Dagur - 11.10.1997, Blaðsíða 2

U- LAUGARDAGUR 11. OKTÓBER 1997
rD^tr
HÚSIN í BÆNUM
Suðurgata 14
FREYJA
JÓNSDÓTTIR
SKRIFAR
SuÐURGATAN er með elstu götum
í borginni. I gegnum tíðina hefur
hún gengið undir fleiru en einu
nafni, Karkjugarðsstígur og
Kirkjustræti. Frá fyrstu dögum
Reykjavíkur hefur verið stígur þar
sem gatan er nú, þar var leið að
Hólakoti sem var á þeim slóðum
örlítið ofar en Suðurgata 16 er og
Melkots sem var neðar. Árið
1840 var farið að jarða í kirkju-
garðinum við Suðurgötu og var
þá stígurinn kallaður Kirkjugarðs-
stígur og síðan Kirkjustræti. Gár-
ungar bæjarins kölluðu stíginn
Kærlighedsstíg vegna gönguferða
ungra para. I Ofvitanum eftir
Þórberg Þórðarson er stígurinn
nefndur Líkhússtígur. Nú heitir
stutt gata milli Hólatorgs og Suð-
urgötu Kirkjugarðsstígur.
I janúar 1906 kaupir Ólafur
Árnason af Ásgeiri Sigurðssyni
2120 ferálna lóð við Suðugötu.
Lóðin er á milli húslóðar Ásgeirs
og stígs þess er liggur að Suður-
götu upp að Hólakoti.
Hann fær leyfi til þess að bygg-
ja hús á lóðinni, 16 x 16 1/2 álna
að grunnfleti auk útskots, 8 1/2 x
1 1/2 álnir.
Fyrsta brunavirðingin á húsinu
var gerð í oktober 1906. Þar seg-
ir að húsið sé með 3 1/2 álna risi,
byggt af bindingi, klætt utan með
plægðum 5/4" borðum með
pappa, listum og járni yfir, og
með járnþaki á plægðri 5/4“
borðasúð, með pappa í milli. Inn-
an á binding er pappi og milligólf
í öllum bitalögum. Á framgafli
hússins er útskot og sami bygg-
ingarmáti.
Niðri eru þijú íbúðarherbergi,
eldhús, tveir gangar og einn fast-
ur skápur, sem allt er þiljað og
herbergin með striga og pappír á
veggjum og loftum. Allt málað.
Þar eru tveir ofnar og ein eldavél.
Uppi eru Qögur íbúðarherbergi,
gangur og salerni, allt þiljað með
striga og pappa á veggjum, súð og
loftum, allt málað. Þar eru þrír
ofnar. Á þriðja bitalagi er gólf úr
plægðum 1“ borðum. Kjallari
með steinsteypugólfi er undir
öllu húsinu, 3 3/4 á hæð. f hon-
um eru Ijögur geymslurými. í
húsinu eru ennfremur dæla,
vatnspípur, kranar og þtjár skólp-
þrær.
í manntali frá árinu 1907 búa
í húsinu: Ólafur Árnason kaup-
maður, fæddur 23. febrúar 1863
á Þverá í Vindhælishreppi, Mar-
grét Árnason kona hans, fædd 9.
janúar 1873 á Skagaströnd, börn
þeirra: Árni, fæddur 12. maí
1897, Ingólfur, fæddur 4. febrúar
1901 og Svanlaug, fædd 19. febr-
úar 1896, öll fædd á Stokkseyri.
Ennfremur voru á heimilinu:
Sesselja Knútsdóttir, fædd 10.
nóvember 1863 í Tungu í Akra-
neshreppi og Henretta Ásmunds-
dóttir vinnukona, fædd 4. desem-
ber 1881 í Beruneshreppi.
Ólafur Árnason var sonur Árna
Jónssonar danebroksm., og konu
hans Svanlaugar Björnsdóttur.
Ólafur fór ungur a5 stunda versl-
unarstörf bæði innanlands og í
Kaupmannahöfn. Hann kom á
fót verslun á Stokkseyri 1894 og
tók við verslun Stokkseyringafé-
lagsins. Hann vann einnig að
ýmsum úrbótum þar á staðnum
og stofnaði Kaupfélagið Ingólf
1907 og var framkvæmdarstjóri
þess. Hann stóð einnig að stofn-
un hlutafélagsins Höfn. Hann var
talinn mjög vel efnaður maður.
Ólafur Árnason lést 2. júní
1915.
Kona Ólafs var Margrét dóttir
Friðriks Möllers póstafgreiðslu-
manns. Hún var systir Ólafs Frið-
rikssonar ritstjóra. Árið 1921 bjó
Ólafur Friðriksson í húsinu hjá
systur sinni. Hann og kona hans
Anna höfðu verið í í Rússlandi og
tekið þar að sér munaðarlausan
dreng. Drengurinn var með augn-
sjúkdóm sem yfirvöld hér töldu
smitandi og var drengnum vísað
úr landi. Til átaka kom við húsið
þegar sækja átti drenginn og urðu
menn Ólafs að láta í minnipok-
ann. Drengurinn var tekinn af
þeim og sendur til Kaupmanna-
hafnar þar sem hann læknaðist af
sjúkdómnum. Mörgum árum síð-
ar kom hann til íslands en festi
hér ekki rætur og fór fljótlega af
landi brott.
Frá árinu 1943 er til góð lýsing
á húsinu Suðurgötu 14. Þá höfðu
verið gerðar nokkrar breytingar
eins og að flytja eldhúsið í út-
byggingu. Þá segir að húsið sé
einlyft með kjallara, porti og risi,
með tveimur gluggakvistum og
eins og áður segir, byggt af bind-
ingi og með jámi á veggjum og
þaki. Á aðalhæð eru þijú íbúðar-
herbergi, forstofa, gangur, verönd
og fastur skápur. Allt þiljað og
strigalagt, veggfóðrað og málað. I
rishæð eru Ijögur íbúðarherbergi
og gangur. Allt með sama frá-
gangi og á aðalhæðinni. A
skammbitum er gólf og þar uppi
er eitt íbúðarherbergi, þiljað og
málað og þurrkloft. I kjallara
hússins er eitt íbúðarherbergi,
þiljað og málað og fjögur
geymsluherbergi. Við vesturgafl
hússins er viðbygging, einlyft
með skáþaki byggð eins og það.
Þar er eitt íbúðarherbergi, eld-
hús, tveir gangar, fjórir fastir
skápar. Allt þiljað, strigalagt,
veggfóðrað og málað.
Um vorið 1917 fær Margrét
Árnason leyfi til þess að reisa
smáhýsi í garðinum. Það var gert
af timbri með einum glugga sem
vísaði að götunni og stígnum
heim að húsinu. Ekki er vitað
hvað húsið var lengi í garðinum
en það er nokkuð langt síðan það
var fjarlægt.
Margrét og Ólafur Árnason
slitu samvistum. Eftir það skrif-
aði hún sig Friðriksdóttur. Hún
bjó áfram í húsinu ásamt börnum
sínum sem öll gengu menntaveg-
inn.
Samkvæmt íbúaskrá frá árinu
1920 eiga heima á Suðurgötu 14:
Margrét Árnason ekkja og synir
hennar, Ami, Ingólfur og Þórólf-
ur sem var í barnaskóla en eldri
bræðurnir í menntaskóla. Þá er
annað heimili í húsinu og þar
bjuggu: Ragnar Pálsson Leví
kaupmaður, fæddur 13. janúar
1882 á Neðra-Núpi í Fremri-
Torfustaðahreppi, Húnavatns-
sýslu, Margrét Leví kona hans,
fædd 26. júní 1891 í Vatnsleysu-
strandarhreppi ásamt börnum
sínum: Rögnu, Páli og Einari Sig-
urði. Á heimilinu var einnig
Jenný Sigurðardóttir námsmær,
fædd 9. janúar 1900 í Grindavík
og Kristín Jónsdóttir vetrarstúlka,
fædd 15. desember 1893 að Fossi
í Staðarhreppi.
Árið 1939 var sett ný girðing
við götuna með steyptum vegg og
trégirðingu ofan á. Árið á eftir var
fengið leyfi til þess að breyta
gluggum á kjallara hússins.
Bifreiðaskúr var byggður við
húsið 1947. Hann er úr stein-
steypu, múrhúðaður á timbur að
innan, með skeljasandi að utan,
upphitaður, ósundurhólfaður og
tekur tvær bifreiðar.
Margrét Friðriksdóttir Árnason
lést 29. október 1956.
Heildverslun Péturs Péturs-
sonar hefur um árabil verið starf-
rækt f húsinu og er húsið eign
heildsölunar. Árið 1980 voru
byggðar svalir á húsið og 1983
var byggt ofan á bílskúrinn. Helga
Gunnarsdóttir teiknaði svalirnar
en Gunnar Hansson bygginguna
ofan á bílskúrinn.
Meðal þess sem heildverslun
Péturs Péturssonar flytur inn er
gjafa- og snyrtivara undir þekkt-
um merkjum eins og
Schwarzkopf.
Heimildir frá Borgarskjalasafni
og Þjóðskjalasafni.
k MINNINGARGREINAR
k A
Erlendur Glslason
TlLV'ERAN ER ÓNEITANLEGA einum lit fá-
tækari, nú þegar Lindi í Dalsmynni er
farinn frá okkur. Hann sem hefur svo
lengj verið hluti af Iífi okkar. Lindi var
góður nágranni okkar Austhlíðinga til
margra ára og hélt mildlli tryggð við
okkur Hlíðarfólkið eftir að hann flutti í
Bergholt. Þegar Rúna frænka og Lindi
bjuggu í Dalsmynni var mikill sam-
gangur á milli bæjanna og oft handa-
gangur í öskjunni. Dalsmynniskrakk-
amir og stelpuskottumar frá Austur-
hlíð sóttu oft kýrnar saman og
frændsystkinin reyndu gjaman með
sér í íþróttum og þá var nú eins gott
íyrir stelpumar að girða pilsin ofan í
buxumar svo þær yrðu ekki eftirbátar
strákanna. Það var glímt og slegist,
hlegið og grátið. Lengi vel var sá siður
í heiðri hafður að krakkamir komu
saman í veislukaffi til slaptis í Dals-
mynni ogAusturhlíð. Þá var nú vel tek-
ið á móti lágvöxnum og borðin hlaðin
kökum og heitt kakó á boðstólnum. Og
þegar messað var í Othlíð gekk öll
hersingin saman og fullorðna fólldð
bar krakkana yfír Andalældnn. Það var
skipst á að safna saman mjólldnni á
hestvagni frá Uthb'ð, Dalsmynni og
Austurhlíð og koma henni að Múla,
þar sem mjólkurbíllinn sótti hana. Þá
var staldrað við á bæjunum og spjallað
saman. Svo þegar böm Austurhlíða-
systranna komust á legg, þá léku þau
sér við börn Dalsmynnisbamanna sem
voru í sveit hjá afa sínum, og áífam
tengdust þessar fjölskyldur í ýmsum
uppátækjum, reiðtúmm og öðmm æv-
intýmm. Og alltaf var Lindi einhvern
veginn eins og óbreytanlegur ættfaðir
Ásta Jónsdóttir
Mig langar til að MINNAST Ástu
systur minnar með nokkrum fátæk-
Iegum orðum, því orð verða fátækleg
þegar dauðinn ber að dyrum með
svo tiltöluega skömmum fyrirvara.
Þegar ég undir tvítugsaldri fór úr
föðurhúsum til vinnu á Húsavík var
Hátún mitt annað heimiii. Þar var
ég í fæði og húsnæði og fannst Ástu
og Hermanni ekkert annað koma til
greina. Svo þegar ég kynntist Þor-
björgu konu minni árið 1962 fannst
Ástu sjálfsagt og eðlilegt að hún fly-
tti til mín inn á hennar heimili. Vor-
um við þar lengi tíma og var hún
vakin og sofin við að við hefðum það
sem best.
Þau tólf ár sem ég bjó á Húsavík
með fjölskyldu minni var Ásta okkar
stoð og stytta gegnum þykkt og
þunnt. Þorbjörg þurfti nokkrum
sinnum að vera á þeim tíma, og það
var eins og Ásta finndi á sér ef eitt-
hvað var að, og var komin og tók að
sér að sjá um allt hjá okkur, hvort
sem það var á nóttu eða degi. Var
Ásta oft með Eyrúnu, eldri dóttur
okkar, í Iengri eða skemmri tíma.
Þar sem er hjartarúm, þar er hús-
rúm. Það finnst mér eiga mjög vel
við Ástu. Alltaf var gestagangurinn
mikill í Hátúni, bæði í mat, kaffi og
gistingu. Þarna þótti öllum gott að
koma, og Ástu og Hermanni fannst
ekkert sjálfsagðara meðan húsið tók
við. Þau voru jafnan með gamanyrði
og bros á vör þó oft væri hávaði og
Iæti í okkur yngra fólkinu.
Elsku systir. Þið Hermann voruð
okkur ómetanlegar hjálparhellur
meðan við bjuggum á Húsavík og ég
vil segja undir ykkar verndarvæng,
að slíkt fáum við seint fullþakkað.
Nú ert þú farin þangað sem við för-
um öll, en minningin góða lifir og
verður ekki frá okkur tekin. Hafðu
þökk fyrir allt og allt.
Kæri mágur. Þú og þitt fólk eigið
alla okkar samúð og megi Guð styrk-
ja ykkur í sorginni.
Þórólfur og Þorbjörg
yfír öllu saman.
Á kveðjustund er gott að rilja upp
samverustundir með Linda í gegnum
árin: Smalamennskur í mýrinni, skóg-
inum eða uppi á Ijöllum. Hlíðaréttir,
réttarsúpur og söngur, og svo ótal
margt fleira í hversdeginum sem gefur
lífínu gildi. Og oft var setið \ið eldhús-
borðið í Dalsmynni á síðkvöldum og
spjallað um heima og geima eftir að
Lindi og Snati urðu einir í kotinu. Þá
var kaffíð stundum bragðbætt með eð-
alvíni að höfðingjasið.
Lindi var gestglaður og félagslyndur
maður og hann hafði yndi af að dansa.
Við konumar í þessari fjölskyldu eigum
góðar minningar af dansgólfinu í faðmi
Linda og alltaf krafði hann okkur um
alvöru kossa því hann vildi ekki sjá
neina herðablaðakossa! Það sem okkur
þótti hvað vænst um, var hvernig hann
var alltaf sami Lindinn, hvort sem var í
Dalsmynni eða Bergholti, og hvort sem
hann var fertugur eða áttræður.
Að leiðarlokum þökkum við Linda
fyrir nágrennið og samfylgdina og
kveðjum hann með virðingu.
Allirjrá Auslu rhlíða rbæj unum