Vísir - 23.04.1965, Side 6

Tekizt ai halda genginu tryggu
nr,
/íil
Framh. aí bls. I
maður hans, heldur engu að síður
á undan og á eftir. Umhyggjan
fyrir velfarnaði Sjálfstæðisflokks
ins hvarf aldrei úr hugá Ólafs
Thors né heldur <5sk hans um að
flokkurinn yrði vaxinn þeim
vanda, að vera sannur forystu-
flokkur íslenzku þjóðarinnar. Öll
eigum við Ólafi Thors meira að
v<i«rka en nokkrum manni öðrum
og meira en mín fátæklegu orð fá
lýst. Ég bið ykkur, háttvirtu
fundarmenn að rísa úr sætum,
minningu hans til virðingar.
Þá er þess 'að geta, þótt mjög
með öðrum hætti sé, að nú horf-
um við fram á að missa annan
ágætan mann úr flokksstarfinu.
Svo sem kunnugt er, þá hefur
Gunnar Thoroddsen, fjármálaráð
herra, varaformaður flokks okk-
ar, ákveðið að taka við stöðu
sendiherra íslands í Kaupmanna-
höfn. Ég skal játa, að fyrst er
ég heyrði þetta, þá kom mér sú
fregn mjög ó óvart. Raunar er það
svo, að flestir eða allir, sem
standa í stjórnmálaþvargi til lang
frama, verða öðru hvoru leiðir á
þvf. Að minnsta kosti hef ég spurt
sjálfan mig að því, af hverju ég
væri að eyða ævi minn í þessa
látlausu togstreitu, svo árangurs-
lftil og tilgangslaus sem hún á
stundum virðist. Svarið, sem ég
hefi gefið sjálfum mér, er það,
að ég hafi ekki við neinn annan
en sjálfan mig að sakast. Ef ég
i raun og veru vildi hverfa að
einhverju öðru, þá færi ég þvi
fram af þeirri einbeitni, að eng-
inn gæti haggað ákvörðun minni.
Þetta viðhorf var mér í huga,
þegai* ’við Guhnar' Thoroddsen rædd
úm'ákvörðun hans. Hann gerði mér
grein fyrir þvf, sem ég raunar vissi
fullvel, að hann er nú samfleytt í
rúm 18 ár búinn að gegna tveim
einhverjum vandasömustu og tvf-
mælalaust argmestu embættum hér
á landi, fyrst starfi borgarstjóra
Reykjavfkur og sfðan fjármálaráð-
herra íslands. Eðlilegt er, að sá,
sem þvilíkur þungi hefur hvílt á,
óski sér nokkurrar tilbreytingar,
Fleira er eftirsóknarvert í lífinu en
úrslitavöld og sú ábyrgð, sem þeim
fylgir, þó að sjálfsagt sé að meta
það traust sem er forsenda þess,
að manni hlotnast þvílíkur frami í
lýðræðisþjóðfélagi. Víst er, að
Gunnar Thoroddsen nýtur í ríkum
mæli trausts okkar Sjálfstæðis-
manna og raunar margra annarra.
Hann þurfti ekki að segja mér frá
ákvörðun sinni til þess, að ég lýsti
jafnskjótt fullu trausti mínu á hon-
um sem fjármálaráðherra: i Hann
vissi þegar áður, að hann' nhut
þess, því að ég hefi oft látið uppi
aðdáun mfna á hinni gföggu yfir-
sýn, sem Gunnar Thoroddsen'jhefur
yfir flókna þætti fjánriálahfíh þg
hans eindregna vilja til að ’hálla á
hvorugan, ríkissjóo hé’ ska^tgreið-
endur, í þeirra viðskiþtuhir'Þá Tíéfí
ég ekki síður kunríað ’áð tíih&tli''þá'ð',''
þegar Gunnar Thtmxidsen ■ hefúr
hvað eftir annað umyrðalaust en
vel vitandi um afleiðingarnar 'fáli-
ist á, að ríkissjóður tæki á sig .ijýj-
ar byrðar eða tekjumissi til að
greiða á þann veg fram úr öðrum
vanda. Vanda, sem mér virtist enn
brýnni en hagur ríkissjóðs, þó að
viðbúið væri, að fjármálaráðherra
teldi, að aðrir ættu fremur en hann
að leysa. En hver maður hlýtur
sjálfur að ráða sfnum lífsháttum og
þess vegna taldi ég mér ekki hlýða
að setja þvert nei við þeirri ákvörð
un Gunnars að breyta nú til. Þetta
taldi ég mér því síður fært, þar
sem sendiherrastaðan í Kaupmanna
höfn er, eins og það mannval sýnir,
er hana hefur skipað fyrr og síðar,
ein hin þýðingarmesta, sem við
höfum völ á. Enda er sízt orðum
aukið, hversú mikið kapp við leggj-
um á góða og farsæla sambúð við
okkar fyrrverandi sambandsþjóð.
Val Gunnars Thoroddsens sem
sendiherra í Kaupmannahöfn er enn
ein sönnun þess. Þvf fer fjarri, að í
þessari ákvörðun felist, að Gunnar
Thoroddsen sé horfinn af vettvangi
íslenzkra þjóðmála eða hyggist
leggja hendur í skaut og hætta að
vinna íslandi til heilla.
Andstæðingar okkar reyna að
láta í veðri vaka, að þessi breyting
stafi af sundurlyndi og óeiningu
innan forystuliðs flokksins. Engu
slíku er til að dreifa. Að sjálfsögðu
erum við allir frjálshuga menn, og
sízt með svo þrælbundnar skoðanir
að ekki geti sitt sýnzt hverjum um
einhver minniháttar atriði, En í
öllu því, sem máli skiptir ,hefur
ríkt fullkominn einhugur innan
flokksráðsins, þingflokks og meðal
ráðherra flokksins hins síðari ár,
nú jafnt og meðan við nutum for-
ystu og leiðsagnar okkar ógleyman
lega foringja, Ólafs Thors. Við minn
umst síðustu orða hans f síðustu
landsfundarræðunni, sem hann hélt
hinn 25. apríl 1963. Þá komst hann
svo að orði:
„Við vitum, að fortíðin varðar
miklu, nútíðin meiru, en mestu þó
framtíðin. Þess vegna stefnum við
alltaf andans sýn fram á veginn í
leit að nýjum leiðum, að nýjum
lindum, sem ausa megi af til vel-
farnaðar þjóðinni allri, en einkum
þó æsku landsins.
Við leggjum nú til atlögu með
fangið fullt af stórhug, fjölmenn-
ari, öflugri og orustuglaðari en
nokkru sinni fyrr“.
Þessi voru hvatningarorð Ólafs
Thors til okkar í upphafi. kosninga-
baráttiínnar‘1963. >ah .ðsnov ' —'--i
t cÞessari síðustu kQsningabgráttu,
sem háð var undir forystu Ölafs
Thors, lauk svo, að Sjálfstæðisflokk
urinn hlaut 37.021 atkvæði, jók
atkvæðatölu sína um rúm 3.200
atkvæði og bætti hlutfall sitt frá
haustkosningunum 1959 úr 39,7%
í 41,4%. í heild hlaut ríkisstjórnin
nær 56% greiddra atkvæða, vann
hlutfallslega á og fékk stærri kosn
ingasigur en tfðkanlegt er í Norður-
og Vestur-Evrópu, þar sem svipaðir
stjórnarhættir eru og hér á landi.
Urslit í einstökum kjördæmum
urðu misjöfn eins og gengur. Til
þess liggja margháttaðar ástæður.
Óhagstæðust voru úrslitin þar sem
ósamkomulag var um frambjóðend
ur, eða á milli frarribjóðenda. Sums
staðar hafa menn ekki enn til
hlítar áttað sig á, að hin gömlu,
litlu kjördæmi eru úr sögunni, ríg
ur þeirra á milli þess vegna með
öllu úreltur og getur ekki leitt til
annars en ills. Frambjóðendur
verða að hafa forystu um að bæta
úr þessu. Þeir eru því aðeins
ta'auets verþir, að þeir kunni að
yifoia með öðrúín'bi nóti ekki rig
á 'milli:>véita sem' nú .éru ekki
ió'ngur . sérstök . kjördæmi sjálfum
séf til ímyndaðs framdráttar. Eðli
legi’er/að trúih'á''afturgöngúr,‘ieiði
1SI • áfturfarar, látum andstæðinga
okkar, hvern með sínum hætti, eina
ímVfyfgispekt Við úreltan hugsana-
hátt. Sækjum sjálf eftir sigri og
hann er vænlegastur, ef menn
horfa fram og láta sátt og samlyndi
ráða tii styrktar góðu málefni.
Báðir stjórnarflokkarnir höfðu
lýst yfir því, að þeir mundu halda
áfram samstarfi sínu, ef þeir hlytu
til þess nægan þingstyrk við kosn-
ingarnar. Ríkfsstjórnin hélt því ó-
breytt áfram, en átti við ýmsa örð
ugleika að etja síðari hluta ársins
1963. Rétt fyrir þjóðhátíðina þá
um sumarið var samið um almenna
kaupgialdshækkun, 7%, sem eftir
atvikum þótti í hóf stillt. Bættist
hún þó hjá flestum ofan á svipaða
hækkun fyrr á árinu og samningar
voru ekki gerðir lengur en fram á
haustið I júlí var kveðinn upp
gerðardómur um kaup opinberra
starfsmanna og var talið að meðal
talshækkun hafi orðið um 15%.
Hún hafði veruleg áhrif til að ýta
undir gengdarlausar kaupkröfur,
þegar fram á haustið kom. Um þess
ar mundir varð og Ijóst, að ýms önn
ur verðbólgumerki uxu ískyggilega.
Varð það til þess að í september
voru gerðar nokkrar ráðstafanir til
að draga úr vexti verðþenslu.
Komu þær að tilætluðu gagni, þótt
síðar yrði, en hefðu betur verið
gerðar fyrr.
Þegar sýnt var, hversu háar kaup
kröfur verkalýðsfélögin gerðu
haustið 1963, óx mjög ótti manna
um, að gengi krónunnar yrði ekki
haldið óbreyttu, enda virtist kapp
samlega unnið að því af sumra
hálfu að breiða út og efla ótta um
gengisfellingu. Var þá glöggt, að
fram undan mundi vera úrslitavið
ureign um öryggi krónunnar. Þess
vegna samþykkti flokksráðsfundur
Sjálfstæðismanna hinn 26. október
1963 svohljóðandi tillögu:
„Flokksráðsfundur Sjálfstæðis-
manna telur að gera beri nauðsyn-
legar ráðstafanir til að tryggja
gengi krónunnar og heitir á alla
landsmenn að veita atbeina sinni
til að þær ráðstafanir megi takast".
í þessu skyni bar ríkisstjómin
fram lagafrumvarp á Alþingi um að
banna verkföll til áramóta, svo að
tóm gæfist til að aðilar áttuðu sig
á afleiðingum kröfugerðar sinnar
og færi gæfist til samninga. Alþýðu
sambandið brást hið versta við
þessu frumvarpi, en þegar forráða-
menn þess fengust til að heita
því, að beita sér fyrir, að vinnu-
friður héldist a.m.k. til hins 10.
desember, varð með atbeina Ólafs
Thors að samkomulagi, að atkvæða
greiðslu um frumvarpið skyldi frest
að. Þessir friðarsamningar voru síð
asta stjórnarathöfn Ólafs, því að
kraftar hans voru á þrotum þegar
fyrir þessi átök, þó að hann vildi
ekki hverfa frá völdum fyrr en
nokkurt hlé yrði. Hann baðst því
lausnar, og fól þingflokkurinn mér
að taka við stjórnarforystu í hans
stað og Jóhanni Hafstein að taka
við þeim ráðherrastörfum, sem ég
hafði áður gengt. Sú breyting varð
hinn 14. nóvember 1963.
Næstu vikur var ósleitilega unnið
að undirbúningi samkomulagstil-
rauna. Þær urðu þó árangurslausar
og skullu verkföll á. Þeim lauk með
samningum rétt fyrir jól og giltu
þeir samningar hér ‘sunnanlands
ekki lengur en um 6 mánaða skeið
og enn skemur fyrir norðan. Al-
menn kauphækkun samkvæmt þeim
var 14 — 15% og lét nærri, að kaup
gjald í landinu hefði yfirleitt hækk
að um 30% á árinu 1963 og þó
mun meira til opinberra starfs-
manna svo seni fyrr segir. Varð
því ekki annað sagt en að í árslok
horfði óvænlega £ íslenzku atvinnu-
lífi, og munu fáir þá hafa trúað
því, að takast mundi til langframa
að halda gengi krónunnar óbreyttu.
Ríkisstjórnin beitti sér fyrir lög
gjöf um nauðsynlega hjálp til út-
gerðarinnar og aðrar óhjákvæmileg
ar efnahagsráðstafanir. Var hún
samþykkt í janúarlok 1964. Samtím
is og síðar áttu sér stað manna á
milli viðræður til að kanna, hvort
unnt væri að ná víðtæku samkomu
lagi um vinnufrið og a. m. k. slík-
an hemil á vexti verðbólgunnar, að
gengisfalli yrði afstýrt. Alþýðusam
bandið gerði í apríl samþykkt um
vilja sinn til að vinna að stöðvun
verðbólgunnar og svaraði ríkis-
stjórnin því þegar í stað, að hún
vildi fyrir sitt leyti að þessu stuðla.
Hófust þá þegar opinberar samn-
ingaumleitanir, sem lyktaði hinn 5.
júní með júnísamkomulaginu svo-
kallaða. Efni þess er alkunnugt og
skal ég ekki rekja það í einstökum
atriðum. Vinnufriður um eins árs
bil var aðalatriði. Kauphækkunum
skyldi haldið £ hófi en binding kaup
gjalds við verðlagsvis’itölu tekin
upp á ný og, ráðstafanir gerðar til
styttingar vinnutfma verkamanna,
orlof lengt og undirbúnar vfðtækar
ráðstafanir til öflunar lánsfjár £ f-
búðabyggingar.
Júnfsamkomulagið hafði þegar f
stað þau áhrif, að ótti um gengis-
fellingu hvarf, enda stuðluðu góð
aflabrögð og árferði að því, að
auka traust manna á stöðugleika
íslenzku krónunnar. Ríkisstjómin
átti einnig hluta að því að samning
ar tókust um verðlag landbúnaðar-
afurða. Okkur hafði þannig tekizt
að framkvæma það, sem flokks-
ráðsfundurinn í október 1963 hafði
fyrir okkur Iagt, þótt erfiðlega virt-
ist horfa um það í fyrstu. Á flokks
ráðsfundi haustið 1964, tæpu ári
eftir að samþykktin um nauðsynleg
ar ráðstafanir til að tryggja gengi
krónunnar hafði verið gerð, flutti
Ólafur Thors tillögu, sem samþykkt
var í einu hljóði. Var það hans síð
asta tillögugerð í fslenzkum stjóm
málum og hljóðar svo:
„Flokksráðsfundur Sjálfstæðis-
flokksins, haldinn í Reykjavfk 8,—
9. október 1964, lýsir ánægju sinni
yfir að tekist hefur að standa vörð
um gengi íslenzku krónunnar, eins
og flokksráðið lagði megináherzlu á
í ályktun sinni í október í fyrra.
Fundurinn fagnar þeim alhliða á-
rangri, sem viðreisnarstefnan hefur
áorkað í íslenzku þjóðfélagi, þar
sem nú ríkir frelsi í stað fjötra og
hafta áður, og tekizt hefur að endur
vekja fjárhagslegt álit íslendinga
með öðmm þjóðum.
Fundurinn þakkar forystu ríkis-
stjómarinnar um það vfðtæka sam-
komulag, sem tókst milli launþega
og atvinnurekenda s. 1. vor og milli
bænda og neytenda nú á þessu
hausti, en hvort tveggja hefur
treyst vinnufrið og samstarf stétt-
anna í þjóðfélaginu.
Fundurinn vekur þó athygli á, að
framundan er að leysa ýmis vanda
mál, er leiða af þessu samkomu
lagi og treystir fundurinn, að sem
víðtækast samkomulag geti um það
skapazt.
Fundurinn leggur áherzlu á, að
með minnufriði verði unnt að ein-
beita orku þjóðarinnar að alhliða
eflingu atvinnulífsins, þ. á m. stór-
virkjunum og stóriðju, til þess að
tryggja sífellt betri lífskjör og
skapa skilryði fyrir blómlegri menn
ingu íslendinga í nútíð og framtíð".
Alhliða árangur viðreisnarstefn-
unnar og aukið traust á krónunni
lýsti sér m. a. í bættri gjaldeyris-
stöðu. Hún batnaði ó árinu 1964
um 281 millj. kr. og jafnframt lækk
uðu vörukaupalán til skamms tima
erlendis um 78 millj. kr. Útistand-
andi lán erlendis hækkuðu hins
vegar í heild um 460 milljónir, en
sú hækkun stafaði öll af auknum
kaupum á skipum og flugvélum.
| Aukið verðmæti í innkaupum þeirra
frá fyrra ári þ. e. 1963, nam 570
millj. kr. og voru þó slík kaup
1963 meiri en í meðallagi. Aukning
innflutningsins á árinu 1964 frá ár-
inu 1963, varð að þessu frátöldu
8% eða mun minni en aukningin á
árinu 1963. Á þessu ári þ. e. 1965,
hefur enn sem komið er beinlínis
dregið úr innflutningi. Hið sama
traust á gjaldmiðlinum kemur fram
í því, að spari- og veltufjárinnlán
jukust um 1075 milljónir á árinu
1964 miðað Við 660 millj. á árinu
1963. Og það, sem af er þessu ári,
er aukningin enn ör. Þessi þróun
gerði vaxtalækkunina um síðustu
áramót mögulega og hefur haldizt
þrátt fyrir hana.
Þessari hagtæðu þróun hafa aftur
á móti fylgt örðugleikar á fjárhag
rfkissjóðs, sem fyrst og fremst stafa
af þvf, að hann hefur tekið á sig
auknar byrðar með niðurgreiðsl-
um til að halda verðlagi í skefjum
og að minnkandi kauptilhneiging
hefur leitt til minni tekna en ráð-
gerðar höfðu verið.
Ljóst er, að atburðir næstu mán
aða og þá einkum, hvemig tekst
um nýja samningagerð í stað júní
samkomulagsins skera úr um hvort
svo fer fram sem nú horfir eða til
hins verra bregður. Sumir hafa ögr
að stjórninni með því, að hún hafi
brotið á móti stefnuyfirlýsingum
sínum með því að eiga beinan þátt
í kaupgjaldssamningum og taka upp
samninga við stéttarfélög og al-
mannasamtök um löggjafaratriði.
Ef hin öflugu almannasamtök fást
til raunhæfs samstarfs við n'kis-
valdið um framgang áhugamála
sinna í stað óraunhæfrar kröfugerð
ar og valdbeitingar henni til fram
gangs, þá ber að fagna því. Ríkis
stjómin lætur eins og vind um
eyru þjóta þótt hún verði fyrir ögr
unum og á hana leggist erfiði ef
henni tekst afarkostalaust að greiða
fyrir sáttum og friða þjóðfélagið
svo að allir fái ótruflaðir að beita
starfskröftum sínum, sjálfum sér
og þjóðinni allri til nytja.
Júní samkomulagið í fyrra var
ekki gallalaust. Samningsaðilar
höfðu ekki vald til þess að binda
einstök félög og raunin varð sú, að
hinir lægst launuðu, eiginlegir
verkamenn, urðu verst úti. Þeir
sömdu fyrst, og aðrir, sem á eftir
komuf ásældust meira en upphaf-
lega hafði verið ætlazt til.
Kjarabætur Dagsbrúnar-
manna í heild hafa hins vegar ver
ið metnar um 6% og fengu sumir
þeirra nokkru meira en aðr-
ir minna. Sú hækkun mundi hins
vegar hvarvetna annars staðar en
hér talin veruleg kjarabót á einu
ári, ef tækist að halda henni raun
verulegri, eins og nú hefur átt sér
stað vegna verðtryggingar á laun-
um.
Stytting vinnutíma hjá verka-
mönmlín er raunhæfasta óg mest
aðkállándi kjarabótin. En henni
verður ekki komið fram, ef þeir,
er þegar hafa styttri vinnutíma og
búa við allt önnur vinnuskilyrði,
heimta í sinn hlut uppbætur, er þeir
telja svara til þeirra kjarabóta sem
vinnutímastytting færir hinum, sem
nú vinna óhóflega langan vinnu-
tíma.
Þetta er meginariði, sem ekki
verður fram hjá komizt, né heldur
hinu, að kauphækkun verður aldrei
veruleg nema hún sé raunveruleg.
Hún verður að vera í samræmi við
veruleikann, það er innan þeirra
marka, sem atvinnuvegir raunveru
lega geta greitt, svo að ekki þurfi
að taka aftur frá launþegum með
annarri hendinni það, sem þeim er
látið í té með hinni. Þá aðferð höf-
um við Islendingar nú reynt áratug
um saman með þeim árangri, sem
i’allir þekkja. Munurinn á júnísam-
ikomulaginu og fyrri samningsgerð-
i um var einmitt sá, að með því varð
að mestu hjá þessu komizt, svo að
kaupmáttur tímakaups hefur nú
raunverulega aukizt eins og verka-
Iýðsfélög árangurslftið hafa oft lagt
j áherzlu á að verða þyrfti.
Iðulega hefur verið til þess vitn-
! að, að kaupmáttur I. taxta Dags-
| brúnar hafi farið minnkandj þrátt
J fyrir hækkað kaup í krónum, og
er þetta tekið sem dæmi um versn
andi kjör verkalýðsins, Nú er þessi
samanburður að vfsu ærið hæpinn,
því að þá er tekinn verkamanna-
flokkur, sem áður var fjölmennur
en nú er fámennur, og borið sam
an við neyzluvöruvísitölu, sem er
einungis hluti vísitölu framfærslu
kostnaðar, sem verkalýðsfélögin
sjálf hafa samið um. Ef miðað er
við árið 1959, sem var verkalýðnum
hagstæðara í þessum efnum en
mörg undanfarin ár, og kaupmáttur
inn þá talinn hundrað, komst hann
samkvæmt þessari reikningsaðferð
ofan í 87,1 á árinu 1962. Síðan
hefur hann aukizt og þó mest eftir
að júnísamkomulagsins fór að gæta
og mun meira en meðan kauphækk
anir voru hærri en óraunverulegar.
Framh. á 7. sfðu
.wwai