Dagblaðið Vísir - DV - 09.08.1990, Page 26

34
FIMMTUDAGUR 9. ÁGÚST 1990.
Þess vegna gjaldþrot
Ástæðan fyrir því að ég þeysist
fram á ritvöllinn er sú að svara
nokkrum spurningum er lagðar
voru fyir mig í DV þ. 19. júlí sl. af
framkvæmdastjóra G-samtakanna,
Guðbimi Jónssyni. Ég þakka hon-
um greinarkom hans og ætla ég
að hefja mál mitt á því aö leiðrétta
þann misskilning er Guðbjöm tel-
ur fuUyrðingar. Eða svo túlka ég
grein hans. Vera kann að ég mis-
túlki hana og bið ég þá forláts á því.
Mæli ég um og legg nú á:
í fyrsta lagi - þó ég hafi skrifað
grein um gjaldþrot - hef ég ekki
mikinn áhuga á gjaldþroti hér á
landi. Gjalþrot er flókin lögfræðileg
aðíor og hef ég nóg annað með
minn tíma að gera en að „pæla“ í
gegnum sUk fræði. Aftur hef ég
mikinn áhuga á knattspyrnu og þá
sérstaklega velgengni Vals í Hörpu-
deildinni ásamt því að sinna fjöl-
skyldunni og lesa góðar bækur um
allt annað en gjaldþrot.
í öðru lagi vU ég upplýsa Guð-
bjöm um það að viðskiptatækni-
nám er ekki tæmandi brunnur á
sviði viðskipta- og hagfræði. En
hvað varðar ummæU mín um
gjaldþrotamál, sem Guðbjöm deiUr
á, þá em þau byggð á þeirri þekk-
ingu sem ég hef aflað mér með
lestri rita, er fjalla um þessi mál,
tekin saman af lögfróðum kunn-
áttumönnum, dómum sem falUð
hafa og staðreyndum úr hvers-
dagsUfmu, sem ég þekki tU, en ekki
sleggjudómum eins og Guðbjörn
orðar það. Með fullri virðingu fyrir
þeim sem lent hafa í þessari
óskemmtUegu reynslu tek ég mér
það leyfi að birta ekki þær heimild-
KjaUarinn
Ronald M. Kristjánsson
prentari
ir hér. Ég fjallaði á sínum tíma um
þá sem teknir hafa verið til gjald-
þrotaskipta sakir óráðsíu og vangá
í fjármálum. Ef þessir einstakling-
ar hefðu hagað málum sínum öðru-
vísi hefði aldrei til þessarar aðfarar
komið.
Gjaldþrotaskipti í þessum málum
var hægt að sjá fyrir og engu líkara
en stefnan hafi verið vísvitandi tek-
in á gjaldþrot en ekki að vankunn-
átta í fjármálum hafi ráðið þar ferð-
inni. TU eru fjölmargar leiðir sem
leiða til gjaldþrots, eins og áður
hefur komið fram, en hér á landi
er, að ég tel, aðalorsökin sú að bú
hrökkva ekki fyrir skuldum þ.e.a.s.
vanefni skuldunautar er forsenda
gjaldþrotaskipta. Kröfum lánar-
drottna er teflt i tvísýnu og skuld-
ari verður því að vera ógjaldfær.
í þriðja lagi, hvað hvatningarorð
sjálfstæðismanna varðar, en ég
reikna með því aö Guðbjörn sé að
tala um Sjálfstæðisflokkinn er
hann talar um stærsta stjómmála-
flokk landsins, þá er ég því miður
ekki í forsvari þar. En ef þeir hvetja
fólk til að fjárfesta í eigin húsnæði
tel ég að þeir eigi við þá sem hafa
efni á því en ekki að fólk eigi að
taka þessi hvatningarorð svo bók-
staflega að allt stefni í óefni síðar.
í fjórða lagi voru skrif mín ekki
meiðandi fullyrðingar, að mínum
dómi, heldur staðreynd sem hægt
er að byggja á.
Þeir sem tóku grein mína sér-
staklega til sín annaðhvort mis-
skildu hana eða tóku það of nærri
sér að þurfa að horfast í augu við
staðreyndir. Greinin fjallaði jú um
ákveðinn hóp, ekki satt? Ef gjald-
þrot er ekki í sumum tilfellum
hægt að kenna þrotamanni sjálfum
um, hvers vegna eru þá til dómar
er fjalla um gjaldþrot sem brot á
250. gr. hegningarlega, 4. hð, svo
dæmi sé tekið?
Útreikningar lána
Varðandi útreikninga þá sem
Guðbjöm tók sem dæmi í grein
sinni. Er ástæðan fyrir hækkunun-
um sú að verið er að nota óraun-
hæfar vísitölur við ákveðnar for-
sendur. í raun ætti alls ekki að
nota vísitölu til að lántaki geti stað-
ið í skilum.
Gengisbreytingar
Alltaf er verið að fella gengi til
að fá „hærra“ fiskverð. Afleiðing-
amar eru þær að rekstrarkostnað-
ur útgerðarinnar eykst í réttu hlut-
falli við gengisbreytingar. Þannig
er um hliðstæða blekkingu að
ræða, að gera í skóna sem skamm-
góðan vermi.
Vona ég að þessi stutta greinar-
gerð mín leiði Guðbjörn sín fyrstu
skref um völundarhús íslenskra
efnahagsmála sem meira að segja
undirritaður ratar ekki um, efins
um það að stjórnvöld geri það held-
ur. Það er ekki úr vegi að koma því
að hér varðandi þau gjaldþrotamál,
sem í gangi eru ásamt ýmsum
skattsvikamálum, að ef lánastofn-
anir í eigu ríkisins fá ekki sitt út
úr þeim lendir það á skattgreiðend-
um. Þær sem ekki eru í eigu ríkis-
ins standa uppi með tap og skerta
eiginfjárstöðu sem gæti leitt til
gjaldþrota. Það er því spá mín að
skatthlutfall hækki um næstu ára-
mót um a.m.k. 2% ásamt öðrum
aðgerðum af hálfu stjórnvalda til
að jafna upp tapiö. Fasteignakaup-
endur hafl þetta í huga.
Ábyrgðin
Um ábyrgð lánveitenda vil ég
ekki fjölyrða annað en það að lán-
veiting er samningur tveggja eða
fleiri aðila. Lántaki lofar að endur-
greiða væntanlegt lán upp á
ákveðnum tíma með ákveðnum
skilmálum sem hann á að kynna
sér. Hann sættir sig við þá skilmála
að öllu leyti, annars er hann ekki
að skuldbinda sig (skrifa upp á).
Ekki er óeðlilegt að lánveitandi
óski tryggingar fyrir láninu og fari
fram á að ábyrgðarmaður sem á
fasteign gangist í ábyrgð fyrir lán-
taka. Lánastofnanir eru ekki eins
og sumir virðast halda góðgerðar-
eða líknarstofnanir. Sá sem tekur
þá áhættu að gerast ábyrgðarmað-
ur sættir sig við að greiða fyrir lán-
taka ef til vanskila kemur og óbeint
er hann reiðubúinn að leggja jafn-
vel aleigu sína í sölurnar. Margar
sorglegar sögur eru til um það að
ábyrgðarmenn hafi verið gerðir
gjaldþrota, bara fyrir það eitt að
sakir góðmennsku lánuðu þeir
nafn sitt. Þess vegna ætti enginn
að skrifa upp á lán hjá öðrum ef
hann er ekki fær um að borga hugs-
anlegar kröfur ef lántaki bregst.
Ábyrgðarmaðurinn er að segja
óbeinum orðum við lánveitanda:
„Ef lántaki borgar ekki og ég get
það ekki heldur máttu fáT íbúðina
mína og selja hana á nauðungar-
uppboði til að þú fáir þína peninga
aftur.“ Hverjum er svo um að
kenna: lánveitanda, lántaka eða
ábyrgðarmanni?
Ronald M. Kristjánsson
„Sá sem tekur þá áhættu að gerast
ábyrgðarmaður sættir sig við að greiða
fyrir lántaka ef til vanskila kemur og
óbeint er hann reiðubúinn að leggja
jafnvel aleigu sína í sölurnar.“
Lagasetning án samhengis
Á undanfórnum árum hefur lög-
gjafinn gert fjölmargar breytingar
á gildandi lögum um tekjuskatt og
eignarskatt. Við slíkar breytingar
virðist það frekar orðin regla en
undantekning að ákvæði breyting-
arlaganna séu látin gilda aftur fyr-
ir sig, það er fyrir útgáfudag lag-
anna.
Fyrir skattgreiðendur, bæði ein-
staklinga og lögaðila, er þetta að
sjálfsögðu óþolandi, þar sem þeir
geta í engu treyst því að skyn-
samlegar skattalegar ráðstafanir
þeirra á hverjum tíma haldi þegar
að álagningu kemur.
Nýleg breyting
Þann 28. desember 1989 voru gef-
in út lög númer 117 um breytingar
á lögum um tekjuskatt og eignar-
skatt. Megininnihald þessara laga
er að í stað vaxtaafsláttar, sem ein-
staklingar hafa notið á undanfórn-
um árum, éru teknar upp svokall-
aðar vaxtabætur.
í sumum tilvikum breyta þessi
lög verulega vaxafrádrætti ein-
staklinga vegna lána sem tekin
hafa verið og nýtt til öflunar íbúð-
arhúsnæðis til eigin nota, þannig
verða t.d. einstaklingar, sem gert
hafa upp skuld umfram ákvæði
viðkomandi skuldabréfs (eða
skuldabréfa), fyrir lækkun á vaxta-
frádrætti frá því sem verið hefði
miöað við fyrri ákvæði laganna.
Einstaklingur, sem gerði slíka
skuld upp á árinu 1989 í þeirri trú
aö hann hefði af því ákveðið skatta-
legt hagræði, lendir síðan í þeirri
„ógæfu“ að lögunum er breytt í lok
ársins og endurgreiðslan, sem ráð
var fyrir gert við álagningu 1990,
skilar sér ekki.
Hversu mikil þessi lækkun er fer
eftir því hversu há lánin eru sem
gerð voru upp og hve langt er liðið
frá lántökunni. Ljóst er að við end-
árinu 1990 vegna tekna á árinu 1989
og eigna í lok þess árs.
í öllum þessum skrípaleik er þó
athyglisverðast það ákvæði um
vaxtaafslátt sem fellt er úr gildi.
Umrætt ákvæði er að flnna í lögum
frá 29. desember 1987. í þeim lögum
er sérstakt ákvæði til bráðabirgða
sem á að tryggja þeim sem keypt
hafa eða hafið byggingu íbúðar-
húsnæðis til eigin nota á árinu 1987
eða fyrr rétt á sérstökum skattaf-
slætti, vaxtaafslætti, í allt aö sex
ár taliö frá og með álagningarárinu
1988.
Frá þessari lagasetningu náðu að
líða tvö ár þangað til þeim var
breytt. Rétturinn, sem átti að
tryggja að yrði fyrir hendi í sex ár,
entist í tvö ár. Verst er þó að hann
var tekinn af eitt ár aftur fyrir sig,
„Rétturinn, sem átti að tryggja að yrði
fyrir hendi 1 sex ár, entist í tvö ár. Verst
er þó að hann var tekinn af eitt ár aftur
fyrir sig.. “
KjaUariiui
Ragnar Jóh.Jónsson
fulltrúi
anlega álagningu og greiðslu skatta
getur þetta numið hundruðum þús-
unda í sumum tilvikum.
Furðuleg vinnubrögð
15. grein fyrmefndra laga frá 28.
desember sl. er gott dæmi um þá
afturvirkni sem löggjafmn leyfir
sér að viðhafa. í fyrstu málsgrein
segir að lögin taki gildi og komi til
framkvæmda 1. janúar 1990, sem
er alveg eins og vera ber, það er
að þau taka gildi skömmu eftir út-
gáfu þeirra. Hins vegar segir í ann-
arri málsgrein að þó skulu ákvæði
níu greina af fjórtán koma til fram-
kvæmda við álagningu tekjuskatts
og eignarskatts og ákvörðun bóta á
þannig að þeir sem gerðu skynsam-
ar ráðstafanir á árinu 1989 og það
í góðri trú missa ekki aðeins ákveð-
ið skattalegt hagræði sem þeir sáu
fyrir sér, þeir hafa einnig skert
möguleika sína til að fá greiddar
vaxtabætur á komandi árum. Það
er að segja að því gefnu að lögin
eigi fyrir sér einhvem lífaldur.
Eftir höfðinu dansa limirnir
Verulegur skortur á fyrirhyggju
er og hefur verið til margra ára
eitt aðaleinkenni íslensks efna-
hagslífs. Ekki geta slíkar breyting-
ar á lögum og vinnubrögð löggjaf-
ans, eins og hér hefur verið lýst,
hvatt til fyrirhyggju - þegar ákveð-
Greinarhöfundur spyr: Er hægt að treysta þvi að hlutabréfakaup einstakl-
inga séu dregin frá skattskyldum tekjum ársins?
in ráðstöfun er skynsamleg einn
daginn en kolvitlaus annan daginn
og það versta er að enginn veit það
fyrr en mörgum mánuðum síðar,
eða kannski ekki fyrr en á næsta
ári.
Sem dæmi má nefna að sam-
kvæmt „núgildandi" ákvæðum
skattalaga er heimilt að telja til frá-
dráttar keypt hlutabréf í svokölluð-
um almenningshlutafélögum (upp
að ákveðnu marki). Er þá hægt að
treysta því í ljósi reynslunnar að
einstaklingur, sem kaupir hluta-
bréf í shku fyrirtæki í dag, fái kaup-
in dregin frá skattskyldum tekjum
ársins? Eða er ekkert öraggt í þess-
um efnum fyrr en við endanlega
álágningu á miðju næsta ári?
Ragnar Jóhann Jónsson