Dagur - 08.09.2000, Page 12

12- FÖSTUDAGVR 8. SEPTEMBER 2000
FÖSTUDAGUR 8. SEPTEMBER 2000 - 13
FRÉTT ASKÝRIN G
L.
rD^tr

Gjörhreytt vidhorf í flskeidi
Fiskeldi á íslandi er
að komast á íliig aftur
og verða grein sem
iiieim hafa trú á.
Framleiðslan mim
aukast og menn hafa
ýmsar áætlanir á
prjónunum. Þó er
ljóst að fjárfestar bíða
ekki í röðum.
Framleiðsla í íslensku fiskeldi
mun stórlega aukast á allra næstu
árum og greinin er komast á
beinu brautina að nýju, eftir
skakkfall á árunum í kringum
1990. Arsframleiðsla af laxi á Is-
landi er í dag í kringum fjögur
þúsund tonn, en verður eftir
fimm ár komin í 10.000 tonn og
öðrum fimm árum síðar verður
hún komin í 20 þúsund tonn og
þá verður framleiðsluverðmætið á
ári hverju um tíu milljarðar
króna. Þetta er í takt við þróunina
annars staðar í heiminum, en all-
ar spár gera ráð fyrir að fiskeldis-
framleiðsla munu stórlega aukast
í næstu framtíð. Árlega vex fram-
leiðsla í greininni um 7% og í
sumum löndum jafnvel enn hrað-
ar. Þetta kom kom fram í máli
Vigfúsar Jóhannssonar, fram-
kvæmdastjóra Stofnfisks og for-
manns Landssambands fiskeldis-
stöðva og forseta Alþjóðasamtaka
Iaxeldisframleiðenda á ráðstefnu
um framtíð fiskeldis hér á landi
sem haldin var á Hólum í Hjalta-
dal síðastliðinn föstudag.
Umræða og viðhorf
hafa gjörbreyst
Það voru Hólaskóli og fiskeldis-
stöðin Máki sem sameiginlega
stóðu að ráðstefnunni, en þar
komu og báru saman bækur sfnar
ýmsir þeir sem starfa í greininni
og einnig fulltrúar íjárfesta, en
þeirra á meðal er í dag ekki jafn
fráleitt að leggja peninga í fiskeldi
og var fyrir fáum árum. I upphafi
talaði Haraldur Haraldsson
stjórnarformaður Máka og þar
vék hann að uppbyggingu barra-
eldisstöðvar fyrirtækisins að
Lambanesreykjum í Fljótum sem
tekin var í gagnið fyrir fáum vik-
um. Þá sagði Haraldur - og þau
orð ítrekaði hann svo á Hólum -
að uppbyggingin í Fljótum muni
öll kosta einhvers staðar á milli
600 og 700 milljónir og áætlanir
gerðu ráð fyrir að þegar fullum
afköstum verði náð verði fram-
Ieiðslan þar komin í um 700 til
1.000 tonn á ári og megi búast
við að framleiðsluverð fyrir þau
yrði ámóta og uppbyggingar-
kostnaðurinn einn. Nýi Sam-
herjatogarinn, sem kom að landi
um helgina, kostaði hins vegar
1,5 milljarð og búast mætti við að
Iengri tíma tæki en eitt ár að
koma með að Iandi aflaverðmæti
sem væri það sama og verðmæti
skipsins.
Slátrun í fiskeldisstöd Silfurstjörnunnar í Öxarfirði. Ársframleiðsla af laxi á isiandi er í dag um fjögur þúsund tonn, en verður eftir fimm ár komin í 70.000 tonn og öðrum fimm árum síðar verður hún 20
þúsund tonn. Þá verður framleiðsluverðmætið á ári hverju tiu miifjarðar króna. - myndir: sbs
„Umræða í fjölmiðlum og við-
horf gagnvart fiskeldi hér á landi
hafa gjörbreyst, til dæmis hvað
varðar umhverfismál og annað
slíkt. Við þurfum að opna grein-
ina og það er líka æskilegt, því við
höfum ekkert að fela. Ahugi
stjórnvalda víða um lönd er ein-
nig að aukast," sagði Vigfús Jó-
hannsson og nefndi að nýlega
hefði kanadíska ríkisstjórnin
ákveðið að veita 5 milljónum
dollara til rannsókna og þróunar í
fiskeldi þar í landi. Og það var
ekki að ástæðulausu sem Vigfús
nefndi þetta kanadíska verkefni,
því að hans mati er alþjóðlegt
samstarf og þekkingaröflun í
greininni lykilatriði og það sem
sífellt meira máli skiptir.
Laxeldi og sjávarútvegur
að samtvinnast
„Laxeldi og sjávarútvegur eru
greinar sem eru að samtvinnast í
æ ríkara mæli,“ sagði Vigfús Jó-
hannsson ennfremur. Það er
hans mat að í fiskeldinu almennt
verði laxeldið burðargreinin.
Hann leggur áherslu á að fyrir-
tæki sameinist um brýn hags-
munamál sín „ ... og slíkt myndar
infastrúktúr í atvinnugreininni."
Þar á Vigfús meðal annars við
nauðsyn þess að íslensk fiskeldis-
fyrirtæki sameinist um sölustarf
og markaðsmál.
Vigfús segir að eftirspurnin eft-
ir eldisfiski í heiminum fari hvar-
vetna vaxandi og af þeim sökum
sé nauðsyn að auka framleiðsl-
una svo mikið. Þá þurfa fyrirtæk-
in Iíka að vera þokkalega burðug
og það er mat Vigfúsar að fram-
tíðin sé sú að fiskeldisfyrirtæki
verði með ekki minna en 5.000
tonna framleiðslugetu á ári . Það
sé í raun Iágmarkseining til þess
að fyrirtækin geti staðið undir
þeim kröfum og vætningum sem
gerðar eru.
Evrópustyrkir og
fjölþjóðleg þekking
I uppbyggingu íslenskra fiskeldis-
fyrirtækja á síðustu árum hefur
verið byggð upp geysilega mikil
þekking, sem er ekki síður verð-
mæt en fiskurinn sem syndir í
kerjunum. Þegar farnar eru nýjar
Ieiðir í fiskeldi - sem og í öðrum
atvinnugreinum - má svo alltaf
reyna að fá styrki í gegnum Lvr-
ópusambandið, en helsta for-
senda þess að ráðamenn í Brussel
veiti styrki til verkefnanna er aft-
ur sú að í þróunarstarfi fyrirtækj-
anna, sem þarf að byggjast á fjöl-
þjóðlegri samvinnu, felist þekk-
ing sem geti gagnast annars stað-
ar í Evrópu. Sú hefur einmitt ver-
Vigfús Jóhannsson.
Eftirspurnin eftir eldisfiski í
heiminum fer hvarvetna vaxandi og
því nauðsyn að auka framleiðsluna
svo mikið.
ið raunin hér á landi, því um
þessar mundir eru hér á landi í
gangi um fimmtán fiskeldisverk-
efni sem njóta styrkja frá Evrópu-
sambandinu, þar af um helming-
ur þeirra í Skagafirði. Skýrasta
dæmið um þetta er starfsemi
Máka hf., en í stöð fyrirtækisins
að Lambanesreykjum eru farnar
nýstárlegar leiðir við endurnýt-
ingu vatns og út á það þróunar-
starf hafa ýmsir styrkir fengist.
Orri Hlöðversson sem er fram-
kvæmdastjóri Hrings - Atvinnu-
þróunarfélags Skagafjarðar segir
frumkvöðla í íslensku atvinnulífi
geta leitað í ýmsa sjóði Evrópu-
sambandsins og flóra þeirra sé í
Orri Hlöðversson.
Evrópustykir eru fáanlegir en eng-
inn hefur orðið ríkur á þeim. Og
styrkirnir redda ekki launagreiðslum
um næstu mánaðamót.
raun ótrúlega fjölbreytt. Orri
leggur þó áherslu á að sjóðir Evr-
ópusambandsins séu engin gull-
náma og styrkveitingar úr þeim
séu ströngum skilyrðum háðar.
„Það hefur enginn orðið ríkur á
því ennþá að fá styrki frá Evrópu-
sambandinu og mikið þarf að
hafa fyrir þessum peningum. I
mínuni huga er helsti ávinningur-
inn sá að menn geta með svona
verkefnum öðlast sambönd og
samstarf erlendis sem getur gagn-
ast þeim með ýmsum hætti, til
dæmis ýmiss konar rannsóknar-
aðstoð og þekkingu. En menn
skulu hins vegar ekki líta svo á að
hægt sé að fá styrki frá ESB til
Snorri Gunnarsson.
Viija hefja hiýraeidi hér við land og
er í viðræðum við menn á Austur-
landi um að hefja slíkt eldi í ein-
hverjum fjarðanna fyrir austan.
þess að redda launum um næstu
mánaðamót."
HLýxi í fjörðiutuui eystra
A fundinum á Hólum á föstudag-
inn kynnti Snorri Gunnarsson líf-
fræðingur hugmyndir sínar um
hlýraeldi sem hann er nú að
reyna að vinna braulargengi. Sá
fiskur yrði einkum alinn í strand-
stöðvum, en hlýraeldi hefur nán-
ast ekkert hingað til verið stund-
að hér á landi, þó hlýri veiðist að-
eins hér við land; sem nemur um
1.500 tonnum á ári. Eldi á hlýra
er nú að hefjast í Norður-Noregi
og þar hyggja menn á landvinn-
inga í greininni. Þetta ætti að ýta
Snorri Pétursson.
Það er morgunljóst að
fjárfestar bíða ekki í röðum eftir því
að geta lagt peninga sína
í fiskeldi.
við okkur íslendingum, að mati
Snorra, sem telur að hlýraeldi
henti vel hér við land, en aðferð-
irnar eru ekki ósvipaðar því sem
gerist í laxeldi; það er að um ræð-
ir ldakeldi og svo er fiskurinn alinn
til slátrunar. Sláturstærð hlýra er
um fimm kíló og það tekur tvö til
þrjú ár að ala fiskinn í þá stærð.
Skilaverð fyrir hlýra er einnig
ágætt „ ... það er einhvers staðar á
milli laxa- og lúðuverðs eða í
kringum 750 krónur á kílóið," seg-
ir Snorri.
Snorri Gunnarsson starfar hjá
Hönnun og ráðgjöf á Reyðarfirði
og að hans sögn er nú verið að
kanna möguleikana á því að hefja
hlýraeldi í einhverjum Austfjarð-
anna og standa viðræður við land-
eigendur á nokkrum stöðum yfir.
Fjárfestar bíða ekki í röðum
Þó íslenskir fiskeldismenn séu nú
fullir bjartsýni og hafa ýmsar tölur
og áætlanir sem sýna að innistæða
er fyrir slíku þá hlýtur afstaða fjár-
festa öllu að ráða um hvort upp-
bygging verður í greininni á næstu
árum. Segja má að til skamms
tíma hafi það verið eins og að
nefna snöru í hengds manns húsi
þegar Ieitað hefur verið eftir pen-
ingum til þessarar atvinnugreinar,
en nú er þetta að breytast. Snorri
Pétursson hjá Nýsköpunarsjóði at-
vinnulífsins segir að á árunum
1990 og fram til 1998, þegar hann
starfaði hjá Iðnþróunarsjóði, hafi
fiskeldi verið nánast bannorð, svo
illa hafi menn veriö brenndir eftir
þau skakkaföll sem urðu í grein-
inni Lindir lok níunda áratugarins.
Nú hafi menn hins vegar stillt
kúrsinn að nýju, náð vopnum sín-
um aftur og nú sé líka komin 25
ára reynsla í þessari atvinnugrein
hér á landi.
Ef fiskeldismenn ætla að gera
fyrirtæki sín að aðlaðandi kosti
fyrir fjárfesta sem hugsa fyrst og
síðast um að ávaxta vel sitt pund,
verða þeir, segir Snorri Pétursson,
að gæta að ýmsum þáttum - en
mikilvægast sé fyrir þá að hafa alla
stjórnun fyrirtækja sinna í góðu
lagi. Þar nefndi hann sérstaklega
stjórn fjármála, framleiðslu og
markaðsmála. „Smáatriðin ráða
úrslitum, atriði einsog agi, natni
og aðhald," sagði Snorri. Hann
sagði það þó vera morgunljóst að
fjárfestar biðu ekki f röðum eftir
því að geta lagt peninga sína í fisk-
eldi. Atvinnugreinin væri lang-
tímadæmi í eðli sínu og arðurinn
kæmi seint, en í dag væru stærri
íjárfestar eins og til dæmis lífeyris-
sjóðir flestir að Ieita eftir verkefn-
um sem einhverju væru búin að
skila í aðra hönd að tveimur til
þremur árum liðnum. En þegar
meira jafnvægi kemst á íslenskt
efnahagslíf fara menn ef til vill að
marka stefnu í fjárfestingum til
enn lengri tfma og þá geta verið
bjartari tímar framundan í fisk-
eldi, segir Snorri.
Hugmyndir eru uppi um áhugaverðar endurbætur á húsum á Seyðisfirði.
Hótel í
untá
Hugmyndir uin að gera
upp gömul hús á Seyð-
isfirði undir hótel.
„Þetta eru einungis hugmyndir á
umræðustigi, en engar ákvarðanir
verið teknar eða skrifað undir eitt
né neitt. Hins vegar er verið að
vinna að viðskiptaáætlun og ég er
einn þeirra sem eiga þar hlut að
máli,“ svaraði Jónas A. Þ. Jónsson
á Seyðisfirði spurður hvort rétt
væri hermt að hann ásamt fleiri
framkvæmdamönnum hafi stofn-
að félag um kaup á mörgum
gömlum húsum á Seyðisfirði í því
skyni að gera þau upp og reka
sem hótel í mörgum húsum. Eins
og Dagur greindi frá því fyrir
nokkru mun Sigurjón Sighvats-
son kvikmyndaframleiðandi í
Hollywood þegar hafa keypt
gamla Landsbankahúsið á Seyðis-
firði með það í huga stofnsetja
hótel að norskri fyrirmynd.
gömlum hús
Seyðisfirði?
Langar að koma að þessu ef...
„Eg get bara svarað fyrir mína
parta, að mig langar að koma að
þessu ef af verður,“ sagði Jónas.
En ennþá sé einungis verið að
skoða dæmið, bæði peningahlið-
ina og hvaða kostir eru í stöð-
unni. „Þetta er flókin fram-
kvæmd. Það er mikið hér af
gömlum húsum og menn eru að
reyna að átta sig á hvað þetta gæti
komið til með að kosta og hvað
þeir fái út úr þessu. Þannig að
þetta er í sjálfu sér ekkert einfalt
dæmi, til dæmis eins og að bygg-
ja hótel, þar sem menn eru bara
með nýjan kassa. Þetta er allt
annars eðlis.“
Einstakt tækifæri
Spurður um framboðið sagði
Jónas. „Eg efast um að það sé
nokkur staður á Islandi sem skart-
ar eins mörgum gömlum húsum,
nema hugsanlega Reykjavík. Eg
held þess vegna að hér sé einstakt
tækifæri á íslandi til þess að
mynda svona heildstæða mynd af
gömlum húsurn."
Spennaudi eftir 5-10 ár
Um vaxandi ferðamannastraum og
þar með rekstrargrundvöll er meiri
óvissa. „Það er vissulega vaxandi
ferðamannastraumur miðað við
tölur frá Ferðamálaráði og víðar
og er ekki sagt að Austfirðingar fái
kringum 10% þeirra? Eg hugsa að
það gætu orðið spennandi tímar í
ferðaþjónustunni eftir kannski 5
tiIlO ár - þá verður þetta vonandi
orðið ábatasöm atvinnugrein, en
ekki eins og hún er í dag.“ Til að
svo gæti orðið þurfi menn að horfa
til víðari markaðssetningar - það
er reyna að fá meira heldur en
bara sumartoppana. Menn verði
þá að horfa til þess að markaðs-
setja þetta með tilliti til ráðstefnu-
halds og annars sem kæmi utan
þess stutta ferðamannatíma sem
nú er úti á landi. „En er endurtek
að allt er þetta einungis á um-
ræðustigi en sem komið er,“ sagði
Jónas A. Þ. Jónsson. — HEI
Kostar nýjan gruim-
skóla airnað hvert ár
Fjölgim grannskóla-
hama í Reykjavík um
200 á ári, einkiiin
vegna adflutnigs,
kostar horgina nýjan
600-700 milljóna
skóla annað hvert
haust og 40 nýja
kennara.
Að minnsta kosti 15.200 setjast á
skólabekki grunnskólanna f
Reykjavík í haust og hefur þá fjölg-
að um 1.000 frá 1996, en þá hafði
nemendafjöldinn staðið í stað í
áratug. Fjölgun nemenda í þess-
um mæli kostar borgina nýjan 700
milljóna kr. grunnskóla annað
hvert haust og þörf fyrir 40 nýja
kennara, segir Sigrún Magnús-
dóttir formaður fræðsluráðs.
Stöðugildum í skólunum hefur
líka Ijölgað um 200 síðan 1996,
vegna Ijölgunar nemenda, lengri
skóladags og sveigjanlegs skóla-
starfs sem kostaði 70 viðbótar-
stöðugildi.
Tíu kennara vantar
Starfsmenn 37 grunnskóla borgar-
innar eru nú um 2200 talsins (1 á
hver 6,9 börn), þar af 1.350 kenn-
arar í 1.250 stöðugildum. Um
100 þeirra (8%) eru leiðbeinendur,
en meirihlutinn með háskólapróf.
Við upphaf skólaárs vantar 10
kennara til starfa, aðallega sér-
greinakennara. Fræðslumál eru
nú nær þriðjungur af útgjöldum
Reykjavíkur.
Fyrirsjáanlegur
kennaraskortur næstu ár
Fræðslustjóri, Gerður Oskarsdótt-
ir, segir að í haust hafi reynst sér-
lega erfitt að ráða í þær stöður sem
losnað hafa við grunnskóiana.
Meðal helstu ástæðna þess telur
hún: Baráttuna um gott starfsfólk
sem nú ríkir í öllum atvinnugrein-
um, sem almennt borgi háskóla-
menntuðu fólki betur en kennara-
laun. Og milda íjölgun á stöðu-
gildum kennara í grunnskólun á
sama tíma og ekkert hafi fjölgað í
árgöngum útskrifaða kennara,
sem í þrjá áratugi hafi verið um
120-130 á ári. Þrátt fýrir stöðugt
vaxandi kennaraskort komist að-
eins um þriðjungur umsækjenda í
Kennaraháskólann inn í skólann í
ár og aðeins um helmingur þeirra
sem sóttu um Ijarnám. Gerður
segir fyrirsjáanlegan kennaraskort
áfram á næstu árum og sú þróun
sé áhyggjuefni.
Bylting í tölvumálum
skólanna
Bylting í upplýsingatækni grunn-
skólanna á þessu ári segir Sigrún
Magnúsdóttir meðal þeirrra
mörgu nýjunga sem nú sé briddað
upp á í skólastarfinu. Fyrir áramót
verði lokið við að tengja 2/3 skól-
anna við víðnetið. Þetta sé þvílík
framför að í rauninni verði nú fyrst
hægt að tala um nettengingu skól-
anna. Verði nú í fyrsta sinn hægt
að nota Internetið í kcnnsiu fyrir
heildar bekkjardeildir svo vel sé. 1
haust hafi verið keyptar 300 tölvur
í skólana. Stefnan sé að 5 ncm-
endur verið um hveija tölvu haust-
ið 2004 og allir kennarar með eig-
in tölvu.
Breiðholtsskóli býður
heimanáin
Tilraun með breytt fyrirkomulag
skóladagvistar verður gerð í Breið-
holtsskóla í vetur. Ollum nemend-
um 2.-4. bekkjar verður boðin
heimanámsaðstoð ókeypis og 1.
bekkingum íþróttir og tónlist. Eft-
ir kl. 1 5.00 býður ÍTR upp á tóm-
stundastarf gegn gjaldi.
Eftir einsetningu Hvassaleitis-
og Borgaskóla í haust verði aðeins
6 af 37 skólum borgarinnar (16%)
tvísetnir. - HEl