Dagur - 25.01.2000, Síða 3

Xk^MT
ÞRIÐJUDAGUR 25. JANÚAR 2 0 00 - 19
BRÉF TIL KOLLU
Elsku Kolla
Veturinn er kominn.
Það heíur snjóað í tvo
daga samfleytt. Borgin
enn tígulegri í hvítum
klæðrnn. En hrikalega
kalt. Líklega tíu stiga
frost. Og hér er engin
hitaveita eins og heima!
Maður yerður bara að
klæða af sér kuldann.
Annars vorum við á balli á föstu-
dagskvöldið. Mjög fínu balli reyndar. Yf-
irstéttarbafli. Haldið til heiðurs rúss-
nesku keisaraættinni og seinasta zarn-
um. Mikið lið og skrautlegt. Prinsar í lit-
skrúðugum silkiklæðum, prinsessur með
glitrandi kórónur á höfði, greifynjur og
barónessur. Ég sat til borðs með greifan-
um d’ Amecourt. Ungur maður, dökkur
yfirlitum. Að vísu franskur í föðurætt, en
móðirin rekur ættir til austurrísku keis-
arahirðarinnar. Þaðan til Rússlands.
Þetta var ein stór fjölskylda, meðan allt
lék í lyndi, eins og þú manst.
Hvorugt okkar Jóns Baldvins eigum
ættir að rekja til Rússakeisara, að því er
ég veit. Hefðum líklega bæði verið í bylt-
ingarliðinu árið 1917! Þáðum bara boð-
ið í nafni Víkinga, sem gáfu Rússlandi
reyndar nafn sitt. Skemmtum okkur
konunglega. Ég var í græna silkikjólnum
frá Kína. (Þeir ætla að endast mér vel
kjólarnir, sem Dýrleif saumaði um árið).
Pilsið vítt og efnismikið. Sveiflaðist tign-
arlega í takt við mjúkan áslátt balalaika.
Það er svo gaman að dansa, Kolla.
Óuppgerð fortíð
A þessu kvöldi gat að b'ta landflótta aðal
gamla heimsins. Hið fyrirheitna land
hinna snauðu hafði líka tekið þeim opnum
örmum. Fólk sem lítur með söknuði til
fortíðar, borgar fúlgur til að upplifa
Potemkinveröld keisarans eina kvöldstund.
Ég hef setið margar veizlur þessi tvö
ár hér í höfuðborginni. Spjallað við
valdafólk og auðmenn. Oft hef ég hrifizt
af fólki, sérstaklega konum. Þær lifa
lengur, halda sér betur. Ekki allar fædd-
ar með silfurskeið í munninum. Eiga lit-
skrúðuga fortíð. Upprunnar í hjarta Evr-
ópu eða á steppum Rússlands. Ég hef
skrifað þér um þessar konur, Kolla.
En það er eitt, sem veldur mér furðu,
og ég hugsa æ meir um. í þessum fínu
samkvæmum sést aldrei - eða afar sjald-
an - blökkufólk. Samt eru fjórir af hverj-
um fimm íbúum borgarinnar svartir.
Hvað segir þetta okkur? Að fordómarnir
ríða enn húsum. Hvítir líta niður á
svarta. Svartir fyrirlíta hvíta. Það er
engu gleymt. Ekkert fyrirgefið. Fortíðin
óuppgerð.
Það er engu líkara en, að hinir hvítu
neiti að horfast í augu við sannleikann -
sína eigin sögu. Tuttugu og íjórar millj-
ónir Afríkumanna voru fluttir í hlekkjum
yfir hafið. Tólf milljónir fórust í hafi.
Hinar tólf möluðu Bandaríkjamönnum
gull, sem heilu ættirnar búa að enn í
„Þessi tignarlega kona
lifir enn. Hún sagðist
eiga draum. Að hitta að
máli forseta Bandaríkj-
anna og konu hans.
Hana langaði til að
þakka þeim hjónum."
Hinsaima
aðalskona
dag. Hvað er skuldin há? Það er kominn
tími til að svara því.
Um þessar mundir er verið að grafa
upp lík fjögur hundruð blökkumanna úr
húsagrunni í New York. Þessi húsa-
grunnur var einhvern tíma kirkjugarður
óverðugra þræla. Um aldamótin átján
hundruð var mokað yfir grafirnar. Garð-
urinn gleymdist. Nú tvö hundruð árum
seinna var farið að grafa fyrir nýju húsi.
Þá komu þessar beinagrindur í Ijós alveg
óvænt.
New York búar komu af ijöllum. Það
hafði aldrei verið stundað þrælahald í
þeirra framsæknu borg. Það varð uppi
fótur og fit.“Mokið yfir þetta,“ sögðu þeir.
„Gleymum þessu.“ - Já, þeir kjósa að
gleyma fortíðinni. - Komast að vísu ekki
upp með það. Vísindamenn við Howard
háskólann hafa fengið tvö ár til að rann-
saka líkin. Flest eru þau af börnum og
unglingum. Stúlkur í meirihluta. Dánar-
orsök næringarleysi, slit á vöðvum.
Æ, já, Kolla. Hér í borg eru fjórir af
hverjum fimm íbúum blökkumenn.
Samt þekki ég enga þeirra. Ég býð þeim
góðan daginn í verzlunum og bönkum.
Þeir fara um allt húsið mitt, þegar sími,
sjónvarp, pípulagnir, rafmagn eða hita-
kerfi klikkar. Þeir hreinsa laugina,
hirða ruslið, sópa göturnar. Þeir eru
alls staðar, en samt ósnertanlegir. Jú,
þeir brosa, en lengra kemst ég ekki.
Þeim finnst ég forréttindakerling (sem
ég er). Þeir hvorki þora né kæra sig um
koma nær.
Ég leyni því ekki, að mér ftnnst svart-
ir faflegri en hvítir. Líttu á börnin. Höf-
uðlagið, beinabygginguna, limaburðinn,
tennurnar, augun. Þau eru fullkomnari
frá náttúrunnar hendi. Auðvitað mis-
þyrma menn líkömum sínum. Það gera
hvítir líka. Borða óhollan mat. Einn af
hverjum ljórum Bandaríkjamönnum þjá-
ist af offitu. Offita er stéttskipt. Spyr ekki
um htarhátt.
Stórkostleg kona
Svo sá ég allt í einu þessa stórkostlegu
konu. Ekki í fínu samkvæmi að vísu. Hún
tilheyrir ekki yfirstéttinni. Hún sat bara
allt í einu inni í stofu hjá mér. Talaði við
mig. Eins og út úr mfnu eigin hjarta.
Brosti til mín. Bæði þorði og vildi. Mikið
hefði ég viljað komast nær. Hefði viljað
heyra sögu hennar alla. En það var eng-
inn tími. Sjónvarpið sker allt niður við
trog.
Hvernig get ég líst þessari konu fyrir
þér, Kolla. Hún er í fyrsta lagi meira en
hundrað ára. Fædd árið 1899 á
plantekru í Maryland. En eins og hún
segir sjálf: Heilsan er ágæt. Hugsunin
skýr. Bara fæturnir hafa gefið sig. Enda
er konan einn og níutíu á hæð, með stór-
ar hendur og langan háls. Hún hefur há
kinnbein, leiftrandi augu. Þykkt, sítt
hárið er ögn farið að grána. Á hverjum
morgni fléttar hún það og leggur um
höfuðið á sama hátt og hún hefur gert
frá því hún var h'til stelpa í sveitinni.
Þessi kona hefur drottningarlegt yfir-
bragð, æðruleysi og þokka, sem bara
hinum svörtu er gefið. Hún hefur upplif-
að svo margt á langri ævi. Hún þekkir
misréttið, fordómana. Ekkert kemur
henni á óvart. Enda Indíáni í móðurætt.
Afríkani í föðurætt. Stolt af uppruna sín-
um. Ævistarf hennar var barnakennsla.
Árum saman rak hún skóla fyrir börn úr
fátækrahverfum borgarinnar. Menntun
gerir mennina frjálsa, sagði hún í viðtal-
inu. Menntunin getur létt af okkur oki
fortíðarinnar. Hún ein, ekkert annað.
Og nú er hafin ný öld. Þessi tignar-
lega kona lifir enn. Hún sagðist eiga
draum. Að hitta að máli forseta Banda-
ríkjanna og konu hans. Ilana langaði til
að þakka þeim hjónum. Enginn forseti,
svo lengi sem hún mundi, svo lengi sem
sögur hermdu, hefði hlúð svo vel að
menntun og réttindum þeirra, sem
minna mættu sín í þjóðfélaginu. Ef hún
fengi þennan draum uppfyfltan, gæti
hún dáið róleg.
Hugsaðu þér, Kolla, hundrað ára, og
hún hafði kjark til að segja það. Segja
sannleikann. Menntun og jafnréttismál
eru hjartans mál forsetahjónanna. Það
er bara svo sjaldan, sem maður heyrir
eitthvað jákvætt um þessi ágætu hjón nú
orðið. Að einhver þori að segja eitthvað
gott um þau.
Enda var Bill fljótur að taka við sér.
Nokkrum dögum seinna sat hún hjá
honum í Hvíta húsinu. Þau héldust í
hendur, horfðust í augu. Hún talaði yfir
honum eins og barni. Hann grét. „Þakka
þér fyrir allt það góða, sem þú hefur
gert, drengur minn. Guð verndi þig.“ Að
lokum kyssti hún hann á báða vanga.
Gnæfði yfir honum eins ungamamma.
Hann hjúfraði sig undir væng hennar.
Lítill strákur. Blökkukona. Hin sanna að-
alskona. Kinnroðalaus. Svona konur vil
ég hitta hér í Bandaríkjunum.
Þín Bryndís
Höfundur
Djöflaeyjuimar
enda hefur Þórarinn ekki séð
ástæðu til að kvarta fyrr en nú,
fimmtán árum eftir útkomu bók-
arinnar. Því miður virðist pen-
ingagræðgi hafa rænt hann dóm-
greind, eins og stundum hendir
annars ágæta menn.
Djöflaeyjan er bók sem margir
vildu skrifað hafa. Hún er frá-
bærlega skemmtileg, einkennist
af mikilh frásagnargleði og per-
sónur hennar birtast ljóslifandi á
blaðsíðunum. Þetta eru einnig
einkenni á fleiri bókum Einars
Kárasonar, og má þá nefna
vinnslu bókarinnar. Rithöfundar leita Heimskra manns ráð og Norðurljós,
víða fanga og það er ekkert athugavert sem ég veit ekki til að Þórarinn Óskar
við upplýsingaöflun Einars Kárasonar Þórarinsson hafi haft nokkur afskipti af.
í gær rak ég augun í skringilega
frétt í DV. Þar kvartar Þórarinn
Oskar Þórarinsson, Aggi, yfir því
að vera ekki orðinn ríkur maður
af því að hafa skapað persónur
Djöflaeyjunnar. Þetta þykir mér
nokkuð sérstæð kvörtun þar sem
fullljóst er að Einar Kárason er
höfundur Djöflaeyjunnar en ekki
Þórarinn Óskar Þórarinsson.
Það hefur ekki verið neitt
leyndarmál að í þessari vinsælu
bók ljallar Einar um ættingja
Þórarins og fékk upplýsingar frá
Þórarni sem hann nýtti sér við
MENNINGAR
VAKTIN
Kolbnún
Bepgþói’sdóttii’
skrifar
„Hugmyndir fá listamenn
víða að en allt er komið
undir úrvinnslunni. Það
skiptir í sjálfu sér sáralitlu
hvaðan Einar Kárason fékk
hugmyndina að Djöfíaeyj-
unni, hann á úrvinnsluna
og snilldin er hans.“
Af sérkennilegri frétt DV verður ekki
annað ráðið en Þórarinn Óskar Þórar-
insson telji sig rithöfundinn, Einar
Kárason hafi einungis verið í hlutverki
skrásetjara. En það eitt að mæla orð og
upplýsingar inn á segulband jafngildir
ekki því að viðkomandi sé orðinn rithöf-
undur. Hugmyndir fá listamenn víða að
en allt er komið undir úrvinnslunni.
Það skiptir í sjálfu sér sáralitlu hvaðan
Einar Kárason fékk hugmyndina að
Djöflaeyjunni, hann á úrvinnsluna og
snilldin er hans.