höfðingi mörg ár í grend við föður sinn. Hann var vígð- ur í Lundi af Absaloni erkibiskupi (hin- um mikla), því erkibiskupinn íNiðarósi var þangað flúinn undan Sverri konungi og var blindur. JPifi var tekið af Sverri sem konungbornum manni og Absalon tók honum tveim höndum. Gaf hann og báðum erkibiskupum sinn gullhring hvorum í veizlulaun. Hann var hið fflesta glæsimenni, fríður sýnum, bjartur og hrokkinhár, stórgeðja í skapi, en þó hinn mesti stillingarmaður í biskups- dðmi sínurn. Hann var stðrauðugttr og

x

Norðri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Norðri
https://timarit.is/publication/201

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.