Reykjavík

Tölublað

Reykjavík - 17.06.1911, Blaðsíða 1

Reykjavík - 17.06.1911, Blaðsíða 1
1Re\>k j a\>ík. XII., 25 Laugardag 17. JTiiní 1911 XII., 35 Jón Sigurðsson 1S11 — 1T. júiií 1911 I Hjer er ekki rúm til þess, að segja sögu þess manns, sem talinn er að "háfa verið mestur og beztur allra íslendinga, og nefndur var með rjettu „sómi íslands; Sverð bg skjöldur", og sizt, af öllu er rúm til þess, að fara ut í það, sein v.ir aðal-æfistarf hans og mesta áhugaefni, baráttu hans fyrir stjórnarfars- Iegu sjálfst'æði þjóðarinnar. Það yrði allt of langt mál. Hjer verður að láta nægja, að minnast á að eins örfá atriði úr æfi hans og lifi, og er það, sem hjer fer á eftir, að mestu leyti kaflar teknir á víð og dieif i'ir æflsögu hans eftir dócent.Eirik Briem, sem prentuð er í 6. árg. Andvara. Jón Sigurðsson var fæddur á Rafnseyri í •ÍA.rnarfhði 17. júní 1811, og ólst upp hjá foreldr- um sínum, síra Sigurði Jónssyni og konu hans 'Þórdísi Jóusdóttur. í foreldrahúsum vandist Jón ;alls kona.r vinnu, eins og siður er til sveita, og 'sjó stundaði hann á námsárum sínum. Faðir hans kenndi honum í heimahúsum skólalærdóm að öllu'íéýti'. Vorið-1829'fór Jón til Reykjavikur, 'o'g var litskrifaður þar af Gunnlaugi dómkirkju- þiesti Oddssyni. Var hann svo næstu ár við iWerzrun i Reykjavík, en vorið 1830 fór harm að ;:Laugarnesi sem skrifari til Steingríms biskups Jónssottar, og var hjá honum næstu 3 ár. Biskup yur sögumaður mikiil, og átti bókasafn gott, og )iiun Jón hafa notað það rækilega í tómstund- um sinum. Siðla sumars 1833 sigldi Jón til háskólans í Kaupmannahöfn, og gaf Steingrímur biskup honum þá þann vitnlsbutð. nð hann væri jsjerlega vel gáfaður, kostgæfinn og siðprúður. í desetnber sama ár tók Jón hið fyista pvóf við háskólann, og árið eftir annað próf, hvorttveggja með fyrstu einkunn. Þvi næst fór hann að stunda itiálfræði, og lagði niikið kapp á það nAm. En 'aii síðar fjekk hann styrk af gjafasjóði Árna Magnússonar, og fór hann þá að stunda sjerstakr lega ísl. bókmenntir,. og Iitlu siðar hætti hann alveg við að lesa málfræði undir embættispróf, en sneri sjer eingöngu að sogu íslands. Og um sama leyti var hugur hans farinn að hneigjast mjög að öðru: Hann var orðinn gagntekinn af áhuga á því, að láta til sin taka í málefnum ts'ands, og koma svo miklum góðum fram- kvæmdum til leiðar, sem honum væti auðið. Og hanri hafði marga þá kosti til að bera, sem öðrum fremur gerðu hann hæfan til að koma miklu til leiðar í málefnum ís- iands. Hann elskaði ættjörð sína af hjarta, og hafði óbifanlegt' traust á fram- !íörum hennar, Um leiðtogahæfiieika hans farast Jóni sagnfræðing Jónssyni svo orð í hinni ágætu bók sinni „íslenzkt þjóðerni" : „Ef rnenn ættu í fljótu bragði að tilnefna þann eiginleglaika, sem þeir álitu nauðsyniegastan og mest ómissandi þeim, sem vill gerast leiðtogi heillar þjóðar, þá er við því búið, að svarið yrði nokkuð misjafnt, því sitt sýnist 'hverjum í því efni. Sumir mundu vafalaust taka fjör og áhuga fram yfir allt annað, aðrir viljaþrek, 0g enn aðrir sálarþroska og hagsýni. Þessir kostir allir og margir fleiri að auki voru sameinaðir hjá Jóni Sigurðssyni. Hjá hohum var eldfjör og áhugi samfara gætni og stihingu, einbeittur vilji samfara póli- tískutn þroska og hagsýni, og brennandi ættjarðarást og framfaraþrá samfara djúpri og víðtækri þekkingu. þetta allt hvað með öðru gerði hann að óvið- jafnanlegum leiðtoga í sjálfstæðisbaráttunni, og um leið að einhverjum þeim mikilhæfasta manni, sem ísland heflr nokkru sinni átt". Árangurinn af aðalstarfl Jóns Sigurðssonar, baráttu hans fyrir sjálfstæði íslands, er öllum kunnur. Hann varð að lokum sá, að konungur veitti íslandi sjerstaka stjórnarskrá 5. jan. 1874, og færði landsmönnum hana sjálfur á 1000 ára hátíðinni. „Þannig var þá um sinn bundin endi á þessa löngu og hörðu stjórnar- ¦deilu", segir í áður tilvitnuðu riti, ísl. þjóðerni, „að vísu ekki eins heppilega og landsmenn hefðu frekast ákosið, en þó all-viðunanlegur, og miklu betri en áhorfðist í fyrstu. Jón Sigurðsson hafði unnið það á með baráttu sinni, að stjórnin hafði að lokum gengið inn á kröfur hans í flestum aðal-atriðunum, •og mátti því með sanni segja, að ekki var til einskis barizt. Þó vannst hon- <um enn þá betur í ýmsum öðrum vejferðarmálum landsins. Honum var það t. d. manna mest að þakka, að verzlunin var að lokum gefin frjáls við allar þjóðir 1854, og að skólamálin komust í nýtt og betra horf, að fjárhagsmáliö var Jeitt til farsælla Jykta, og ótal margt annað, sem hvert um sig er ærið nóg tii að tryggja honum ævarandi ást og þakklæti hjá þjóðinni. En þó er hitt mest um vert af öllu, að Jón Sigurðsson svo að segja umskapaði þjóðina með baráttu sinni. íslenðingar voru í mörgum greinum eins og ómálga börn, þegar hann fyrst tók að sjer mál þeirra, en hann skildi við þjóðina eins og þrosk- aðan ungling vel á veg kominn, þótt enn væri að vísu mikils á vant í ýms- um greinum. Hann eins og leysti þjóðina úr alögum, leiddi hana iá í lífið, og kenndi henni að þeklcja sjálfa sig, sitt gildi og sínar kröfur. Þess vegna getur íslenzka þjóðin aldrei gleymt Jóni Sigurðssyni, fyr en ef svo kynni að fara,; að hún aftur gleymdi sjálfri sjer, — og það verður vonandi ekki í bráðina. * * ? Árið 1850, cárið fyrir þjóðfundinn, sendi Jón út ávarp til íslendinga, og er hjer ofurlítill kafli úr því. er sýnir, hvernig honum fórust orð, er hann hvatti menn til að fylgja málUm sinum, og hve laus hann var við > óskynsam- legar æsingar : ¦ „Bindið nú þjóðlegt samband um allt lánd. Pundi og umræður um alþjóðleg efni mun eng- inn geta bannað yður með íjettu, en gætið þöss, að hafa alla meðferð yðar á fundum sem reglu- legasta og sem sómasamlegasta í alla staði. Farið eigi í launkofa með það, sem allir eiga að vita; hafið og heldur eigi annað fyrir s^tafni, en opinbert má verða. Jjátið hvergi. eggjast til að fara lengra eða skemmra, en skynsamlegt er, og sæmir gætnum og einörðum mönnum. Látið á engan hátt eggjast til að sýna em- bættismönnum yðrum vanvirðu, eða ótilhlýðileg- an mótþróa; minnist þess, að embættismenn eru settir til að gæta laganna, og þegar þeir koma fram í laganna nafni, þá óvirðir sá lögin, sem óvirðir þá, en með lögum skal land byggja, en með ólögum eyða. Leitist við sem mest, hver í sinn stað, að útbreiða og festa meðal yðar þjóð- legt samheidi,þjóðlegaskynsemdogþjóðIegareglu". Um framkomu Jóns Sigurðssonar á þingi og utan þess og um störf hans ýms segir meðal annars í æflsögu hans: „Ræður hans höfðu venjulega mikil áhrif, enda var röddin ákaflega sterk og framburðurinn hrífandi. Það var einkennilegt, að hann nafngreindi mjög sjald- an þá menn, er voru á annari skoðun en hann, eða sneri máli sínu beinlínis móti þeim, hvort sem heldur var í ræðum eða ritum. Aftur sparaði hann eigi að vitna til orða þeirra manna, er voru á sama máli og hann; þótti þeim oft vænt um það. Hann hugsaði eigi um að svala geði sínu, heldur um það. að vinna sem flesta til að fylgja því, er hann áleit rjett, eða að minnsta kosti koma þeim til að leggja sem minnst á móti því. Hann talaði aldrei undir rós, og keksni og kýmni þótti honum ósamboðin virðingu þingsins. Yfir höf- uð hafði hann mikil áhrif í þvi tilliti, .að kenna mönnum góða þingsiðu og skipulega meðferð á málum. En það vo'u eigi að eins þingmál, er Jón leit- aðist við að hrinda áleiðis, heldur og sjerhvað annað, er studdi framfarir lands- ins, t. d. að ísl. menn Jærðu búfræði. Vildi hann iielzt að búnaðarskóli yrði stofnaður i landinu, en þegar það gat ekki orðið, þá reyndi hann að hjálpa á allan hátt þeim, er búfræði vildu nema i útlöndum. Hann útvegaði þeim styrk, stundum hjá stjórninni, stundum hjá danska landbúnaðarfjelaginu, og Ieiðbeindi þeim á annan veg. Þeim, sem voru að leitast við að koma upp innlendri verzlun á íslandi, veitti hann marga mikilvæga aðstoð og leiðbein- ingu, og útvegaði þeim skýrslur og upplýsingar og gerði sjer mikla fytirhðfn þeirra vegna. Iðulega brýndi hann fyrir mönnum, hver nauðsyn væri á að bæta jarðir sínar, auka útveg sinn og vanda vörur sínar. Sýna rit hans, svo sem Fiskibókin, Varningsbókin o. fl. áhuga hans í þeim efnum. — Jón ieitað- ist við að örfa menn til alls konar fjelagsskapar og samtaka, og var það eigi að eins til þess, að hverju einstöku máli yrði betur ágengt, heldur og öllu fremur til þess að vekja og glæða fjelagsandann yfir höfuð og allt þjóðlegt líf.

x

Reykjavík

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Reykjavík
https://timarit.is/publication/206

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.