Verkamaðurinn


Verkamaðurinn - 11.10.1963, Blaðsíða 5

Verkamaðurinn - 11.10.1963, Blaðsíða 5
framundan, sem smáskírðist, unz hún varð að björtum degi, og út úr eggsléttu berginu brunaði iestin, en það gnæíði skuggalegt og þungbrýnt að baki, súrt á svip yíir að hafa orðið að sleppa aftur svona góðum feng úr iSr- um sínum. Síðari hluta dagsins kom glaðasólskin með steikjandi hita þar til kl. 5, að snögglega dimmdí í lofti og skall yfir rign- ingardemba, sem þó ekki varaði nema skamma stund. Kl. 6 e. m. varstanzað í 10 mínútur í þorpi nokkru, sem mér var ókunnugt nafn á, var það stórt ummáls, en strjált og óreglulega byggt. Við járnbraut- arstöðina var fallegur blóma- og trjágarður. I honum miðj- um var steinskái, á að gizka 10 metrar í þvermál. Umhverfis hana voru gróðursettar marg- faldar raSir af allskonar skraut- blómum, sem vökvuðust af gos- brunni, er var upp úr miðri skál inni. Dreyfði hann vatninu svo haglega og hæfilega, að blóma- Hringurinn fékk nægilega og hæfilega vökvun. LandslagiS breytti nú smám saman um svip og varS hrjóstr- ugra en áður, skiptust á berg og klettasöðlar, fúafen og flóar, en allt var þetta vaxið ljótum og óræktanlegum kjarrskógi, og fremur gaf það óyndislega út- sýn. Smám saman breyttist þó enn til batnaðar. Tóku þá við fögur tún og akrar, flákar umgirtir skógi á allar síSur. Snotur en smá bændabýli voru óteljandi til og frá innan um þetta ræktaSa land. Voru þau aS stærS sjáan- lega gerð aðeins til afnota fyrir eigandann og hans fjölskyldu. Á sumum þessum búgörðum voru úti fyrir húsunum aðeins negra- og svertingjafjölskyldur. Víða á þessum stöðvum var verið að útrýma skóginum á stór um svæðum. Hafði hvert tré ver ið höggviS við jörð niðri og síð- an kveikt í rótinni. Var því land þetta að sjá eins og eitt reykjar- haf og jörSin biksvört. Rauk þar og brann þetta smám saman í daga og vikur, ef þurrkatíð var. Að því loknu var landið plægt og því næst sáð í það eft- ir því, hvort verða skyldi akur eða tún. Þessa aðferð við út- •rýming skóga og ræktun sama lands sagði kunningi mér, að algengast væri að viðhafa. Þegar leið á daginn var far- þegum tilkynnt, að til Winnipeg yrði komið kl. 9,30 e. m. Eftir því sem nær dró borginni stækk- uðu akrar og engjaflæmin, skóg iii í tin að mestu horfinn nema fal legar spildur milli hinna ýmsu landeigna og óslitiS haf af skógi út við yzta sjóndeildarhring. — Þegar leiS á 10. tímaiin fóru að sjást hús á stangli meðfram brautínni beggja megin, sem smám saman urðu þéttari eftir því sem lengra dró, þar til lestin loks rann inn á aðaljárnbrautar- stöðina í Winnipeg kl. rúmlega 9,30. Var þá stigið af lestinni og farþegum vísað niður í hvelfdan gang, sem lá niður í jörðina. Þar kom maður ofan í afarvíðáttumikla og skrautlega sali, sem voru bókstaflega fullir af fólki. Mun það hafa komið á stöðina meSal annars til þess aS sjá þessa nýju innflytjendur, er heyrzt hafSi, að kæmu frá Is- landi. Ferðafélagar mínir hurfu einn eftir annan, því vinir þeirra og vandamenn biðu þeirra á stöðinni og tóku þá burt með sér. Loks var ég einn eftir míns liðs. Taldi ég í huganum fyrsta verk mitt verða að vera, að fá mér einhvers staSar næturgist- ingu, hvaS sem svo tæki viS. Eg svipaSist um í því skyni aS leita að andiiti, sem ég þekkti, sem ólíklegt mátti heita, eða ein hverjum, sem skyldi tala ís- lenzka tungu og gæti leiðbeint mér, því þreifandi myrkt var orðið og ekki girnilegt að leggja út í heimsborgina leiðsagnar- laust. Þá veik sér að mér kona ein og spurði á íslenzku, hvort mig vantaði nokkuð sérstaklega, og kvað ég svo vera, sagði mig vantaði húsnæði til næsta morg- uns. Hún kvað mér heimila gist- ingu, ef ég vildi verða sér sam- ferða heim. Hún kvaðst hafa farið á stöðina til aS vita, hvort hún þekkti engan, sem komiS hefði aS heiman meS lestinni. Hún sagSist oft hafa veriS svo heppin aS hýsa landa að heiman eina eSa tvær fyrstu næturnar í Winnipeg. Ég tók meS þökkum boði konu þessarar, tók hún sporvagn og lét keyra okkur heim til sín á Simeoest. 622. Var þar fyrir' maSur hennar. Tók hann vinsamlega á móti mér, og kvaS mig ekki vera fyrsta gest- inn að heiman, sem kona sín færði sér. I húsi þessu hitti ég nokkra Islendinga um kvöldið, sem bú- settir voru í Winnipeg. Sögðu þeir árferSi og atvinnuhorfur í versta lagi, og töldu mig óhepp- inn aS hafa komiS til landsins á }H'ssum tíma, hér gengju menn hundruSum saman atvinnulaus- ir mánuð eftir mánuS, og fyrir nýkomna og ókunnuga menn væri óhugsandi aS ná í atvinnu. Eftir aS cg var háttaSur um kvöldið, fór ég að hugsa allt ráS milt. Fannst mér útlitið satt að segja allt annað en glæsilegt aftir frásögn manna þessara, vera staddur í nýrri heimsálfu mállaus og atvinnulaus, óllum ókunnugur, fannst mér nóg á- slæða lil að varna mér svefns RABB VIÐ „ATOMSKALD" Jón frá Páhnholti er eitt af efnilegri „atómskáldunum". — Hann hefur gefiS út tvær ljóSa- bækur í þeim dúr, og fengiS jákvœða dóma. Fyrri bók hans, Okomnir dagar, kom út 1958, hin síSari, Hendur borgarinnar eru kaldar, kom út 1962. Jón leit inn til okkar viS Verkamanninn, er harni var á leiS suSur eftir skamma dvöl á æskustöSvunum, (Pálmholt er býli í Arnarneshreppi í Eyja- firSi). ViS notuSum tækifærið lil að rabba viS hann um hina umdeildu formbyltingu í ljóSlist og um yrkju almennt í víngarSi skáldguSa. — Þú ert algjörlega samþykk ur því, Jón, að kalla „aiómskáld skap" Ijóð? — Mér hefur aldírei veriS það Ijóst til fulls, hvað það er, sem menn kalla „atómkveS- skap". Þetta virðist ekki vera nein fullmótuS stefna eins og t. d. rómantíska eSa raunsæis- stefna og aSrar mótaSar stefn- ur í bókmenntum. Mér skilst einna helzt, að þetta orð sé not- aS um þau skáld, sem fjalla á einhvern hátt um samtímann, þ. e. atómöldina sérstaklega, enda virðist nafnið dregiS af henni. En spurningunni, hvaS sé IjóS og hvað ekki, hlýtur aS vera mjög erfitt að svara, enda er það ekkert aðalatriði. Það skipt- ir ekki mestu máli, hvað menn kalla hlutina, heldur hvaða er- indi þeir eiga til fólks. — Eg spurði svo vegna þess, að ég hef heyrt svo marga tala um það, að skáldskapur, sem ekki er bundinn stuðlum og rími geti ekki kaltast Ijóð. Hver er skilgreining þín á því máli? — Ljóð, sem hvorki hefur stuðla, höfuðstafi, né heldur neins konar rím, er vissulega æfafornt tjáningarform, má þar t. d. nefna biblíuljóS og ýms önnur heimsfræg verk frá fyrri öldum. LjóS virðist ekki vera heiti á neinu sérstöku tjáningarformi, heldur kannske öllu heldur á á- fyrri part nætur. Mér duldist ekki, að hér yrði annað hvort að duga eða drepast, oft hefði verið úr vöndu að ráða, en aldrei eins og nú. AS lokum sofnaSi ég meS þeim óbifanlega ásetningi að taka óhikað fyrri kostinn, hvaS sem það kostaSi. Eg mun hafa sofiS aS mestu draumlaust, það sem eftir var nætur, og vaknaði ekki fyrr en sól næsta dags ljómaði um allt svefuherbergið. ENDIR. kveðinni kennd eða tilfinningu. Við tölum t. d. um Ijóðrænar myndir, músíkk o. s. frv. Það er ekki útlit Ijóðsins, sem skiptir máli, heldur innihald þess. Þess vegna munu öll Ijóð- form jafngild, ef menn valda þeim. — Þú nejndir innihald.. Þar hafið þið einnig gert byltingu. Tjáning ykkar er mjög ólík hinna, er á undan fóru. Viltu ræða það? — Eg hnýt um það í spurn- ingu þinni, að þú notaðir orðið þið, sem er að vísu mjög al- gengt, en allajafna hvimleitt og virðist sprottið af misskilningi. Svo virðist, sem það sé mjög út- breidd skoðun, að hér sé um að ræSa þröngan sértrúarflokk, er miSi viShorf sín til skáldskapar eingöngu viS yfirborSiS. Eítir þeim skilningi, sem mér virðist yfirleitt lagður í orðiS „atóm- skáld", efast ég um, aS viS eig- um nokkurt slíkt ennþá. Flestöll íslenzk skáld af yngri kynslóS- inni eru meira og minna bund- in af eldri hefS, enda þótt þau sleppi stuSlum og rími úr ljóð- um sínum, að meira eða minna leyti. Mér sýnist það algengur misskilningur, að stuðlarnir og rímiS séu okkar einu bókmennta legu verSmæti frá fyrri tímum. — Þetta er gotl, það sem það nœr, en ég útti við hin duldu, táknrænu eða afstæðu hugt'ók, sem fólk þykist verða svo mjög vart við í Ijóðum ykkar og yj- irleitt í núlímalist. — ÞaS er þetta meS „nútíma- listina", algengt er að heyra menn tala þannig, að nútímalist sé eitthvað annað en list, eitt- hvað nýtt fyrirbæri, sem sé loks nú búið að uppgötva. Og sumir menn tala eins og ekkert sé list nema nútímalist, aðrir, og þeir eru víst allmiklu fleiri, tala eins og allt sé list, nema nútímalist. Eg held, að þarna liggi ein- mitt grafiS hiS fræga bil, sem svo mjög hefur veriS umrætt milli þeirra, sem alizt hafa upp viS og notiS eldri skáldskapar og þeirrar kynslóSar, sem nú er að vaxa úr grasi. Þú minntist á hið dulda, tákn- ræna. Mér virSist þaS ekki vera sérstakt einkenni á nútímaskáld- skap yfirleitt. Eg myndi t. d. ekki segja, aS Dagur SigurSar- son notaSi meira táknmál en Eg- ill Skallagrímsson, né heldur aS hann sé torskildari. — Golt er nú það. En viltu segja álit þitt á þeirri útbreiddu skoðun, að íslenzk list sé nú í djúpum öldudal? —¦ Eg myndi nú ekki segja aS hann væri mjög djúpur. Hér hefur vissulega margt skemmti- legt veriS gert, þótt þaS virSist því miSur hafa fariS fram hjá of rnörgum. Hér hafa veriS um- brot á flesturn sviSum, þó ekki séu allar þær tilraunir jafnmerk- ar. ViS eigum þó Nóbelsskáld, sem taliS er vel aS þeirri viSur- kenningu komiS. Þetta þýSir það, að hið bezta í okkar nútíma bókmenntum er talið jafnast á við hið bezta í heimsbókmennt- um. Við eigum nokkurung sktíld, sem hafa dirfzku og þrek til að kanna nýjar leiðir. I öðrum list- greinum hafa einnig verið tals- verð umbrot. — Býst þú i>ið, að bilið eigi cnn eftir að breikka milli þess, (Framhald á 6. síðu.) I w i JÓN FRÁ PÁLMHOLTI Á S t þegar ég horfi í augu þér fær landið nýjan lit og fólkið verður lifandi þegar ég strýk yfir hár þitt leikur eiiífðin um fingurgómana og hverfulleikinn streymir um hjarta mitt þó eru augu þín ekki blá og hár þitt ekki með guttnum roða skáldskaparins eoeeeeeoeoeoeeooeeeoeeeoooooooeoeeeeeeeeeeoeoeo Föstudagur 11. október 1963 Verkamaðurinn — (5

x

Verkamaðurinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Verkamaðurinn
https://timarit.is/publication/215

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.