Norðurland - 12.05.1917, Síða 1

Ritstjóri og útgefandi: JÓN STEFANSSON.
18. blað. j ' Akureyri 12. maí 1917. J’ XVII. árg.
In gólf u r Á rnaso n
frá Þverá í Reykjahverfi.
Að kveldi er seint af vcerum vonardraum
að vakna og sjá að henni er bruggað tál;
á meðan dagur býður gleðiglaum
er gengin þjóðbraut — fram i sjávarmál.
Vér lásum stutt i llfsins kenslubók
og litum ekki þá á fremstu nöf,
er roði vorsins risnu sína jók
og rétti ungling blóm í sumargjöf.
1 foreldranna auga er scelu að sjá,
þvi sjáaldrinu er yfir kvlða býr,
er vordls jlytur Ijómann bernskubrá
i brekkunni, er mót suðri snýr.
En sporin vorra barna úr blómareit,
þau beinast út á þessa og hina leið,
er lenzkan kallar okkar œskusveit
og ögrar henni fram á mentaskeið.
Ef ájöll hitta unglingsbát í sjó,
svo yfir gengur bceði skip og mann,
er niðurstaðan jáfnan þessi þó.
að þat) er bezt, sem fcest í heimarann.
Og þá er barni gengna tiðin góð,
og gott að rifja upp móður sinnar tal
og þau hin dýru þrasta morgunljóð
um þvera hlið og endilangan dat.
Ef barnið okkar reynir þunga þraut
og það er eitt og veit sér búið grand.
þá finst þvi sérhver brekka og berjalaut
og bvefarvarpinn heima dýrðarland.
* *
•
Á valdí þess ar dregur dulartaum
og dœgramótum veldur sí og ce,
vér berumst eins og lauf með leynistraum
er leitar óss og hverfur fram i sœ.
Hve sliinum blómum frám um jarna leið
er feykt og stráð, er vorið seldi grið;
þvl sjaldan lengi sólmánuður beið,
hann svignar fyrir þungum stormanið.
Á sölnuð strá i sjálfs min vangareit
er saga skráð um aldurtila manns,
og unglingurinn fer i sinu sveit
er sigðin gamla, reidda vitjar hans.
1 sporin djúpu flestir feður ná,
er forsjá þeirra og móður umsjá lauk,
með Agli á Borg að heimta hrönnumfrá
og heim til moldar bera cettarlauk.
Með byrðingsmönnum Böðvar heiman fór,
þvi bláum unnum vildi kynnast sveinn;
en honUm varð að kveldi sollinn sjór,
að svacfli fenginn votur unnarsteinn.
/ fjarlœgðina, að stöðvum bjarma blám
er börnum vorum stefnt — i menta reit.
Við föður skilin, fjarlœg móðurhnjám,
er flestum þeirra tvísýn gœfuleit.
Þvi, menningin’ er margýgur við ós;
i mardýpi; inn við fjarðahorn,
sem ber i auga brennidepla ijós,
er bezta dis að lofa — en efnda norn.
Við brotsjó glaums er hlegið hátt i kvöld,
en harmur á sitt mœtda brekkuskeið,
er faðir hnipinn ber sinn brotna skjöld
og brynju slitna móðir heim á leið.
Pau grátnu augu fann eg mœna á mig,
frá moldinni, er heim á leið var sótt.
Par finnur loksins margur sjálfan sig,
er sólarlagið býður — góða nótt.
G. F.
\
Dýrtíðar-hugvekja.
Marga furðar á því og efcki minst
Bandamenn í ófriðinum, að Þjóðverjar
skuli ekki fyrir löngu hafa uppgefist
vegna matarskorts og sultar. En það
er að þakka því, að þeir tóku það ráð
í tíma að fara sparlega með matar-
forða sinn og nú er þjóðin öll, orðin
æfð í því, að spara allar sínar nauð-
synjar.
Nýlega fekk eg bréf frá kunningja
mínurn í Berlín 0. Norðmann) dags.
snemma í aprfl; lætur hann þar vel
af högum sínum, að þvf undanskildu
að kolaskortur hafi verið mikill um
tíma, meðan kuldinn var afarmikill.
En hann segist fá nóg að borða og
matarskortur ekki meiri en í fyrra,
þegar eg var f Berlín. Eftir öllum
fréttum að dæma mun matarskortur
vera orðinn eins mikill f sumum hlut-
lausum löndum eins og í Þýzkalandi.
Og í öllum blöðum útlendum sem
maður les, eru hugvekjur um sparnað
í hvívetna. Þó sumum máske virðist
óþarfi að prédika sparnað á íslandi
þá mun þó vaíalaust að mörgum muni
þörf á að spara, því lengi kann vont
að versna, og tel eg þvf vel til fallið
að skýra frá því, sem eg hefi lesið
um eldsneytis- og matarsparnað í út-
löndum.
Það er orðið alsiða að nota hey-
kassa eða moðsuðu, sem kallað er.
Þetta er svo einfalt mál, að allar hús-
mæður gætu tekið það upp. Um það
skal eg ekki fjölyrða hér, heldur vísa
til matreiðslubókar eftir ungfrú Jóninnu
Sigurðardóttir. Þar er nákvæmlega
gerð grein fyrir aðferðinni.
Erlendis tíðkast nú mjög hentugir
suðukatlar. Þeir eru gerðir úr sterku
efni, svo að þeir þola að vera settir
inn f sjálft eldhafið, hvort sem er á
ofni eða eldavél og kemur upp suðan
f þeim á augnabliki. Þesskonar katla
þurfa kaupmennirnir að panta hingað
við fyrstu hentuglcika því þeir eru
mjög til búdrýginda.
í stórbæjum á Þýzkalandi, f Kaup-
mannahöfn og vfðar, hafa bæjarstjórn-
imar gengist fyrir stofnun matsölu-
húsa þar sem matur er eldaður handa
mörg þúsund manns og seldur eins
ódýrt og hægf er. í sumum þýzkum
bæjum fara vagnar um göturnar með
tilbúinn beitan mat og geta allir sótt
sér málsverð sem óska þess. Eftir
stríðið verður þessu sennilega haldið
áfram því í þessu e? mesti sparnaður
fólginn. Það þarf ekki mikinn skarp-
leika til að sjá hve mikið eldsneyti,
hve mikil fyrirhöfn og hve margar
vinnukonur mundu sparast ef t. d.
allur matur handa Akureyrarbúum væri
eldaður á einum stað, í einu eldhúsi
f stað þess eins og nú er f mörg
hundruð stöðum á mörg hundruð eld-
stæðum af mörg hundruð vinnukonum.
Og hugsa sér al!a potta og sleifar,
uppþvott, I-arklúta, pottabrúkun, reyk,
sót og sút sem þar við sparaðist—og
eldhúsin sjálf væri hægt að leigja út!
Væri ekki þægilegt að geta sent eftir
heitum tilreiddum miðdegisverð með
jafniftilli fýrirhöfn og við núna send-
um í búðina eítir eldspítum, eða brauði
í bakarfið. í Kaupmannahöfn er nú
eldaður matur sameiginlega handa
50,000 manns. Væri þá ekki smáræði
að elda fyrir 2000 f
Hvað ódýrt mataræði snertir, hefir
enginn vfsindamaður ritað af jafnskyn-
samlegu viti og danski læknirinn
Hindhede, sem eg hefi áður skrifað
um, bæði í þessu blaði og vfðar.
Þjóðverjar hafa hagnýtt sér kenningar
hans langt um betur en Danir sjálfir
og gæti eg trúað þvf, að næst Hind-
enburg verði Hindhede þakkað mest
hve Þjóðverjar hafa staðið sig vel í
stríðinu.
Með ftarlegum tilraunum, bæði á
sjálfum sér og öðrum hefir Hindhede
sýnt það og sannað óhrekjanlega,
að heilbrigður maður getur f heilt
ár lifað eingöngu á kartöflum og smjör-
líki, V2 ár eingöngu á rúgbrauði og
smjörlíki og >/2 ár eingöngu á bygg-
grjónagraut með sykri og smjörlíki.
Við þessa óbreyttu fæðu hafa menn
haldið fullri heilsu og Ifkamskröftum
og verið í góðu skapi. Til drykkjar
höfðu þessir menn, hvorki öl, mjólk,
kaffi eða te, heldur aðeins vatn og
meðal annars það vatn, sem kartöfl-
urnar voru soðnar í, því bæði þótti
þeim það sælgæti og holt til neyzlu,
enda hefir það verið talið læknislyf
og varnarlyf gegn gigt, frá gamalli
tíð.
Það er að vísu engin nýjung að
kartöflur séu góð fæða, sem nægi því
nær eingöogu til matar Fátækt fólk
á írlandi og Þýzkalandi hefir sannað
það fyrir löngu. Og márgir munu
kannast við orð Friðriks mikla: »með-
an til eru kartöflur, blý og púður f
landinu, er engin ástæða til að gefast
upp.« En þenna sannleika um kart-
öflurnar, á Hindhede heiðurinn skilið
fyrir, að hafa rifjað upp fyrir mönnum.
Fæstir sem geta, munu láta sér
nægja með kartöflur og smjörlfki til
matar eingöngu. Hindhede hefir því
upphugsað þann mat, sem fjöldi fólks
myndi geta látið sér nægja með, en
þó er einhver sá ódýrasti sem völ er
á. En hann er þessi:
Til morgunverðar:
1 diskur af bygggrjónagraut með sykri
út á og 6 hálísneiðar af smurðu rúg-
brauði (Smjörlfki er eins nærandi og
smjör).
Til miðdegisverðar:
S vænar kartöflur ásamt vatninu sem
þsr eru soðnar f.
Til kveldmatar:
1 diskur af bygggrjónagraut með sykri
út á og 6 hálfsneiðar af smurðu brauði
Þessi dagfæða gefur manni 3040
hitaeiningar og er talin nægja hverjum
meðalmanni, en sennilega þurfa þeir
sem hafa stranga vinnu, að fá meira,
eða um 4000 hitaeiningar.
Verð þessarar fæðu á dag var í
Danmörku f haust. 42 aurar en eftir
verðlagi eins og nú er hér, nemur
hún 67 aurum.
Hindhede telur þenna mat fuilboð-
legan hverjum manni þegar í neyðina
rekur. Og er öllum fróðlegt að vita
að hægt sé að komast af með þetta.
Hafi menn ráð á mjólk út á grautinn,
eða eitthvað af fiski eða kjöti með
brauðinu, þá er vandalaust að lifa.
Hér á landi, þar sem seint mun þrjóta
kjöt og fiskur, langt um ódýrara en
nokkurstaðar annarstaðar, verður minni
vandi að komast af, en vfða erlendis.
Steingrímur Maíthíasson.
X
Yfirlýsing.
Með því að eg hefi heyrt, að það
hafi verið borið út á sumum stöðum
á landinu (t. d. Akureyri), að eg hafi
beiðst inritöku í »Framsóknarflokkinn«
svonefnda á Álþingi 1916 (aukaþing-
inu), skal eg hérmeð lýsa yfir þvf,
þótt eg telji það litlu máli skifta, að
þetta er með öllu ósatt og tilhacfulaust.
Ef hér er ekki farið með vfsvitandi
ósannindi í þessum orðrómi, þá hlýtur
hann að stafa af þvf, sem nú skal
greina :
í flokk út af fyrir sig skipuðu sér
á þinginu þetsir fjórir: Undirritaður,
Einar Arnórsson, Magnús Guðmunds-
son og Magnús Pétursson, en við at-
kvæðagreiðslur skiftust þeir af ásettu
ráði með hinum stærri flokkum (Heima-
stj. og »Frams.«), þegar um ýms meiri
háttar atriði var að ræða (t. d. nefnda-
kosningar). Magnúsarnir töldu sér
hentast að vera f kosningasambandi
við »Frams fl.«, og minnist eg þess.
að M G., sem var á fundum þar, sagði
okkur eitt sinn, að hann hefði orð-
fært það á flokksfundi þeirra, hvað
þeir segðu til þess, að reyna fá okk-
ur alla til þess að verða með þeim—
þvf að hann kaus helzt, að við vær-
um allir í sama kosningasambandinu —,
og eftir því sem mér skildist, kom
það til atkvæða hjá þeim á fundinum,
en — »meiri hluti* fundarmanna var
þvf mótfallinn að fá okkur tvo, mig
og E. A., í sambandið 1
Þetta mun vera alt og sumt, en eftir
þessu falaðist eg aldrei (og heldur
ekki E. A., eftir þvf, sem eg veit
bezt). Heyrði eg síðar, að þeir »fram-
sóknarmenn* hefðu verið hræddir um
það m. a., að við gerðumst þeim »of-
jarlar«,ef við kæmum í samfélag við þá! I
Rvík, 20. raarz 1917.
Qlsli Sveinsson.