Vestri


Vestri - 22.04.1916, Blaðsíða 1

Vestri - 22.04.1916, Blaðsíða 1
Bost og ódýrast cr ijiaoksveria, feitisverta og reimar m 0. J. Ste^ánssvni. Ritstj.: Kristján Jóneson frá Garðsstööum. H BJ m Vanillo', Citron-, Cardc*m £jj£ inouuuc o>í Viöiidludrop- gj Q »r h'- stii' og ödýrastir í versl. JJJ Guðrúnar Jonasson. || XV. ávq. iSAFJÖRÐUR. 22. APRÍL igió 15. bl. Jönas Guðlaugsson skáld. Simfj-egn í blaðinu í dag segir hflt>u iátinn. Gamall vatð hann ekki, fæddur 27. sept. 1887, en mikið iiggur san.it eflir hrmn í hundnu og óbundnu máli. Jónas var sonur í-éia Guðlaugs Guðm.indísonai', nú á Stað í Steim grímsniði, og konu hans Margrétar Jónasdóttur (prests á Staðai'hrauni). Hann kom ungur í skóla, en hneigð- ist biátt að skáldskapaigerð og stjórnmálavafstri, og þegar J. G. var átján ára komu út Ijóðmæli hans „Vorblóm", og rúmu ari síðar „Tvístirnið", eftir hann og Siguið Sigurðsson skáld^ og mun hann ekki haia fengist við nám eftir það. Árið 1906 kom hann hingað til ísafjarðar og tók að gefaútblaðið „Valinn", en ekki stóð það fyrirtæki nema áric; varð þá blaðið fjárþrota en ábyrgðaimenmrnir borguðu bi ús» anu. Por Jónas því til Khafnar um haustið 1907 og kyntist þar norskri stúlku, Thorborg Sohöyen, og kvæntist henni um veturinn 1908. Kom hann til Rvíkur þá um suim arið, og var þá fylgjandi milli- laudafrumvarpinu en var áður land» varnarmaður stæltur. — Gerðist hann ritstjóri blaðsins Reykjavíkur við áramótin 190Í og var það næifelt ár. Fluttist að því loknu til Danmerkur og hefir dvalið þar siðan, og kvæntist þar aftur kaup- mannsekkju frá Skaganum og hafði Þar oftast, aðsetur sitt. — í haust kendi hann sjúkleika og leitaði þá til heilsubótar suður í Pýskaland og heftr líklega andast þar. í Danmörku hefir hann fengist við skáldsagna- og ljóðagerð, ©g hafa þar komið út eftir hann þessar bækur: „Sange fra Nordhavet", „Viddernes Poesi", hvoritveggja -Íoö» og „Solrun og her.des Bejlere" og „Breidafjordsfolk", skáldsögur, og eí til vill eitthvað fleira. Er þetta ekki litið að vöxtunum eftir tæplega þrítugan mann. Varhann oiðinn allkunnur í Danmörku sem skáld, og einkum fengu ljóð haus hrós i blöðunum. Bað, sem eftir Jónas liggur af íslenskum akáldskap, hefir fátt eða ekk«rt verulegt gildi. Hann var þegar á unga aldri óvenju vel ritfær og «innig vel máli farinn. petta om bví að hanr) aló sloku við nám 0g hugöist að ryoja sór braut a annan veg. Blaðamaður hefði hann vafalanst oiðið snjall, ef hann hefði haldið áfram á þeirri braut. En hann var stórhuga og fri.mgiarn og vildi kou.as^. sem Jengst, og þett.a. hjálpaði honuni til þe.ss að. komast það sem hann komst, þótt þessu fylgi jaínan ýinsir agnúar aðiir. En að ryðja sér braut t framandi landi, eins og Jónas Öuðlaugsson gerði, er niiklu meira en meðal- inannsverk og rnyndi hann vafalaust hafa i oniist hæna, efhonuui hefði enst aldur. og skipað sess meðal góðskalda Dana. Pótt Jónas gerðist rithöfundur á danska tungu hefir hann þó vafalaust veriö eins góðuríslending- ur eftir sem áður, þótt sumir haft efast um það siðari árin. í smá- grein sem hann skrifaði í Eimreiðina um sr. Matth. Jochumsson á átt' ræðisaímæli hans í haust, gat hann þess, að íslensku fjöllin með sterk- um malmhörðum litum, eins og þau voiu þegár hann leit landið síðast augum, heilluðu ávalt hug sinn, en einhvern óljósan kvíða er að heyra þar, að hann fái uokkurn tíma að sjá þau-aftur. Og nú helir dauðinn látið það hugboð hans rætast svo skjótt, sem raun er a orðin. ! "Nokkur orð um ættarnöfn. Alþinsi 1913 setti lögum manna1 nöfn og fól landssljórninni að semia skrá yfir orð og heiti, sem nota mætti fyrir ættarnöfn. Stjórnarráð ið skipaði siðan ne'fnd til þess að semia skrá þessa. Með lagasetning um manua- eða ættarnöfn átti að koma í veg fyrir, að hver og einn gæti svona umi svifalaust tekið sér það nafn aem- honum þóknaðisfc, því talsverð brögð voru orðin að því að menn auglýstu sig í algerðu heimildan leysi heita eitt og annað.. Nefnd sú, sem skipuð var til að semja ætfarnafnaskrána hefir nú loks birt álit sitt, og út af þvi er haíin deila í „ísafold" milli nokkurra vísindamanna í Reykjavik um það, hvort þau oið eða heiti sem nefndin leggut til að notuð verði sem œttar- nöfn séu má!íilæðislega réttmynduð. Út í þá sálma Bkal nú ekki farið hór, af því það virðist vera að eins til að æra óstöðugan, því alt af má um það deila eins og anuað, enda ekki a annara færi eu víöindauianna að rökræða slíkt, svo þeiin sem vilja sjá slík rðk í þessu máli vil eg ráðleggja að kynna sér ættat. nafnaskrilin í ísafold. fjm hitt blandtst mór ekki hugur að tneð upptöku ætlarnafni hér á la.ndi vörpum vÓr fui oss einni þeini rikustu vonju i íslensku máli, að bæði karl oy; kona kennir sitf við föður sinn, tyiir utan það að uin leið hverfa alveg sktrnarheiti og íöðurnöín, því ólikleyt er að vér verðum eftiibátir anuara þjóða i því, þar sem ættarnöfn skipa öndvegiö, þvi þar er fólk eins og kunnugt er ekki kynt með öðru en ættarnafni og sú venja er svo rik og rótgióin að enginn dirfist að spyrja um eiginheiti eða föður« nöfn við slik tækifæri, þar verður maður að láta sér nægja að fá að vita, að sá eða sá sem maður kynnist heitir Jensen, Hansen eða Thomsen o. s. frv, Annars finst mér sú rótgróna gamla venja, sem hingað til hefir gilt í,íslensku máli vera svo sérstæð, svo ólik því sem annarstaðar á sér stað, að karl og kona kenna sig við íoður sinn; að það út af fyrir . sig sé næg ástæða til að breyta •kkí til í bessu efni, heldur streit> ast við að halda í slíkt sem ein- kenni íslenskrar iungu, þar sem engin nauðsyn krefur breytingar á því. Par að auki virðist mór bessi ættarnafoaupptaka geta valdið hin> um mestu erfiðleikum og rugliogi í ættattölum, þar eð engin trygging er fyrir að þó einn taki sér ættar< nafn, að það veiði notað nema af honttm og konu hans. Tökum t. d. mann sem hefir ættainafnið Sómstar, syni hans líkar það ekki og tekur sér ættar- nafnið Seylon, syni hans likar það heldur ekki og tekur sér ættarnafnið Ramban og svo Koll af kolli. Ef slíkt ætti sér stað yrði hið upptunalega ættarnafn ekki notað nema af einhverjum og einhvei jum sem gæti felt sig við það, og gseti það tæpast heitið ættarnafn, því ekki verða allir afkomendur þess. er ættarnafn tekur sér, skyldaðir til að bera sama ættarnafnið. Pá verða ekki sjö dagarnir sæliv hjá blessaðri kvenþjóðinni. Kona fædd Faigan giftist og fær ættar- nafnið Gargan, giftist í annað sinn og fær ættarnafnið Ramban, giftist í þriðja sinn og fær ættarnafnið Skramban. Pað er tilhlakk að tarna! Og allra verst væri það íyrir kven- Ifgan rithöfund eða skálti að þuría að skiíta oft um nöfn og heita eitt í dig og annað á morgun. Annars skal eg ekki fara frekar út i þetta en begar er orðið, en verð þó að segja það, að það gleður . niijí að deiia um þetta er hafln muðal vísindamauna, því eg vona að hún verði til þess að fólk almeut athugi betur hvað það er stð gera um leið og það tekur sér æt'arnafn, breytir gamalli og yóðri venju i argasta humb'g og hógómagirni, og vona að sú ættatnafnasótt, sern þegar er farin að graía um sig á stöku stöðum fyrir toitölurhégóma» gjarnra og séiviskufullra vindhana hjaðni svo, að henni skjóti ekki upp aftur meðan íslensk tunga er töluð hér & landi. X. Vestri er í aðalatriðunum algerlega samdóma höf., en finst hann samt óþarflega harðorður um ættambfnin og ættarnafnanefndiria. R i t s t j. Nauðs^njavörur í Englandi. Englendingar eru farnir að taka dönsku þjóðina sér ttl iyrin myndar í því að spara munaðar- vörur og jafnframt að auka svo að um muni tramleiðslu fæðuteg' unda í landinu sjáitu. Heims- styrjöldin hefir kent iðnaðarþióð' inni að meta meira lauobúnaðinn en hún hefir áður gert. - Blöð og tímarit reyna að berja það inn í tólkið, að England þurfi að verða sem allra rainst komið upp á innflutning matvæla trá öðrum lóndum. Nýútkomiu bók eitir Cristo' ter Turnor, um matvæli Englendinga, tekur duglega í þannan streug, og kveðut Bret- land hið mikla geta tramleitt aliar þær íandbúnaðarafurðir, er enska þjóðin þurh. Tornor viii að Englendingar rækti bæði hey og korn, í því efni séu mörg lönd áltunnar langt á undan Englendingum. í Danmörku séu að eins i2°/0 af landinu graslendi, á Bretiandi 581/a°/o. á Þýskalandi 2 3°/0. — í Danmörku séu 21 svín og 19 kýr á hveijum 100 ekrum; á Bretlaudi 8 svín og 9 kýr, á Þýskalandi 33 svín og 14 kýr a. hverjum 100 ekrum. í bók sinni lýsir Turnor landbúaadinum í Danmörku og húsmanoabúskapnio um þar, Hvetur hannEngiend-

x

Vestri

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Vestri
https://timarit.is/publication/235

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.