Dagur - 26.04.2000, Page 9

8- MIÐVIKVD AGU R 26. APRÍL 2000
T)ap*r
MIDVIKUDAGUH 26. APRÍL 2000 - 9
SAMANTEKT
L

FRÉTTIR
„Sýnum forttðinni virðingu ‘ ‘
Nú er hafið í Ameríku
mikið „laudafimdaár“
þar sem hver stórvið-
burðuriuu rekur ann
au í minningu þess að
1000 ár eru frá því að
evrópumenn komu þar
fyrst. Á morguu hefst
glæsileg sýuiug í
Smithsoniau safniuu
og er huu aðeins einu
af mörgum þáttum há-
tíðahaldanna, eins og
fram kemur í þessari
samautekt.
Á árinu 2000 eru liðin 1000 ár
síðan fyrstu norrænu mennirnir,
víkingarnir, komu til Norður-Am-
eríku, og íyrstur þeirra íslending-
urinn Leifur Eiríksson. Á því
augnabliki er Leifur Eiríksson
hitti frumbyggja Ameríku urðu
fyrstu fundir fbúa Norður-Amer-
íku og Evrópu. Á vegum Landa-
fundanefndar hafa nú verið
skipulagðir um 230 íslenskir við-
burðir á tæplega 70 stöðum í
Bandaríkjunum og Kanada á
næsta ári og ber þar hæst tón-
leikar, Iistsýningar, kvikmyndavik-
ur, sögusýningar, málþing og leik-
sýningar, og ennfremur útgáfa
margmiðlunarefnis, kvikmynda
og bóka. Þessir fjölbreytilegu við-
burðir mynda dagskrá sem hefur
að markmiði að kynna lifandi ís-
lenska menningu í Vesturheimi
og efla tengsl við Vestur-íslend-
inga og aðra lslandsvini í tilefni
árþúsundamótanna. Segja má að
bókmenntaarfur Islendinga sé
rauði þráðurinn í gegnum dag-
skrána enda tengist hann Vestur-
heimi á heillandi hátt á árinu
2000 í frásögn lslendinga sagna
af landafundum íslenskra manna
þar fyrir 1000 árum. Yfirskrift
dagskrárinnar er „Endurfundir"
og er þar átt annars vegar við að
eitt þúsund ár eru liðin frá því að
íslcndingar og Ameríkumenn
hittust fyrst og liins vegar fræð-
andi endurfundir við sameigin-
lega sögu þjóðanna. Tákn fyrir
þessa endurfundi er sigling vík-
ingaskipsins Islendings um
Grænland og Kanada til Banda-
ríkjanna.
Dagskráin hefur verið skipu-
lögð í samstarfi við fjölmarga þá
aðila sem hagsmuna eiga að gæta
í Norður-Ameríku, jafnt einstak-
linga, félög Islendinga vestan-
hafs, samtök Vestur-Islendinga
og íslensk fyrirtæki sem starfa í
Norður-Ameríku. Þá eiga Islend-
ingar einir þjóða samstarfsnefnd
um árþúsundamótamá! við
bandaríska forsetaembættið.
Landafundanefnd hefur haft að
leiðarljósi að styðja framtak og
hugmyndir íslenskra, bandarískra
og kanadfskra einstaklinga, stofn-
ana og fyrirtækja til að tryggja að
kraftur frumkvöðlanna fái notið
sín og varanleg tengsl komist á
milli þeirra sem vinna saman að
viðburðunum beggja vegna hafs-
ins. Landafundanefnd var skipuð
af forsætisráðherra í ársbyrjun
1998 til gera tillögur um hvernig
minnast ætti landafunda Islend-
inga í Vesturheimi og fylgja eftir
þeim tillögum sem ríkisstjórnin
samþykkti að framkvæma. Aug-
lýst var eftir hugmyndum og
mynda þær tillögur, sem valdar
voru og samþykktar af ríkisstjórn,
dagskrána sem nú er kynnt. For-
maður Landafundanefndar er
Sigurður Helgason, forstjóri. Á
árunum 1998 til 2001 nemur
fjárhagsrammi nefndarinnar
335,6 milljónum króna. Landa-
fundanefnd vinnur í nánu sam-
ráði við Reykjavík Menningar-
horg árið 2000 og Kristnihátíðar-
nefnd.
The Viklngs - The North
Atlantic Saga
Á þessu ári verður margt gert
vestanhafs til þess að minnast
þessara tímamóta, allt fram á
haust. Á morgun, fimmtudaginn
27. apríl, verður opnuð glæsileg
og viðamikil sýning hins virta
Smithsonian Institution safns í
Washington á sögu og menningu
víkinga á norður- og vesturslóð-
um sem ber heitið „Vikings - The
North Atlantic Saga“. Þar verður
fjölmörgum þáttum f menningu
víkinga gerð ítarleg skil með ein-
stökum munum frá helstu söfn-
um á Norðurlöndum. Hlutur Is-
lands í þessari sýningu er mikill,
sýndir verða dýrgripir úr safni
Stofnunar Árna Magnússonar,
gerð er grein fyrir íslenska þjóð-
veldinu og rakin saga landafunda
í máli og myndum. Reynt verður
að sýna gestum fram á hvernig
við getum kynnst þessum hluta
fortíðar okkar og þeim heimsögu-
legu tímamótum þegar Evrópu-
búar hittu fyrst frumbyggja Norð-
ur-Ameríku. Sýning Smithsonian
Institution safnsins mun fara um
allar stærstu borgir Bandaríkj-
anna á næstu tveimur árum og
búist við að um 20 milljónir gesta
muni skoða. Viðstaddir opnuna
verða allir þjóðhöfðingjar Norð-
urlandanna. Á sama tíma hefst í
Norfolk hátið Nato-ríkja, þar sem
Island værður í sérstökum heið-
urssessi.
Sýniun fortídinni virðingu
8. apríl sl. var menntamálaráð-
herra, Björn Bjarnason, viðstadd-
ur opnun sýningar í Þjóðminja-
safningu í Washington sem studd
er af Smithsonian Institution
sem heitir „Sýnum fortíðinni
virðingu, ímyndum okkur fram-
tíðina" og er sýningin studd af
Ilvíta húsinu í Washington, en
Hillary Clinton forsetafrú var þar
viðstödd, ásamt Norrænu ráð-
herranefndinni. Norræna ráð-
herranefndin mun einnig fagna
nýju árþúsundi og Iandafundin-
um fyrir 1000 árum síðan með
því að standa fyrir sýningu i Was-
hington og verður þema þeirrar
sýningar „Norrænar rætur - lífið í
Ameríku í dag“.
Segja má að upphafið að þessu
landafundaári í Vesturheimi í ár
hafi verið 6. apríl sl. í Ottawa í
Kanada en þar fór fram hátið í
glæsilegu menningarsafni, Muse-
um of Civilisation. Þar afhenti
Davíð Oddsson, forsætisáðherra,
forsætisráðherra Kanada, Jean
Vikingaskipiö íslendingur siglir frá Reykjavik á þjódhátíðardaginn 17. júní og er vonast til þess að sagan kvikni til lífs með siglingu víkingaskipsins í kjölfar Leifs Eiríkssonar og byggingu tilgátuhúsa i
Haukadai í Dalasýslu og Brattahlíð á Grænlandi.
Chrétien, styttu Ásmundar
Sveinssonar af Guðríði Þorbjarn-
ardóttur og syninum Snorra. Þar
söng einnig Sigrún Hjálmtýsdótt-
ir og ávörp fluttu Bjarni Gíslason
geimfari og David Gislason
Á áruniun 1998 til
2001 nemur fjárhags-
rammi landafunda-
nefndarinnar 335,6
milljónum króna.
bóndi. I kjölfarið var efnt til ráð-
stefnu með þátttöku viðskiptalífs-
ins um íslensk/kanadíska við-
skiptasamvinnu, þar sem Davíð
Oddsson flutti erindi og haldin
var íslensk matarkynning á
Chateau Laurier hótelinu.
En hérlendis er einnig ýmislegt
að gerast í tengslum við landa-
fundina. Nýtt Þjóðmenningarhús
(áður Safnahúsið við Hverfis-
götu) opnaði að nýju á sumardag-
inn fyrsta og fjallar sýningin um
siglingar og landafundi Islend-
inga á miðöldum. Þar er sýnt
hvernig menn skynjuðu heiminn
á víkingaöld; á hvaða menningar-
stigi landsmenn voru, samskipti
við önnur Iönd og hvernig þeir
mynduðu ríki á íslandi, svo eitt-
hvað sé nefnt. Sigurjón Jóhanns-
son, Ieikmyndasmiður og Gísli
Sigurðsson íslenskufræðingur á
Árnastofnun eru höfundar sýn-
ingarinnar.
Hátíðir í Seatíle og
Los Angeles
I Seattie er öllug Islendinganý-
Ienda og Reykjavík og Seattle eru
vinaborgir. Hvort tveggja setur
svip á dagskrá sem þar hefst 30.
apríl. Ingibjörg Sólrún Gísladótt-
ir, borgarstjóri verður gestur
borgarstjórnar Seattle á sama
tfma og viðburðir á vegum landa-
lundanefndar, svo sem leiksýn-
ingar og tónleikar fara fram í
borginni á vegum íslenskra lista-
manna. Hið víðfræga kvikmynda-
hús Egyptian Theatere við
Hollywood Boulevard í hjarta
kvikmyndaborgarinnar verður
miðpunktur íslenskra viðburða í
Kaliforníu. Þar verður haldin ís-
lensk kvikmyndahátíð á vegum
American Cinematheque 2. til 8.
maí þar sem m.a verða sýndar 3
nýjar íslenskar kvikmyndir,
Englar alheimsins, Fíaskó og 101
Reykjavík, auk eldri mynda. Á
sama tfma verður þar ráðstefna,
popp- og þjóðlagatónleikar, fvrir-
Iestrar og Ieiksýningar. Jafnframt
verður haldin viðskiptaráðstefna
og kynningar á íslenskri vöru og
þjónustu og á íslenska hestinum.
Forseti Islands verður viðstaddur
atburðina í Los Angeles.
íslensk handritasýning í
Washington
Líf íslenskra bókmennta með
þjóðinni er uppistaðan í sýningu
sem Þjóðarbókhlaðan og Lihrary
of Congress, hin þekkta þjóðar-
bókhlaða Bandaríkjanna í Was-
hington og stærsta hókasafn í
heimi, efna til á íslenskum hand-
ritum og bókum sem geynia ís-
lenskra fornsögur. Hún er fyrst
sett upp í Reykjavík, þá í Was-
hington og sfðar í Cornell-háskól-
anum og Winnipeg í Kanada.
Þessi sýning er umfangsmesta
kynning sem gerð hefur verið um
íslensku handritin en hún heitir
„Living and Reliving The Sagas.“
Sýningin í Washington verður
opnuð með ráðstefnu virtustu
fræðimanna heims á þessu sviði,
íslenskra sem erlendra og er viða-
mesta sýning sem haldin hefur
verið til kynningar á íslensku
handritunum.
VíMngaskipið íslendingur
siglir vestur 17. jiíní
Vfkingaskipið Islendingur siglir
frá Reykjavík á þjóðhátíðardaginn
1 7. júní og er vonast til þess að
sagan kvikni til lífs með siglingu
víkingaskipsins í kjölfar Leifs Ei-
ríkssonar og byggingu tilgátuhúsa
í Haukadal í Dalasýslu og Bratta-
hlíð á Grænlandi. Margháttuð há-
tíðarhöld hafa verið skipulögð í
tengslum við komu Islendings til
hafna á austurströnd Kanada og
Bandaríkjanna, lýrst á Nýfundna-
landi en síðast á slóöum Karlseln-
is og Guöríðar í New York. Mikil
hátíðahöld eru fyrirhuguð af hálfu
Grænlendinga í Brattahlíð þegar
víkingaskipið Islendingur kemur
þar við á leið sinni vestur 15. til
17. júlí. Bær Eiríks rauða sem Is-
lendingar hafa reist og kirkja
Þjóðhildar verða miðpunktur há-
tíðahaldanna og þar verður meðal
annars stór hópur íslenskra vík-
inga. Margrét Danadrottning og
Forseti Islands verða sérstakir
heiðursgestir Grænlendinga.
Hátíðarstíuid er íslendingur
kemur tíl L’Anse aux
Meadows
lslendingar komu fyrst til Kanada
fyrir 1000 árum; þar voru í för
eins og kunnugt er Leifur Eiríks-
son og félagar. I þeim flokki var
Guðríður Þorbjarnardóttir fyrsta
konan af evrópskum uppruna sem
fæddi barn í Kanada. Barnið var
Snorri Þorfinnsson. Svo komu Is-
lendingar til Kanada fyrir um 125
árum; 21sta október 1875 settust
Islendingar að á ströndum
Winnipegvatns og námu þar með
land á Nýja-Islandi.
Sýning Smithsonian
Institution safnsins
mun fara um allar
stærstu borgir Banda-
ríkjanna á næstu
tveimur árum og búist
við að um 20 milljónir
gesta muni skoða.
Landafundahátíðahöld munu
setja mark sitt á allt Nýfundna-
land, austasta fylki Kanada, á ár-
inu 2000 frá 28. júlí, þegar vík-
ingaskipið kemur þangað, fyrst til
L’Anse au\ Meadows og síðan 9
annara hafnarborga á Nýfundna-
Iandi. Margir koma að undirbún-
ingi hátíðahaldanna en íslenska
ríkisstjórnin hcfur forystu um
verkefnin en kanadíska ríkis-
stjórnin kemur víða við sögu.
Millennium-125 er nefnd skipuð
fulltrúum af íslenskum ættum í
Kanada og er hún undir forystu
Davíðs Gíslasonar en þjóðræknis-
félögin í Vesturheimi og vinafélög
Islands í Kanada annast mikilvæg
verkefni í hátíðahöldunum. Há-
tiðarhöldin á Nýfundnalandi
standa til 28. ágúst en á síðustu
dögum þess mun sangönguráð-
herra, Sturla Böðvarsson, heim-
sækja Nova Scotia. Forseti íslands
tekur á móti víkingaskipinu í boði
Nýfundlendinga og þar verður
einnig Jean Chrétien, forsætisráð-
herra Kanada og fulltrúar fleiri
þjóða. Skipulagðar hafa verið
margvíslegar sýningar og hátíðir,
og má þar nefna endurgerð Vík-
ingaþorps með á annað hundrað
„leikurum". Búist er við að 25
þúsund manns muni fylgjast með
því þegar Islendingur kemur til
L’Anse aux Meadows og athöfn-
inni verður sjónvarpað beint um
allt Kanada og víðar. íslendinga-
dagurinn verður haldinn hátíðleg-
ur í Gimli 5. til 7. ágúst og þar
mun Karlakór Reykjavíkur m.a.
syngja. Biskup íslands, herra Karl
Sigurbjörnsson, verður skömmu
síðar meðal Islendinga á Kyrra-
hafsströnd, hæði í Bandaríkjun-
um og Kanada.
VíMngaskipið helsta
aðdráttaraHið
Víkingaskipið kemur til Boston 8.
september og eiga flestir viðburð-
irnir sér stað á frábærum vett-
vangi, New England Aquarium,
risastórum sædýra- og skemmti-
garði við höfnina. Víkingaskipið
verður kynnt sem hclsta aðdrátt-
arafl garðsins þá viku og efnt verð-
ur til leiksýninga, myndlistarsýn-
ingar, tónleika, viðamikillar fisk-
réttakynningar í Legal Seafood
veitingahúsakeðjunni á fjölmörg-
um stöðum í borginni. lslensk
kvikmyndahátíð verður haldin í
Museum of Fine Arts en Sinfón-
íuhljómsveit Islands heldur síðan
tónleika í horginni í október.
Sinfónían í Kennedy Centere
En hápunktur tónleikaferðar Sin-
fóníhljómsveitar Islands verða
tónleikar í Kennedy Center, einu
þekktasta menningarhúsi Banda-
ríkjanna í byrjun októhermánaðar.
Á sama tíma verður efnt til marg-
víslegra Íslandskynninga í höfuð-
borginni. Mikið verður um að vera
í New York í október og er mið-
punkturinn opnun nýs Norræns
húss í horginni, Scandinavia
House, þann 1 7. október, þar sem
m.a. verður hókasafn kcnnt við
Halldór Laxness. Auk þess kemur
víkingaskipið til horgarinnar og
Sinfóníuhljómsveitin heldur tón-
leika í Carnegie Hall. Þessa daga
verður efnt til islenskra tónleika,
leiksýninga, fyrirlestra, Ijóðakynn-
inga, kvikmyndahátíðar, auk vöru-
og þjónustusýninga. Þann 25.
októher verður víkingasýningin
mikla, sem áður var í Washington
opnuð í Museum of Natural Hi-
story á Manhattan. Islendingar
settust fyrst að í Gimli 21. október
fyrir 125 árum og þá er hápunkt-
ur hátíðahaldanna í Manitoba. I
október verða tekin í notkun tvö
hús sem tengjast Islandi: I Gimli
verður opnað menningarsafnið
Nýja Island, en íslensk stjórnvöld
hafa lagt verulegt fé í það safn
með beinu fjárframlagi. Gert er
ráð fyrir að taka í notkun í október
ný húsakynni fyrir íslenska bóka-
safnið við háskólann í Manitoba.
Frá b/aðamannafundi í gær þar sem umhverfisstefna Akureyrarbæjar var
kynnt. F.v. Einar Sveinbjörnsson aðstoðarmaður umhverfisráðherra og
Kristján Þór Júlíusson bæjarstjóri.
Kynnaiun-
hverfisstefnu
Akureyrarbær kyimti
stefnu í umbverfísmál-
um á „degi umhverfis-
ins“ í gær.
Markmið bæjaryfirvalda er að
virkja íbúanna til þess að hugsa
um umhverfið, er rauði þráðurinn
í umhverfistcfnu Akureyrarbæjar
sem kvnnt var á blaðamannafundi
sem haldinn var í gær á „Degi um-
hverfisins”.
Trj'ggvi Marínósson umhverfi-
stjóri Akureyrarbæjar sagði á fund-
inum að brýnt væri að fræða íbúa
bæjarins um umhverfismál og í
framkvæmdaáætlun sem kynnt
var á fundinum kemur fram að
fyrirhugaðir eru sérstakir um-
hverfisdagar í skólum bæjarins á
hausti komanda. Settir verða á
laggirnar svokallaðir Endur-
vinnsluhópar sem koma eiga með
hugmyndir að endurvinnsluiðn-
aði. Það hefur verið gagnrýnt að
fólk er hvatt að flokka sorpið og
svo sé því öllu ekið upp í Glcrárdal
og urðað. Sigríður Stefánsdóttir
bæjarfulltrúi sem sæti á í stjórn
Sorpsamlags Eyjafjarðar segir
mikilvægt að fólk tileinki sér þá
hugsun að flokka soqjið, en nú sé
unnið að því að koma þessum mál-
um í gott horf. Hún minnti á þann
árangur sem Gúmmívinnslan hef-
ur náð með cndurvinnslu á gúm-
míi.
I drögum að framkvæmdaráætl-
un kemur einnig fram hvemig
koma eigi skólpmálum Akureyr-
inga í gott horf með því að gróf-
hreynsa allt skólp og dæla því á
haf út en dælistöðin yrði staðsett í
Sandgerðisbót, norðan smábáta-
hafnar. Þessum framkvæmdum á
að vera iokið árið 2013.
Einar Sveinbjörnsson, aðstoðar-
maður umhverfsráðherra, minnti
á fundinum á að Akureyri væri eitt
fjögurra sveitarfélaga sem fékk
viðurkenningu umhverfisráðu-
neytisins og sambands íslenskra
sveitarfélaga fyrir góðan árangur
og virka þátttöku í verkefninu
Staðardagskrá 21. Hin sveitarfé-
Iögin eru Snæfellsbær, Hafnar-
fjörður og Mosfellsbær. Hann
sagðist ánægður með að sveitarfé-
lög marki sér stefnu sem miði að
sjálfbærri þróun í umhverfismál-
um.
Guðmundur Sigvaldason for-
stöðumaður verkefnisins Staðar-
dagskrá 21 segir að það verði að
koma einhverjir hagrænir hvatar
til þess að fólk geri eitthvað raun-
hæft í umhverfismálum. Mark-
miðið sé að gera fólk mcðvitaðara
um umhverfið. - PJESTA
Sýknaður af
kynferðisákæru
Héraðsdómur Norðurlands
eystra hefur sýknað mann um
þrítugt af ákæru um kynferðis-
brot gegn fjórtán ára gömlum
systursyni mannsins.
Ákæra í Ijórum Iiðum gegn
manninum var gefin út í sept-
ember í fyrra og var honum gef-
ið að sök að hafa á árunum 1997
og 1998 haft í frammi ýmsa kyn-
ferðislega tilburði við drenginn
og haft við hann mök. Sakar-
kostnaður greiðist úr ríkissjóði,
þar með talin málsvarnarlaun
skipaðs verjanda 550 þúsund
krónur og þóknun skipaðs rétt-
argæslumanns 100 þúsund
krónur.
Maðurinn neitaði sakarefni
ákærunnar fyrir dómi en hafði
við yfirheyrslur hjá Iögreglu ját-
að að hluta. Til skýringar á því
að hann breytti framburði sínum
vísaði maðurinn til þess að hon-
um hefði skilist á þáverandi verj-
anda, að ef hannjátaði kæruefni
ætti drengurinn rétt á bótum úr
ríkissjóði, sem maðurinn yrði
síðan endurkrafinn um.
Þrír dómarar dæmdu í málinu
og er það álit tveggja þeirra að
ákæruvaldinu hafi ekki tekist að
skjóta svo styrkum stoðum undir
ákæruatriði að nægi fyrir full-
nægjandi sönnun á sekt manns-
ins gegn neitun hans. Því beri að
sýkna manninn. Einn dómar-
anna skilaði sératkvæði. Þar seg-
ir meðal annars að þrátt fyrir
galla á lögregluskýrslu verði að
hafa hana til hliðsjónar við
sönnunarmat í málinu. Telur
dómarinn breyttan framburð
mannsins fyrir dómi mjög ótrú-
veröugan og því beri ekki að
Icggja hann til grundvallar og
sakfella manninn fyrir einn lið af
fjórum í ákæruskjali. — Hi