Norðurland - 25.03.1911, Qupperneq 1

NORÐURLAND.
Ritstjóri: Sigurður Hjörleifsson. læknir.
14. blað.
Akureyri, 25. JVIarz 1911.
XI. ár.
/Uþingi.
Ráðherrann.
Þess var getið í síðasta biaði »NI.",
að Björn Þorláksson hefði komið
frarn ineð rökstudda dagskrá þann
dag, er taka skyldi til umræðu van-
traustsyfirlýsingu til Kr. Jónssonar
ráðherra, og er getið um efni henn-
ar. Hún var samþykt með 13 at-
kvæðum gegn 12. Vantraustsyfirlýs-
ing kom ekki fram í efri deild. Kr.
Jónssyni verður því eigi steypt á
þessu þingi, þrátt fyrir það, þótt
skipun hanö færi svo í bága við
þingræðið. Mun því mest valda það,
að sumir hafa óttast, að ráðh. myndi
þá þegar rjúfa þing, og yrði þá hin
síðari villa hans argari hinni fyrri.
Það er nokkur bót í máli, að
þingið hefir lýst óánægju sinni yfir
því, að Kr. Jónsson tók við ráð-
herraembættinu, er svona stóð á,
og það einnig þeir, sern studdu hann
til þess. Auk þess er lýst yfir því,
að þingið taki út af dagskrá van-
traustsyfirlýsingu til ráðh. í því trausti,
að hann fylgi fram stjórnarskrárbreyt-
ingu á þessu þingi. Verður þing að
sjálfsögðu rofið og stofnað til nýria
kosniriga í sumar.
Stjórnarskrármálið.
1. umræðu var lokið í neðri deild
í fyrradag. Jón Porkelsson (úr stjórn-
arskrárnefndinni) kom fram með til-
lögu um að breyta 1. grein stiórn-
arskrárinnar þannig, að feld sé burtu
tilvitnunin í stöðulögin.
Olafur Briem (úr stjórnarskrár-
nefndinni) kom og með tillögu um,
að taka upþ í stjórnarskrána ákvæði
um alþýðuatkvæði. Er hún sniðin
eftir tillögum þeim, sem komið var
fram með í „Nofðurlandi" 2., 3. og
4. tölubl. f. á.
I tillögunni er gert ráð fyrir, að
4000 kjósendur þurfi til að geta
krafist alþýðuatkvæðis.
Fjáraukalögfin
eru afgreidd frá neðri deild.
Þessar aukafjárveitingar hafa þar
verið samþyktar:
Til flutningabrautarinnar í Reykja-
dal í Þingeyjarsýslu 5 þús. krónur,
til brúar á Hölkná í Þistilfirði 4500
kr., til loftskeytasambands milli
Reykjavíkur og Vestmannaeyja 40
þús. kr., til þess að bæta við nýjum
koparþræði á símalínunni milli
Reykjavíkur og Akureyrar 40 þús.
krónur, til þess að kaupa Ólafsfjarð-
arsímann 7600 krónur, til þess að
mála gagnfræðaskólahúsið á Akur-
eyri m. m. 3500 kr. Á fjáraukalög-
unum er og veitt fé til þess að
stofna háskóla 17. Júní í suntar.
Fjárlögin
eru komin úr nefnd í neðri deild.
Nefndin leggur til meðal annars, að
verksmiðjufélaginu á Akureyri séu
géfnar eftir óloknar rentur af lands-
sjóðsláni, 6 þús. krónur.
Hún leggur til að veittar séu 8000
kr. til brúar á Hrútafjarðará, 6000
kr. til brúar á Rangá í Tungu, 12000
kr. til „Oufubátsfélags norðlendinga",
með því s' ilyrði, að báturinn fari 3
ferðir á 3 staði við Húnaflóa (þar
á meðal Hvammstanga), 14 þús. kr.
til vita á Skagatá, 6500 kr. til vita
á Kálfshamri við Húnaflóa, 3 þús.
kr. styrkur til bryggjugerðar á Húsa-
vík við Skjálfanda og 66 þús. kr.
til þess að leggja koparþráð tnilli
Borðeyrar og ísafjarðar.
Aftur á móti leggur nefndin til,
að feld sé fjárveitingin til viðskifta-
ráðunautsins. Virðist það eigi vel
ráðið, og er vonandi, að þingið
samþykki það eigi.
Lagfafrumvarp
um skoðun á síld er samþykt í efri
deild með öllum atkv.
Húsavík.
Jörðin Húsavík í Suður-Þingey-
jarsýslu verður að líkindum seld
þotpinu fyrir minst 25 þús. kr.
Frumvarp
til laga urri sjúkrasamlög er komið
fram í efri deild.
Farmgjald.
Bj. Kristjánsson ætlar að leggja
fyrir þingið frumvarp til laga um
farmgjald.
Bannmálið.
Engar raddir hafa enn komið fram
um það á þingi, að fresta bannlög-
unum.
Gæzlustjóraþrætan.
Neðri deild samþykti í gær með
13 atkv. gegn 11, að skora á stjórn-
ina að setja Eirík Briem inn í gæzlu-
stjóraembættið aftur.
Þeir sem atkvæði greiddu með
því voru:
Allii heimastjórnarmenn, 8 að tölu.
Jóh. Jóhannesson (utanfl.).
Jón á Haukagili (utanfl.).
Bjarni frá Vogi.
Ólafur Briem.
Sigurður Sigurðsson.
Skúli Thoroddsen greiddi ekki
atkvæði.
%
„NorOra"
er bumbult nokkuð um þessar mundir.
,N1.‘ hefir ekki tfma til að sinna hon-
um í dag, en hugsar til að gefa hon-
um inn bráðlega viðeigandi dropa,
ef honum kynni að létta nokkuð við
það.
Komu- og fardagar
pósta og póstskipa á Akureyri
frá 20. Marz til ársloka IQ11
fæst nú í
bókaverzlun
Odds Björnssonar.
Gagnsemi áburðar.*
Jurtarækt er undirstaða búnaðarins.
Flestar ræktaðar jurtir eru annaðtveggja
notaðar til manneldis eða skepnufóð-
urs. Arðsemi jarðræktarinnar er undir
því komin, að uppskeran sé mikil og
góð. En það getur hún ætíð verið (sé
hiti og raki nægilegur), ef jurtirnar
eiga völ á nægilegum forða næringar-
efna, sem séu svo auðleyst, að þær
geti hagnýtt sér þau eftir þörfum.
Jurtirnar fá næriitgarefnin bæði úr
jarðvegi og lofti (sjá I. kafla). Stein-
efriin í jarðveginum molna og leysast
smásaman í sundur, og þau efni verða
svo jurtunum að notum, sent til þess
eru hæf. Menn geta flýtt sundurleys-
ingu efnanna bæði með því að «brjóta»
jarðveginn og með sáðskifti. Eins vinna
jurtirnar sjálfar að því með lífsstarf-
semi sinni (sjá I. kafla). — Sáðskifti
er það kallað, að skifta um jurtarækt
á sama blettinum öðru hverju. Það
byggist á því meðal annars, að þær
jurtir, sem hafa langar rætur, er ná
djúpt niður í jarðveginn, geta sótt
næringu sína neðar í hann. Og er ræt-
ur þeirra rotna aftur, þá verða þau
efni eftir ofar í jarðveginum, er áður
hafa verið neðar. Jurtin hefir flutt þau
til, svo að jurtir, sem hafa stuttar ræt-
ur, geta notið þeirra. Jurtirnar gera
og breytilegar kröfur til ttæringarefn-
anna, bæði hvað magn þeirra snertir
og svo hlutföll.
Mörg eru þau næringarefni, sem
jurtirnar skortir aldrei, en stini þeirra
þrjóta fyr eða síðar, ef uppskeran er
flutt burt ár eftir ár, án þess að jarð-
veginum séu bætt upp þau efni, sem
í ltenni eru, á einhvern hátt.
Þau efni, sem oftast vantar í jarð-
veginn, eru: köfnunarefni, fosfórsýra
og kalí. Stundum vantar og kalk, eink-
um í mýrum og moldarjarðvegi.
Áburðarfræðin ræðir um það, með
hverjum efnasamböndum hægt sé að
auðga jarðveginn af þeim efnum, sem
í hann vanta til þess, að jurtirnar þríf-
ist þar vel.
Köfnunarefnið er dýrasta áburðar-
efnið. Sambönd þess geta ýmist verið
föst efni, fljótandi eða loftkend. Þess
vegna getur köfnunarefnið bæði rokið
úr áburðinum og runnið úr honum
með leginum. Þess þarf eittkum að
gæta við geymslu búfjáráburðar, að
sem minst missist úr honum af köfn-
unarefni.
Fosfórsýra, kalí og kalk eru stein-
efni, sem eigi breytast í lofttegundir;
en þau geta leyzt upp í áburðarlegin-
um og runnið burt með honum.
Það efni, sem minst er af í jarð-
veginum, á mestan þátt í því, hvort
uppskeran er mikil eða lítil. Ef eitt
næringarefni, sem jurtunum er nauð-
* Þetta er kafli úr áburðarfræði eftir Sig-
urð Sigurðsson skólastjóra á Hólum í
Hjaltadal. Hún er enn óprentuð, en verð-
ur þáttur úr búnaðarfræði eftir hann og
Metúsalem Stefánsson skólastjóra á Eið-
um, sent líklega verður gefin út innan
skamms tíma.
synlegt, vantar í jarðveginn, þótt gnægð
sé af öllum hinum, þá þroskast jurt-
irnar eigi með eðlilegum hætti, og
uppskeran verður rýr.
Kosnaðurinn við jarðyrkjuns er að-
allega fólginn í vinslu jarðvegarina og
vinnu þeirri, sem til þess þarf, að sjá
uppskerunni borgið. Þá er og leiga
af hinu ræktaða landi, og svo áburð-
urinn.
Oft er kosnaðurinn líkur, hvort sem
uppskeran er mikil eða lítil. Það kost-
ar t. d. jafn mikið að slá dagsláttuna,
hvort sem hún er vel eða illa sprott-
in. Uppskeran fer vanalega eftir því,
hvort nægilega tnikið er borið á, og
af því leiðir aftur gróði eða skaði.
Það er þessvegna auðsýnilegt, að það
er næsta óhyggilegt að horfa í þann
kosnað sem áburðurinn eykur, þar eð
uppskeran er undir því komin. Þó eru
margir sekir um það, og veldur það
jafnan ntiklu tjóni.
Þau efni, sem jurtirnar þurfa mest
á að halda til þess að mynda í sér
hin lífrænu sambönd, eru: kalkefni,
vetni og súrefni. Þessi efni fá þær úr
vatni eða lofti, og þurfum vér eigi að
sjá fyrir því. Efnin, sem jurtirnar fá
úr áburðinum, eru aðeins lítill hluti á
móts við hitt. En eins og áður er
sagt, getur það verið komið undir
einu næringarefni, sem skortur er á,
hve miklum efnum jurtirnar geta safn-
að. Pað verður að sjá fyrir þvi með
áburði, að aldrei vhnti nein þau efni
i jarðveginn, sem jurtunum eru nauð-
synleg.
Það má benda á dæmi sem sýna,
að þroskamikill jurtagróður getur þrif-
ist án þess að nokkuð sé borið á.
Það getur átt rót sína að rekja að sér-
stökum ástæðum. Gróðurinn er og ef
til vill þroskamikill um skeið, en að
því kemur fyr eða síðar, að skortur
verður á efnum, ef uppskeran er ár-
lega flutt burt, og jarðvegurinn fær
ekki á einhvern hátt aftur þau efni,
sem í henni eru.
Aldrei er borið á í skógum. í trjá-
jurtum er aðallega kolefni, vetni og
súrefni, en tiltölulega lítið af steinefn-
um. Rætur trjánna ná langt niður í
jarðveginn. Steinefnin flytjast mest upp
til blaðanna, en blöðin falla aftur nið-
á ntilli trjánna og rotna þar. Trén geta
þess vegna vaxið á sama stað svo
öldum skiftir, án þess að skortur verði
á næringarefnum í jarðveginum.
Þar sem gras er eigi slegið og það
bízt ekki, rotnar sinan niðttr í jarð-
vegiitn ár eftir ár; efnin leysast í sund-
ur, og jarðvegurinn heldur stöðugt
sömu efnum.
í fornöld voru mjög frjósamir korn-
akrar á ey einni í Miðjarðarhaf-
inu. Þar var góð uppskera á hverju
ári, þótt lítið eða ekkert væri borið á.
En efnin eyddust smámsaman úr jarð-
veginum. Nú er þar næringarsnauður
jarðvegur. A nokkrum stöðurn í Ame-
ríku og á Rússlandi er talað um, að
nýyrktur jarðvegur sé svo frjór, að
þar fáist mikil og góð uppskera án