Dagur - 04.01.1923, Qupperneq 1

DAGUR
kemtir út á hverjuni fimtudegi.
Kostar kr. 6.00 árg. Gjalddagí
fyrir 1. júlt, Innheimtuna annast
ritstjóri blaðsins.
VI. ár.

Akureyri, 4. janúar, 1923.
AFOREIÐSLAN
er hjá Jónl l>. J>ór,
Norðurgðtu 3. Talsími 112,
Uppsðgn, hundin við. áramót
sé komin til afgreiðslumanns
fyrir 1. des.

1. blað.

Hjartans þakkir fyrir auðsýnda hluttekningu víð
fráfall og: jaroarför Hannesar Hafstelns.
Reykjavík 27. desember 1922.
JWóðir ogJbörn.
I^HHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHHiHHHHHHHHHHHHHHiHHHHHHHHiHHHHHHH
A r a m ó t.
Qóð venja er það, að líta til baka
yfir hvert liðið ár, sem hverfur í for-
tíðina. Það verður hverjum, sem hefir
náð nýrri hjallabrún á brattans leið,
að líta yfir farinn spöi. Og athygli,
veitt hverjum áfanga, glöggvar sýn
yfir alla leiðina.
Frá nýári var veturinn mjög mildur
en brá til þráiátrar kuidalíðar með
vorinu. Jörð var því sein tii sprettu
og spretta fremur rýr; náigaðist þó
meðallag á túnum en ekki á engj
um. Vtö það bættist, að fremur var
votviðrasamt um sláttinn og þurkar
mjög strjálir og stopuiir. Heyfengur
varð því minni en i meöallagi um
alt Noröurland og vfðar. Meö haust-
inu geröi beztu tíð. Var vetur tii
nýárs næstum ómunagóður og gekk
búfénaður sjálfala um alt land.
Framganga búfjár að vorinu var
mjög góð og kom fé af afréttum
óvanalega feitt og vænt. í Þingeyjar-
sýslu og víðar voru dilkar þyngri
en dæmi eru tii áður. Kom þessi
vænleiki fjárins bænduui mjög í
góöar þarfir.
Aflabrögð voru góð á árinu og
einkum var þorskafii viö Vestmanna-
eyjar og í Faxaflóa stórkostlegur.
Síldveiöin gekk og fremur vei. Á
þessu ári tóku menn upp nýja veiði-
sókn hér við Eyjafjörð, en hún er
sú, að drepa hreínur innfjaröar og
sækja veiðina á bátum. Hafa mörg
þessi dýr verið drepin á árinu og
ekki iaust við, að sumum þyki keyra
úr hófi þetta hrefnudráp.
Slysasamt var á árinu og urðu
stórslys á sjó. í marz strandaði i
Súgandafirði skipið »Talisman“ frá
Akureyri og fórust tólf menn. í maí
gerði ofsaveður fyrir Norðurlandi.
Fórust þá tvö fiskiskip frá Akureyri
með allri áhöfn, »Aldan« og «Mari-
anna". Enn fórust í sama veðri,
1 skip frá Siglufirði og 1 eða 2 frá
ísafjarðardjúpi. Auk þess uröu á
vertíöinni stórkostlegir skipskaðar
og manntjón sunnan lands. Fyrir
því urðu margar eiginkonur ekkjur
og mörg börn fööuriaus á árinu.
Verzlunin var þjóðinni mjög óhag-
stæð á árinu eins og á tveim næst-
síðustu árum. Framan at gekk ali-
vel með fisksöluna en lakaðist eftir
þvf sem á ieið og f haustkauptíð
virtust aiiar íslenzkar vörur vera
næstum óseljaniegar. Ullarsaia Sam-
bandsins hafði þó gengið langt um
vonir frara. Fengu bændur um 50
aurum meira fyrir ull sína í kaup-
félögum en hjá kaupmönnuiu. Smám
saman rættist og úr sölu annara
Iandbúnaðarafurða og ketverð fór
hækkandi undir áramótin. Síidarsal-
an gekk mjög báglega framan af,
en rættist úr allvel. Munu útgerðar-
menn yfirleitt hafa staðist allvel,
enda seldu alimargir þeirra síld
sína nýveidda og sluppu þannig
við áhættuna. Lakast hefir gengið
með fisksöluna. Tatrö er, að meiri
hlutinn af öiium fiskinum sé hönd-
um Coplands hins enska og liggja
miklar birgðir af þeirri vöru í um-
boðssölu á Spáni. En yfirfyltur
markaður orsakar trega sölu og
verðfali.
Afkomabænda mun reynast nokkru
betri að árinu iiðnu en á tveimur
næstliðnum árum. Síidarútvegsmenn
munu og standa betur að vigi en
togaraútgeröin mun eiga mest í
vök að verjast. Veidur því hinn
þungi skuidabaggi, sem hvíiir á út-
geröinni.
Fjárkreppan hefir lítið iinað takið.
Öröugieikar íslandsbanka verða æ
ábærilegri. Stórtap útvegsmanna og
stórkaupmanna er nú að koma í
ljós. Því er tátið ómótmælt at bank-
anum, að hann hafi nú þegar gefið
ýmsum mönnum upp skuldir, sem
til samans nema um 5 milljónum
króna. Viöfangsefni næstu ára verður
að reisa bankann við á traustum
grunni undir alinnlendri stjórn og
ströngu eftirliti.
Heilsufar hefir verið allgott. Engar
skæðar farsóttir hafa gengið yfir.
Kvefsóttir hafa þó verið all þrálátar
og slæm háisbölga hefir verið nokk-
uð viðvarandi. Barnaveiki hefir, eins
og næstliðið ár, gert vart við sig,
einkum við Eyjafjörð.
Að öllu athuguðu eru horfurnar
ekki eins kvíðvænlegar fyrir iand-
bændur og um síöustu áramót Er-
iendar vörur hafa fallið allmikið í
verði og bændur hafa iært af reynslu
undanfarinna ára og eru gætnari í
viðskiftum. Yfir höfuö eru þó fjár-
hagshorfurnar mjög ískyggiiegar.
Einkum er vandséð á hvern hátt
bankamálum pjóöarinnar verður
komið í gott horf.
Haldi þjóðin vel á stillingu sinni
og gætni, er mikil von um, að úr
rakni þeim vanda, sem henni er á
höndum. Ekkert mundi fremur veikja
aöstööu hennar út á við og inn-
viðastyrk en sundrung og innan
lands viöskiftastyijöld. Árásir þær,
sem aftur og aftur eru gerðar á
Samband Isl. Samvinnufélaga af
keppinautum þess, stórkaupmönn-
unum og fylgismönnum þeirra,
mundu gera hið mesta þjóðarspeil,
ef áhrif hefðu, til að sundra þvf liði,
sem með samtökum stendur gegn
áföllum. Allar slíkar árásir á einstök
veizlunarfyrirtæki landsmanna, sem
starfa á eigin ábyrgð og ieita við-
náms, eru í hæsta lagi óréttmætar
og skapa þeim, sem fyrir þeim standa,
þunga óbyrgð. Friðsamleg viöleitni
að reisa sig við og óbifanleg trú á
sigur bjargar þjóðmni frá gjaldþroti
og ekkert annað.
Eldgos i Ösk/u.
Það var föstudaginn 17. nóvemb.
s. 1., að eldroði sást (yrst á lofti úr
Mývatnssveit yfir Dynjufjöllum austan
til. Sunnanátt var og léttskýjað loft;
sást roðinn þvl víða að bér norðan og
austanlands. Flestum fréttum og tll-
gátum bar saman um, að eldurinn
mundi vera norðan Vatnsjökuls, og
miklu austar en öskugosið, er fór
fram fyrrihluta októberm. s. 1. Einn-
ig bentu Ifkur til, að þetta gos væri
ekki i jökli, því að engin aska sást
né gufumökkur, svo heitið gæti.
Eldroðinn sást alla laugardagsnótt-
ina og virtist mestur undir morgun-
inn Þegar birti á laugardaginn gekk
eg suður á Sellandafjali. Veður var
bjart og gott skygni þaðan um há-
daginn. Eg hafði góðan sjónauka —
klkir — en gat þó hvorki greint gufu
né eld yfir Dyngjufjöllum, þar sem
bjarminn hafði séðst um nóttina. En
roða bar yfir austurhorn fjallanna,
jökulinn og Kverkfjöll.
Næsta dag á eftir varð eldsins eigi
vart. — En sunnudaginn 2b. s. m.
um hádegi virtist mér gufumökkur
rjúka upp úr Dynjufjöllum á sama
stað og áður. Svo sveipuðust fjöllin
þoku, sem huldi þau næstu dægur á
eftir.
Viku sfðar, sunnudaginn 3. des.,
bjuggust þrfr menn úr Mývatnssveit f
leiðangur til eldstöðvanna. Voru (
þeirri för, auk mfn, jóhannes Sigfinns-
son bóndi á Grímsstöðum og Sigurð-
ur Jónsson á Bjarnastöðum; voium
við vel búnir að skóm og nesti, því
að búast mátti við viku útilegu á
öræfunum og göngu yfir endilangt
Ódáðahraun. Tjald höfðum við og hit-
unartæki (prfmus). Allan útbúnað og
föng til fararinnar bárum við á bak-
inu, og hafði hver fyrir sig ca. 20
kg. þungan bagga. Óaugsandi var að
koma hesti yfir hraunið þá leið, sem
við ætluðum; enda var nálega auð
jörð og dágott að ganga. Stefndum
við frá bygð beinustu leið suður með
Biáfjalli á norðausturhorn Dynjufjalla.
an inn < ókunn lönd. og óbygðir, sem
aðeins útilegumanna- og þjóðsögur og
slðar náttúrufræðingar hafa lýst. Það
er svo undarlega hressandi að svipta
af sér öllum böndum við bygðina og
dægurþrasið og svlfa inn f aðra bygð
— hallir álfa og landvætta í ódáða-
hrauni. Svo mælir Stefán frá Hvfta-
dal:
Langt til veggja — heiði hátt.
Hugann eggja bröttu sporin. . . .
Að kveldi fyrsta dagsins vorum við
komnir að syðstn leitarmörkum
gangnamanna;. og tjölduðum á sandi
undir hraunborg skamt frá Fjárhólum-
— Daginn eftir áttum við leið um
einn ógreiðasta og versta kafla hrauns-
ins, vestur af Kollóttudyngju og Herðu-
breið; og máttum neyta handa sem
fóta til að klifrast yfir kambana og
verjast falli. Hinn ferlegi eldgfgur f
Kollóttudyngju, sem Þorvaldur Thor-
oddsen lýsir I »Ferðabók« sinni, hefir
verið hér ósleitilega að verki f fyrnd-
inni. En við náðum ómeiddir úr hraun-
inu að norðausturhlfðum Dyngjufjalla,
og fengum miklu sléttara undir fæti
suður með þeim að austan. Þar heflr
leysingavatn og skriður borið sand og
aur niður f hraunið úr fjöllunum.
Sumstaðar fórum við yfir hraunstrauma
— háar rastir — sem höfðu runnið
niður um skörðin, milli hnúkanna á
undirhlfðum fjallanna, en breiðst svo
út í hraunið neðar á sléttunni, Gjá
eða renna er eftir endilöngum hraun-
hryggnum, en smákvfslar eða æðar út
Hraunið og baggínn gerðu sitt til að
tefja gönguna og þreyta okkur; en
hugurinn örfaði og létti sporin. Æfin-
týraþrá og könnunar seyðir mann jafn-