Norðurland - 14.02.1903, Blaðsíða 1

NORÐURLAND.
Ritstjóri: Einar Hjörleifsson.
21. blað. j Ákureyri, 14. febrúar 1903. | II. ár.
Js/and jyrir Js/endinga.
ísland hefir ekki verið fyrir ís-
lendinga, en það er að verða það.
Það er þjóðin sjálf, sem nú á að
fara að ráða högum sínum. Það
verður á hennar ábyrgð, hvernig
hún fer að ráði sínu. Það er undir
hentii sjálfri komið, hvort hún lætur
auðsuppsprettur landsins verða sín-
utn eigin börnum til gagns og góða
eða þær eiga að verða ti! þess að
auðga börn annara landa.
Sá lægri verður að lúta. Það er
komið undir því, hvort þjóðin hefir
þrek til þess að mannast svo, að
hún geti staðið öðrum jDjóðum jafn-
fætis. En þetta er svo aftur komið
undir jrví, hvort þeir, sem standa við
stýrið, vilja áfram eða standa í stað.
í síðasta Norðurlandi var minst á
ýmsa atvinnuvegi landsins, ert eins
atvinnuvegs var þar lítt getið af
ásettu ráði, ekki af því að sá atvinnu-
vegur sé síztur, heldur af því að
mönnum er ekki eins ljóst, hversu
hann er nauðsynlegur til þess að
Island verði í raun og sannleika
fyrir íslendinga. Það þarf að fara að
taka þennan atvinnuveg til rækilegr-
ar íhugunar. Ef hann getur eigi
þrifist, þá er eins og þjóðina vanti
einn fótinn.
Hesturinn getur ekki neytt sín, ef
hann missir eins af sínum fótum
og á sama hátt getur þjóðin eigi
fyllilega notað auðuppsprettur lands-
ins, ef hún hefir eigi stuðning af
iðnaðinum.
Það er sagt, að ein syndin bjóði
annari heim, en alveg eins býður
ein framförin annari heim. Þegar
landbúnaðurinn blómgast, þegar
bóndinn framleiðir gnægð af keti,
ull, mjólk og smjöri, þá verður að
fara að hugsa um söluna á afurðum
búsins. Þá fer bóndinn að heimta
betri samgöngufæri og þá fer hann
líka að hugsa um að gera afurðir
búsins að iðnaðarvörum. Þegar fiski-
veiðarnar blómgast, þá fara fiski-
mennirnir að heimta betri hafnir.
Þá fara þeir að finna til þess að
þeir eiga heimting á að fá öruggar
kvíar fyrir skip sín að vetrinum og
þeir finna það, að þeir margborga
fjárveitingar til þess rneð meira fjár-
framlagi til almennra þarfa.
Þegar fiskiveiðarnar blómgast, þá
fara fiskimennirnir að hugsa um að
gera aflann úr sjónurn að iðnaðar-
vörum. Hér á iandi er enn eng-
in verksmiðja, þar sem fiskur er
soðinn niður og matreiddur. íslend-
ingar kaupa smásíld, sem hér er
varla talin manna rnatur, frá verk-
smiðjunum í Noregi. Meira að segja,
hér er jafnvel eigi eitt einasta smá-
hýsi, þar sem síld, ýsa eða aðrir
fiskar eru reyktir eins og í útlönd-
um. Margir íslendingar bragða varla
síld, af því að enginti kann að fara
með hana eins og er títt erlendis.
Þetta eitt nægir til þess að sýna,
hversu vér erum orðnir eftirbátar
annara þjóða og hversu nauðsyn-
legt er fyrir oss að hefjast handa.
Það er sannreynt, að engin þjóð
getur orðið auðug, nerna því að
eins að iðnaður blómgist. Og þess
vegna á það að vera markmið Is-
lendinga, að senda afurðir landsins
til annara jajóða sem iðnaðarvörur,
en taka á móti vörum annara þjóða
sem óunnum vörum.
Það nær engri átt, að senda ull-
ina óunna út úr landinu og kaupa
hana svo aftur í dúkum eða jafn-
vel tilbúnum fötum fyrir mikið fé.
Hagnaðurinn við að vinna ullina á
að lenda í landinu sjálfu. En í raun
réttri gildir hið sama um bómullina.
Englendingar flytja hana óunna til
sín, verkmennirnir fá 4 — 5 kr. í
daglaun, er þeir vinna úr henni,
verksmiðjueigandinn tekur sinn hlut
og kaupmaðurinn sömuleiðis. Það
hlýtur að verða markmið íslendinga,
að láta einnig þennan hagnað lenda
í sínum höndum
Það er nú komið svo, að íslend-
ingar eru farnir að búa til vindla
og setja saman brjóstsykur. En því
ekki eins að búa til aðrar vörur
og láta hagnaðinn við að vinna þær
lenda í höndum landsmanna? Það
eru til raddir, sem segja, að bændur
vilji ekki hafa framfarir. Þeir vilji
helzt að alt gangi eins og það hefir
gengið. Þeir séu verulegir íhalds-
menn. En þetta er alls eigi rétt mál,
því að bændurnir finna það, að vel-
megun alls landsins er einnig vel-
megun bændastéttarinnar. Margar
hendur vinna létt verk. í Danmörku
og Noregi hefir bændastéttin mynd-
að kjarna framsóknarflokksins. í öll-
um löndum leggur verzlunarmanna-
stéttin, iðnaðarmannastéttin og þeir
menn, sem stunda fiskiveiðar, mikið
fram til almennra þarfa bæði and-
lega og líkamlega. Bændastéttin hefir
gagn af því, að tóvélaiðnaður eflist
og aukist í landinu; hún fær meira
fyrir afurðir sínar, þegar markaður-
inn fyrir þær eykst í landinu, og
hún getur fengið meiri aðhlyntiingu
að sínum eigin atvinnuveg, þegar
fleiri eru til að bera byrðarnar.
Vér erum alveg eins og limir á
einum líkarna. Allir limirnir hafa
sitt ætlunarverk og enginn má án
annars vera. Til þess að ísland verði
í raun og sannleika fyrir íslendinga,
þurfa allar stéttir að blómgast og
eflast.
íslendingar segja stundum: „Dreg-
ur til þess sem verða vill." Þeir
hafa í blóði sínu dálítið af forlaga-
trú. Tyrkir hafa forlagatrú og hún
veldur dáðleysi. En ef inenn hafa
trú á, að þeir geti aflað sér frægðar
og frama, þá getur hún verið veruleg
lyftistöng. Þegar Haraldur Sigurðar-
son varð að flýja Noreg og fara
huldu höfði eftir Stiklustaðaorustu,
kvað hann:
Nú læt ek skóg af skógi
skreiðask Htils* heiðar;
hverr veit nema ek verða
víða frægr of síðir.
Ef íslendingar hafa líkan hug, þá
er enginn efi á því, að þeir eiga
mikla og fagra framtíð fyrir hönd-
um. En þetta kemur ekki af sjálfu
sér. Það er mikið komið undir því,
hver stendur við stýrið.
Það er sagt, að það hafi gert gæfu-
mun milli Napoleons III. og Vil-
hjálms Þýzkalandskeisara að Vil-
hjálmur hafi kunnað að velja sér
menn, og alveg eins gerir það gæfu-
muninn milli þjóðanna, hvernig þær
kunna að velja menn sína. Þegar
Aþeningar dætndu Sókrates til dauða,
þá rann frægðarsól þeirra í æginn.
Ef ísland á að verða fyrir íslend-
inga, þá þurfa þeir að kunna að
velja sér menn, sem treysta rná til
þess að stýra inn í straum fram-
faranna. Framfarirnar koma ekki af
sjálfu sér. Það er mest komið undir
þeim, sem við stýrið standa, hvort
framfarirnar eflast í landinu og Is-
land getur orðið í raun og sann-
leika fyrir íslendinga.
Báðir flokkar hafa samþykt stefnu-
skrár, sem ganga í framfaraáttina.
Að því leyti þarf eigi að kvarta.
En hins vegar liggur það í hlutar-
ins eðli, að íslendingar eru eigi allir
orðnir framfaramenn. Það er eigi
líklegt, að menn, sem alla æfi sína
hafa stutt. afturhald og íhaldsemi,
verði alt í einu miklir framfara-
menn, þótt þeir undirskrifi framfara-
stefnuskrá. Þó náttúran sé lamin
með lurk, hún leitar heim.
Það hafa í vetur verið gerðar
töluverðar tilraunir til þess að sjá
fyrir því, að alt haldist í sama horf-
inu, sjá um að það verði í raun og
veru engin breyting á stjórnarfar-
inu. Stefnuskráin er góð til þess að
stinga sem dúsu upp í bændur og
aðra kjósendur, meðan verið er að
kjósa og það má auðvitað líka nota
hana til þess að friða menn, meðan
verið er að skipa mönnum í rúm
til tryggingar því að alt haldist í
sama horfinu um langa tíð.
Það er þess vegna ekki einhlítt
fyrir menn, þó að þeim sé bent á
framfarahlynta stefnuskrá. Þeir þurfa
líka að athuga það rækilega, hvort
þeir, sem velja skal um, muni vilja
stuðla að því að fá stjórn, sem af
alhuga vill fylgja stefnuskránni fram.
Ef menn vilja afturhald, kyrstöðu
eða íhald, þá er rétt að þeir velji
sér afturhaldsmenn, kyrstöðumenn
eða íhaldsmenn sem fulltrúa sína;
en ef þeir unna framförunum, þá
er rangt að láta slíka menn ganga
í fulltrúasætið, þó að þeir varpi
framfaragerfinu yfir sig.
Það gerir gæfumuninn milli þjóð-
anna, hvernig þær kunna að velja
sér menn.
X
Jrá öðrum löndum.
Þráðlaus skeyti.
Rétt fyrir jólin tókst Marconi að
senda þráðlaus skeyti beint yfir
Atlanzhaf frá Cap Breton í Ame-
ríku til Cornvall á Englandi; voru
fyrstu skeytin send Bretakonungi
og ítalakonungi. Samt lítur út fyrir,
að Danir hafi ótrú á slíkri firðritun,
og að samband héðan við önnur
lönd eigi enn nokkuð langt í land.
Að minsta kosti benda í þá átt
ununæli, sem í danska blaðinu Nat-
ionaltidende eru höfð eftir símrita-
forstjóranum í Danmörku. Hann var
af fulltrúa frá því blaði spurður um,
hvað hann segði um þessa síðustu
fullkonmun hinna þráðlausu skeyta,
og svaraði hann þannig: „Eg hefi
alt af álitið Marconi talsverðan
skrumara, þó eg hins vegar auðvit-
að ekki geri lítið úr dugnaði hans;
eg held ekki að þessi þráðlausu
skeyti fái aðra praktiska þýðingu en
þá, að sameina fjarlæga landshluti
við hinn mentaða heim, og hugsa
eg þá sérstaklega til okkar norð-
lægu hjálenda. Það hefir komið til
tals við Marconi, að koma á þráð-
lausu sambandi milli íslands og
Færeyja og þaðan til Hjaltlands, og
því máli hefir ekki verið ráðið til
lykta enn. En nú sem stendur hvílir
það sig alveg. Til þess að koma á
sambandi milli Færeyja og Hjalt-
lands heimtaði Marconi 10,000 pund
sterling og milli Hjaltlands, Færeyja
og íslands 30,000 pund. Þetta er
alveg óheyrilegt verð, sem alls ekkí
var hægt að taka til greina. Það er
hægt að leggja þráð ódýrara, en
auðvitað eru útgjöldin við viðhald
á þráðlausu sambandi lítilfjörleg í
samanburði við þráðinn, en samt sem
áður —Á þessu sést, að þeir menn
í Danmörku, sem vér eigum það
helzt undir, hvort vér fáum sam-
bandið, líta döprum augutn á að-
ferð Marconi, en vonandi er nú
samt, að þetta nauðsynjamál fái
bráðlega framgang,
Á Saxlandi
hefir stórkostlegt hneyksli nýlega átt
sér stað. Krónprinsessan þar, sem
er náskyld Austurríkiskeisara, hefir
strokið frá rnanni sínum og 5 börn-
um; orsökin til þessa er sú, að hún
hefir fengið ofurást á frakkneskuin
manni að nafni Qiron, ungum flysj-
ung, sem var kennari barna hennar.
Hún er vanfær eftir vin sinn, og
hafast hjónaleysin við í Svisslandi,
en skilnaðardómur á bráðlega fram
að fara.
Jafnframt hefir bróðir hennar, sem
er erkihertogi af Austurríki, sagt
af sér tign og metorðum, til þess
að geta gengið að eiga stúlku af
lágum stigum. Þykir hér eins og
oft áður fyrr, ganga stirðlega fyrir
Habsborgarættinni.