Dagur - 18.01.1961, Qupperneq 5

4
5
FISKRÆKT OG FISKELDI
HÉR Á LANDI eru víða mikil
hlunnindi af lax- og silungsveiði
og hafa veiðiár verið leigðar veiði-
mönnum og veiðifélögum fyrir of
fjár á síðustu árum. Fram á þenn-
an dag hefur verið veitt, víða eitt-
hvað takmarkað vegna ótta við of-
veiði, en lítið látið í staðinn. Fisk-
rækt er skammt á veg komin enn
þá hér á landi, en á síðustu árum
mun almennt hafa aukizt skiln-
ingur á því að ár og vötn búa yfir
miklum möguleikum, sem vert er
að sannprófa, ekki aðeins með tak-
mörkun á veiði eða friðun, heldur
með fiskrækt eftir nýjum leiðum
í samræmi við reynslu annarra
þjóða.
Tekizt hefur að fylla mjög léleg
veiðivötn af góðfiski á fáum ár-
um, með því fyrst að „dauð-
hreinsa“ vatnið, þ. e. eyða öllum
fiskum er fyrir voru og ala þar
upp nýjan stofn og breyta lífsskil-
yrðum með tilbúnum áburði og
öðrum kemiskum efnum eftir for-
skrift vísindanna. Einnig hefur
tekizt að auka svo lax- og silungs-
gengd í ám með klaki, að furðu
sætir. En til að auka fiskgöngur
úr sjó, hefur á síðustu árum reynzt
bezt að ala seiðin mun lengur en
áður var algengast og búa þau
þannig undir lífsbaráttuna, að
minna færi forgörðum. Auk þessa
má svo bæta fiskvegi og gera nýja
þar sem skilyrði eru fyrir hendi.
I mörgum löndum er einnig
stundað fiskeldi á þann hátt, að
ala harðgerðar og ljúffengar fisk-
tegundir, svo sem lax- og silungs-
tegundir upp eins og hver önnur
húsdýr, þar til þær hafa náð æski-
legastri stærð miðað við sölu. í
þessu efni eru mikil verkefni fram
undan og gæti eflaust orðið veru-
leg atvinnu- og útflutningsgrein.
Margar stoðir renna undir þessa
nýju búgrein. í fyrsta lagi er víð-
ast auðvelt að ná í heilnæmt vatn,
í öðru lagi eru fiskvinnslustöðvar
allt í kringum land, sexn lagt gætu
til mest allt fóðrið og í þriðja lagi
er sjórinn við strendur landsins
mjög auðugur af næringarefnum
og tiltölulega hlýr árið um kring.
En fiskar í sió eða sjávarblönduðu
vatni þrífast flestir betur en í
fersku vatni og vaxa mun örar.
Norskar tilraunir allra síðustu
ára sýna, að laxinn deyr ekki að
hrygningu lokinni, heldur tímgast
í sjávarkvíum ár eftir ár með
fullri orku. Þær tilraunir sýna
einnig, að eldi lax og regnbogasil-
ungs í sjávarkvíum er mjög arð-
vænlegur atvinnuvegur og hafa
margar slíkar stöðvar þar í landi
þotið upp síðustu árin.
Að sjálfsögðu er eldi fiska ekki
vandalaust verk og getur tilviljun
ein ráðið um árangur á byrjunar-
skeiði. Verkleg þekking er grund-
vallarskilyrði fyrir því, að hald-
góðar niðurstöður fáist, þegar far-
ið verður inn á þessa braut og því
ber að örfa menn til mennta í fisk-
rækt og fiskeldi.
Fiskvinnslustöðvarnar, bergxatn
ið og hinn næringarauðugi sjór ,,
skapa einstæð skilyrði liér á landi
fyrir hina nýju búgrein. □
■•iimmmmiiiiiiimimmiimMiiiiiiiiiiiiiiiiimimiiiiiiiMiiiiiiiiimiiiiiiHiiiiMiiiiiiiiiiii
IMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMIII
IMMMIIIIIMMMMIMI.......MMM.....III
1111111111111111111111111111111111111111111111111111111111
immmmiiimmiiiimi
IMMMMMMII
• •
BJORGVIN GUÐMUNDSSON
tónskáld
í . í DAG fer íram fiá Akuieyiaiknkju útför Björgvins Guð-
í mundssonar tónskálds, sem andaðist á Fjórðungssjúkrahús-
1 inu hér 4. janúar síðastliðinn eftir langa vanheilsu. Að
É minnsta kosti þrír söngflokkar og margir einsöngvarar munu
| aðstoða við þessa athöfn, o£ verður þar aðallega flutt tón-
i list eftir Björgvin, en prestar safnaðarins og séra Benja-
I mín Kristjánsson á Laugalandi flytja ávörp.
i Þar sem Björgvin Guðmundsson hefur um þrjá áratugi
i verið einn at aðsópsmestu og vinsælustu borgurum Akur-
i eyrarbæjar, vildi Dagur heiðra minningu hans með því að
i birta ýtarlega yfirlitsgrein um líi hans og störf, og sneri
i sér í því efni til séra Benjamíns Kristjánssonar, sem kynnt-
I ist tónskáldiu fyrst í Vesturheimi og hetur alla stund síðan
i verið náinn vinur hans. Vísaði séra Benjamín blaðinu á rit-
i éeTð, sem hann hafði skrifað tyrir fáum árum í timaritið
Í „Heima er bezt“. Og með því að vér teljum þessa ritgerð
i gera mjög glöggva grein fyrir hinum fjölþættu og sérkenni-
i legu gálum og persónueinkennum tónskáldsins, höfum vér
i tekið þann kost að endurprenta hana hér í heilu lagi með
i leyfi hötundarins og tímaritsins.
„Blessaður Björgvin."
Þegar ég réðst til prestsþjónustu vestur um haf árið
1928, bað einn af kennurum mínum, hinn ljúfi og elskulegi
kirkjuhöfðingi Sigurður P. Sívertsen vígslubiskup, mig fyrir
kveðju til fermingarbarns síns í Winnipeg. Kveðjari var til
Björgvins Guðmundssonar tónskálds, og hafði ég þá aldrei
fyrr heyrt hans getið.
„Blessaður Björgvin, hann var alltaf svo góður. Og svo
eru lögin hans svo falleg. Hann ætti að koma heim til ís-
lands.“
Einmitt þannig fórust prófessor Sívertsen orð, og ég man,
hvernig góðmennskan ljómaði af svip hins göfuga öldungs,
er hann sagði þetta. Mér komu i hug ummælin úr Jakobs-
bréfi: Kröftug bæn réttláts manns megnar mikils. Þessi
ósk rættist líka fyrr en varði.
Ekki hafði ég hugmynd um það þá, hvort ég myndi
nokkru sinni sjá þennan Björgvin, en þó höguðu atvikin því
svo, að ég kynntist honum tiltölulega fljótt eftir að vestur
kom, og komum við brátt til með að eiga allmikið saman að
sælda, einkum eftir að hann tók við organleikarastarfi og
söngstjórn við Sambandskirkju. Varð ég þess brátt var, að
þar var munur að mannsliðinu. Söngpallur kirkjunnar fyllt-
ist þegar í stað, og varð þar öflugur kór. Get ég ekki hugsað
mér áhugasamari og upplagðari kirkjuorganista en Björgvin
var á þessum árum, og það var eins og hann smitaði alla
með lífsþrótti sínum. Söngurinn var vel æfður og prýði-
legur, og Björgvin var sífellt með hugann við að semja ýmsa
helgisöngva, er hann lét flytja í kirkjunni við hátíðleg tæki-
færi. Samvinnu okkar við Sambandssöfnuð minnist ég með
einskærri ánægju og alls þess, sem við höfum átt saman að
sælda síðan.
Frá því að Björgvin fluttist til Akureyrar árið 1931 og
tók þar við söngkennslu við tvær menntastofnanir, hefur
nafn hans verið á hvers manns vörum um land allt. Ber
margt til þess, að hann verður mönnum hugstæður. Fyrst
og fremst hefur hann verið elskaður og dáður fyrir tónsmíð-
ar sínar, sem hlotið hafa miklar vinsældir meðal þjóðarinn-
ar. Hann hefur haldið uppi sönglífi sem tilþrifamikill söng-
stjóri eins fjölmennasta söngflokks, sem starfað hefur á
Akureyri. Með kjarnyrtum ritsmíðum sínum hefur hann
vakið athygli. En auk alls þessa er hann mjög sérkennilegur
persónuleiki, óvenju orðheppinn og skemmtilegur, þegar vel
liggur á honum. Brýtur hann þá heilann um hin sundurleit-
ustu efni og er gæddur frjórri og frumlegri athugunargáfu.
Mörg hnyttinyrði hans eru landfræg.
Þess hef ég orðið var, að ýmsir nemendur hans í Mennta-
skólanum hafa elskað hann mjög umfram aðra menn. Stafar
þetta sennilega ekki af því, að hann sé svo natinn við kennsl-
una, því að annað hentar honum betur en kennslustagl,
heldur af hinu, að þeir hafa gert sér það ljóst, að þarna er á
ferðinni svo sérkennilegur og frumgáfaður maður, að sjald-
gæft er að kynnast hans líkum nema fáum á öld. Það er
því óvenjuleg lífsreynsla að kynnast slíkum mönnum með
kostum þeirra og vanköntum. Jafnvel vankantarnir gera
svipmót þeirra enn ógleymanlegra.
Það mætti segja um Björgvin líkt og Bjarni skáld Thor-
ansen sagði um vin sinn, Odd lækni Hjaltalín, að hann væri
eins og hreinn demant í ryðgaðri járnumgerð. Björgvin hef-
ur aldrei tamið sér neina uppgerðarkurteisi og kemur ávallt
til dyranna eins og hann er klæddur. En við vini sína er
hann frábærlega einlægur og hreinskilinn. Og er það nú
ekki í rauninni sannasta kurteisin?
Ætt og uppeldi.
Björgvin Guðmundsson fæddist að Rjúpnafelli í Vopna-
firði 26. april 1891. Foreldrar hans voru Guðmundur Jóns-
son bóndi þar og kona hans, Anna Margrét Þorsteinsdóttir
frá Glúmsstöðum í Fljótsdal. Hafði hún flutzt ung mær úr
Fljótsdalnum til föðurbróður síns og konu hans, er bjuggu
á Merki á Jökuldal, en hörfað með þeim hjónum austur í
Vopnafjörð undan öskufallinu, sem varð af Dyngjufjalla-
gosinu árið 1875. Hún var af ætt Þorsteins jökuls á Brú,
en sá ættleggur var vel að sér gerr og hamrammur, enda
sagður vera kominn af Guðbjarti flóka, galdrapresti í Lauf-
ási, sem orti dansa og kvað við raust. Ætt föður hans má
rekja til Möðruvallapresta og séra Ólafs Guðmundssonar,
sálmaskálds á Sauðanesi. Eru þeir Björgvin og Jón Arnason
bankastjóri bræðrasynir.
Annars er mér ekki kunnugt um listagáfur í ætt Björg-
vins hið næsta honum, nema faðir hans mun hafa verið
mjög söngvinn og lagvís. En auðvitað er það ekkert að
marka, slíkar gáfur geta legið í láginni, þar sem engin tæki-
færi eru til listiðkunar og allir eiga fullt í fangi með að
bjarga lífinu. A uppvaxtarárum Björgvins lá Vopnafjörður
mjög utan við alfaraveg og var eins og veröld fyrir sig. Sími
var ekki lagður þangað fyrr en 1906, og segir Björgvin í
Minningum sínum, að svo lygilegt hafi það þótt í ungdæmi
sínu, að skáld gætu fæðzt í Vopnafirði, að kæmist kvis á
um það, að unglingar færu að leggja sig eftir tónsmíðum,
þá hafi verið um það rætt í hálfum hljóðum, 'hvort ekki
rnyndi vera að búa um sig geðbilun í þeim.
I þennan tíma var litið á kirkjuorganista og menn, sem
eitthvað skynbragð báru á nótur, sem hálfgert veraldarund-
ur, enda var tónmenning þjóðarinnar á frumstigi. Með söng-
lagaheftum sinum hafði Jónas Helgason að visu unnið mikið
og gott brautryðjandastarf að útbreiðslu fallegra smásöngva,
en tónskáld átti þjóðin ekki mörg, og hið eina, sem nokkuð
kvað að, var Sveinbjörn Sveinbjörnsson. En hann var bú-
settur erlendis og var fátt kunnugt hér heima af tónsmíðum
hans nema þjóðsöngurinn.
Þrátt fyrir alla fátækt í tónlistarefnum hérlendis og þá
ekki sízt í þessari afskekktu sveit, var Björgvin farinn að
brjóta heilann um tónstigakerfin og hlutföllin milli tónteg-
unda langt innan við fermingu og lærði af eigin rammleik
að skrifa upp bæði takt- og tónrétt þau lög, er hann kunni.
Auðvitað varð hann að leggja hönd að öllum venjulegum
sveitastörfum í æsku sinni og það því fremur, sem faðir hans
andaðist, er Björgvin var ekki nema 16 ára. Heldur var hann
óhneigðum til líkamlegrar vinnu, eins og oft verður um
menn, sem meiri hæfileika hafa á öðrum sviðum. Finnst
þeim moldarverkið miða lítið til þeirrar áttar, sem þá
dreymir um. Þó var Björgvin laghentur, ef hann vildi, svo
sem verið hafði föðurafi hans, og kom það sér vel seinna, er
hann fékk helzt atvinnu við húsasmíðar vestan hafs.
Ekki lýsir Björgvin sjálfum sér glæsilega um sextán ára
aldurinn. Segist hann hafa verið þunglyndur og einrænn og
orðhákur hinn mesti, og hafi á þessum gelgjuárum kennt
mikils jafnvægisleysis í lundarfari sínu. An efa hefur hann
snemma verið orðheppinn og tannhvass, ef því var að skipta,
en á hinn bóginn mildur og blíður sem barn. En það er al-
kunna, að sálarstrengir listamanna eru oft þandir milli and-
stæðra skauta, og er lundarfar þeirra því iðulega viðkvæm-
ara og vanstilltara en venjulegra borgara. En bezta athvarf
hans í þessu ölduróti gelgjuskeiðsáranna var ofurlítið stofu-
orgel, sem hann hafði eignazt.
A þessum árum byrjar Björgvin á því að fást við að semja
sönglög og raddsetja þau. Fyrsta lagið, sem hann samdi, var
við sálminn „Þitt nafn er, Jesú, unun öll“. Það lag endur-
samdi hann þó síðar. En fáum dögum síðar gerði hann lag
við hinn alkunna sálm Hallgríms Péturssonar: „Bænin má
aldrei bresta þig“. Skapaðist það lag í huga hans fyrirhafn-
arlaust og svo að segja á svipstundu með öllum röddum,
og er það prentað eins og hann gekk frá því seytján ára
unglingurinn í Prestafélagsritinu 1931. Næstu árin samdi
hann nokkur smálög, og voru þá þegar farnar að skapast í
huga hans tónhendingar, sem hann notaði mörgum árum
síðar í hin miklu tónverk, er hann gerði við ljóð Guðmundar
Guðmundssonar.
Systkini Björgvins þrjú höfðu flutzt vestur um haf nokkr-
um árum áður en faðir þeirra dó, og undu þar allvel hag
sínum. Þó brá elzti bróðirinn sér heim skömmu eftir að faðir
hans andaðist, í því skyni að taka við búskap á Rjúpnafelli,
en ekki undi hann sér þar í fásinninu eftir utanför sína.
Varð þetta til þess, að öll fjölskyldan hvarf að því ráði að
flytjast til Ameríku þremur árum síðar, sumarið 1911.
Ekki var Björgvin létt um hjartarætur, er hann yfirgaf
heimasveit sína og sá ættjörðina hverfa í hafið. En bak við
söknuð hans vakti þó einhver von um, að fyrirheitna landið
myndi ef til vill verða þess megnugt að greiða honum veg
að takmarki drauma hans. Það eitt sætti hann við þessa
ráðabreytni.
Fyrstu órin vestra.
Þegar vestur kom tók við fyrsta sprettinn lífsbaráttan
hörð og miskunnarlaus. Þó gafst honum þarna tækifæri til
að heyra miklu meira af sígildri tónlist, einkum kirkjutón-
list, en hann hafði áður átt kost á, og einnig kynntist hann
nokkrum tónlistarmönnum, sem miðluðu honum af þekk-
ingu sinni og örvuðu hann til starfa. Allt þetta féll eins og
dögg yfir sál hins unga listamanns. Einkum var hann hrifinn
af oratoriustílnum, og samdi hann fyrsta helgikór sinn, „I
upphafi var orðið“, árið 1914.
En nú dundi yfir heimsstyrjöldin fyrri og með henni
kreppa á atvinnusviðinu. Þegar kom fram á sumarið 1915
mátti heita, að Winnipeg væri orðin gersamlegx dauð borg,
byggingarnar stóðu hálfreistar, en hvergi hey' jist hamars-
högg. Höfðu Björgvin og bræður hans eöikum stundað
byggingarvinnu, en sáu nú, að annað hvort yrðu þeir að
ganga í herinn eða flýja út á landsbyggðina Völdu þeir
seinni kostinn og hófu búskap i svonefndum Vatnabyggðum,
í Leslie, Sask. Þarna átti Björgvin heima um sjö ára skeið.
A þessum árum samdi hann tónverkin við hina miklu
ljóðaflokka Guðmundar Guðmundssonar, Strengleikar og
Friður á jörðu. Skrifaði hann þau við borð úr óhefluðum
kassafjölum, er hann hafði rekið saman á frumbýlingsárum
sínum, milli þess sem hann sinnti gegningum og annarri
sveitavinnu. Tóku nú sveitungar hans að veita tónlistar-
starfsemi hans vaxandi athygli, og var hann brátt fenginn
til að æfa kóra og stjórna söng við öll hátíðleg tækifæri
þar í byggðinni. Mesta uppörvun fékk hann þó við það, er
vinir hans í Elfros létu sér detta það í hug að senda píanó-
snillingnum Percy Granger sýnishorn af tónsmíðum hans.
En þessi frægi maður lét svo um mælt, að þessi tónverk
hans væru betri en flest nútímatónskáld gætu samið. Gáfu
þessi lofsamlegu ummæli tónskáldinu bj'r í seglin og stæltu
sjálfstraust hans, sem stundum hafði fengið ágjöf og verið
hikandi. Einnig var nú farið að syngja tónverk hans á sam-
komum meira en áður, og vöktu þau athygli söngvinna
manna með þrótti sínum og þokka.
Kvonfang og iónlistarstarf í Winnipeg.
Eftir að Björgvin fluttist aftur á ný til Winnipeg, urðu
mikil og góð þáttaskipti í lífi hans, er hann kvæntist vorið
1923 Hólmfríði Frímann, sem fædd var vestra en ættuð úr
Kelduhverfi. Var hún ekki aðeins hin fegursta mær, heldur
einnig gædd hinni elskulegustu skapgerð og þar að auki frá-
bærlega myndarleg húsmóðir. Hefur hún alla stund síðan
verið manni sínum mesta hollv^ettur og heimili þeirra róm-
að fyrir gestrisni.
I Winnipeg gerði Björgvin helgikantötuna „Til komi þitt
ríki“, og var hún flutt af söngflokki undir stjórn tónskálds-
ins í Fyrstu lúthersku kirkju þar í borg ásamt nokkrum
tónverkum fleiri, með aðstoð góðra listamanna. Vakti þessi
konsert svo mikla athygli, að Vestur-íslendingar hófust nú
handa um að safna fé til að kosta hann til tónlistarnáms.
Kom þá fyrst í ljós, hversu vinsæll Björgvin var og hvílíks
álits hann naut vegna tónsmíða sinna, því að peningarnir
streymdu að úr öllum áttum.
Haustið 1926 héldu þau hjónin til London, þar sem Björg-
vin hóf nám i Royal College of Music. Lauk hann þar námi
á skömmum tíma og tók burtfararpróf vorið 1928. A þessum
árum samdi hann að rnestu leyti oratoríuna við Þiðranda-
kviðu Stephans G. Stephanssonar, sem mun vera hans mesta
tónverk.
Eftir komu þeirra hjónanna aftur til Winnipeg sumarið
1928 tók Björgvin til óspilltra málanna þar sem fyrr var
frá horfið við tónsmíðar alls konar og tónlistarstarfsemi,
auk þess sem hann stundaði tímakennslu, og gat hann nú
fremur en áður einbeitt sér að hugðarefnum sínum. Stofn-
aður var karlakór, sem hann æfði, og síðar tók hann við
stjórn blandaðs kórs, sem nefndist The Icelandic Choral
Society, auk þess sem hann tók brátt við söngstjórastarfi
og organleikarastörfum við Sambandskirkju, eins og fyrr
er getið. Mátti það teljast með helztu tónlistaratburðum
meðal Islendinga í Winnipeg þessi árin, að Choral Society
flutti veturinn 1630—31 kantötu þá hina miklu, sem Björg-
vin hafði gert við hátíðarljóð Davíðs Stefánssonar 1930, við
IIIIIIIIIIIIMIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMi|IIMIMIIIIIIIIIIIIIIIIIM(IIIMIIIIIMMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIMIIIIIIIIIIIIMIIIMMIIIIIIIIMMIIIIIIIIIMIIIII|IIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIMIIIIIIIIII|IHIMIIIMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIim|UIMIIMMIIIIMMMMIIMIIIIIMI
almenna hrifningu áheyrenda. í þann sama mund barst hon-
um tilboð frá Akureyri um að taka við söngkennslu við
Menntaskólann og barnaskólann þar. Blossaði þá heimþráin
upp í honum á ný, og tók hann þessu boði og hvarf heim til
ættjarðarinnar að áliðnu sumri árið 1931.
A Akureyxi.
Það yrði of langt mál að fara að gera grein fyrir allri
tónlistarstarfsemi Björgvins Guðmundssonar eftir að hann
fluttist heim til ættjarðarinnar. Kennslu hefur hann haft á
hendi við Menntaskólann á Akureyri til þessa dags. Arið
1946 var hann af bæjarstjórn í heiðursskyni leystur frá
kennsluskyldu við Barnaskólann með óskertum launum, svo
að honum mætti gefast betri tími til tónsmíða. Skömmu
eftir heimkomuna stofnaði hann Kantötukór Akureyrar, sem
flutt hefur mörg af stórverkum hans við rnikla hrifn-
ingu manna hér norðanlands, auk þess sem hann hefur farið
í söngför til Norðurlanda við góðan orðstír. Hefur Björgvin
haft á hendi stjórn kórsins til skamms tíma. Alls mun hann
hafa stjórnað söngflokkum í 38 ár og samið á sjötta hundr-
að tónverk stærri eða minni, en sum af þeim umfangsmeiri
en dæmi eru til eftir nokkurt annað íslenzkt tónskáld.
Fáir munu gera sér grein fyrir því feikna starfi og þolin-
mæði, sem til þess iþarf að þjálfa söngflokka af misjafnlega
söngvönu fólki. Er það efalaust hið mesta stritverk. En til
slíkra starfa hefur Björgvin verið óþreytandi. En þrátt fyrir
það, að hann hefur löngum verið önnum kafinn við þessi
viðfangsefni og tónsmíðar sinar, hefur hann einnig fundið
tíma til að reyna sig við önnur viðfangsefni. Arið 1941 var
sýnt eftir hann á Akureyri leikritið Skrúðsbóndinn, undir
égætri leikstjórn Agústs Kvaran ,og hlaut það svo mikla að-
sókn, að sjaldan hefur leikur verið betur sóttur í höfuðstað
Norðurlands. Einnig hefur hann skrifað sjálfsævisögu sína,
er hann nefnir Minningar, og kom sú bók út árið 1950. Er
hún skemmtilega skrifuð, enda hefur Björgvin prýðilega
frásagnargáfu og minni trútt. Fjölda blaðagreina hefur hann
og skrifað, sumar nokkuð stórorðar, en málfarið er venju-
lega svo sérkennilegt og kímniblandað, að án efa hefði
Björgvin getað orðið góður rithöfundur, ef hann hefði feng-
ið næga þjálfun á því sviði.
Eldur guðanna.
Sú þjóðsaga er sögð um Prómeþevs, að hann hafi sótt
eldinn til guðanna til að gefa hann mönnunum, en orðið að
þola fyrir óbærilega þjáningu. Tónlistinni mætti Hkja við
þennan eld guðanna. Gæti þá goðsagan byggzt á þeirri
staðreynd, að sárviðkvæmt tilfinningalíf er löngum skilyrði
fyrir því, að sál skáldsins geti höndlað þennan eld og orðið
farvegur fyrir hann. Ekki er þess að dyljast, að Björgvin
er maður skapstór og stundum hrjúfur viðkomu, þó að
miklu oftar sé það góðmennskan og mildin, sem ríkir í huga
hans. En það getur hvesst, og stundum er hugur hans eins
og gjósandi hver. Þrátt fyrir það hefur hann ævinlega átt
trygga vini, sem fylgt hafa honum gegnum brim og boða
vegna- þess, hversu falslaus og hreinskilinn hann er og sátt-
fús, þó að eitthvað gefi á bátinn.
Ekki hef ég þekkingu til að dæma um listagildi þeirra tón-
verka, sem Björgvin hefur samið, enda skilst mér að sundur-
leitir verði oft dómar listamanna sjálfra hver um annan.
En þó finnst mér, að einn dómur ætti að verða hverjum
listamanni dýrmætastur, og hann er þessi: Hefur þeim
tekizt að hrífa aðra með list sinni og veita þeim gleði? Sú
list, sem engan hrífur, sýnist vera gagnslítil.
Það er víst, að Björgvin hefur með list sinni vakið hrifn-
ingu og miðlað fegi^rð og gleði til þúsunda manna. Myndi
IIIMIMIIIIIIIIIMIIIIItlllMIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIIMIIIIIIttllMIIIIMMI
lllllllllllltlllllllllltl
enginn, sem séð hefur hann stjórna hinum miklu kórum
sínum, er þeir hafa flutt kórverk hans, efast um að þá logar
hinn heilagi eldur í sál hans. Þá hrynur ryðið utan af dem-
antinum, og persóna hans gerist öll aðsópsmeiri og heiðum
hærri.
Þannig geyma vinir Björgvins mynd hans í huga sínum.
Benjamín Kristjánsson.
Fáein kveðjuorð
MÖRG er gæfa bæjarins okkar fagra við Eyjafjörð. Ein
er sú, að honum hefir auðnazt að fóstra nokkra afburða
listamenn, sem hér hafa lifað og starfað, brugðið stórum
svip yfir kyrrlátt — stundum helzti mollulegt — bæjarlíf.
Einn þessara höfuðskörunga, tónskáldið Björgvin Guð-
mundsson, hefir nú kvatt þennan heim. Að oss setur trega
og söknuð, vér stöndum fátækari eftir, því að hér er góður
maður, tryggur vinur og gáfaður snillingur genginn. Mig
langar að minnast þessa föðurlega vinar míns örfáum, fá-
tæklegum þakkarorðum að skilnaði.
Ég á margt að þakka. Kynni okkar hófust, þegar ég var
á unglingsaldri, og síðan hefir aldrei borið skugga á vin-
áttu okkar. Mest urðu kynnin, er við störfuðum saman að
málum Kantötukórs Akureyrar í sambandi við Norður-
landaför kórsins. Frá þeim tíma á ég margar bjartar minn-
ingar, sem ég fæ aldrei fullþakkað. Margar stundir á heim-
ili Björgvins og frú Hólmfríðar verða mér ógleymanlegar.
Henni og dóttur þeirra, frú Margréti, flyt ég nú einlægar
samúðarkveðjur.
Eftir heimkomuna til íslands frá Vesturheimi stofnaði
Björgvin Kantötukór Akureyrar. Segja má, að síðan hafi
kórinn verið óskmögur hans og ástmögur, enda aðallega
stofnaður til að flytja kórverk tónskáldsins. Það er hróður
Akureyringum og fagnaðarefni, að það ætlunarverk skyldi
falla þeim í skaut. A söngpalli var Björgvin í veldi sínu,
gáfaður skapandi, næmur túlkandi, styrkur stjórnandi. Þeg-
ar hann lyfti tónsprotanum, stráði hann ilmrósum fegurðar
og göfgi í sálir áheyrendanna, var í senn auðmjúkur þjónn
listarinnar og strangur herra hins lifandi hljóðfæris.
Björgvin Guðmundsson varð fyrstur íslenzkra tónskálda
til að semja stór kórverk. Nægir að minna á Alþingishátíð-
arkantötuna, Frið á jörðu, Til komi þitt ríki, Strengleika og
Örlagagátuna. Auk þess liggur eftir hann sægur kórlaga,
einsöngslaga auk ýmissa verka fyrir hljóðfæri. Um gildi
þessara tónsmíða brestur mig kunnótta til að dæma, en
hitt er ljóst, að þau eru stórvirki langt ofar smámennsku
eða meðalmennsku. Dómur brjóstvitsins er og sá, að það,
sem gleður, hrífur og heillar, sé gott. Einmitt þetta er aðall
Qg eðli tónsmíða Björgvins. Þess vegna þykir svo mörgum
vænt um þær. Honum var gefinn guðsneisti sköpunarinnar
í listinni og var óniskur veitandi og miðluður fegurðarinn-
ar. Hann gaf öðrum hlutdeild í sýn sjáandans, dýrlegri
reynslu upphafningarinnar, hrifningu náðarstundarinnar.
Allur ljótleiki var honum andstyggð. Hann barðist ó-
trauður og af heilagri vandlætingu gegn öllu því, sem hann
taldi í ætt við spillingu og saurgun. Hann vildi göfga
smekk þjóðarinnar og hefja hana upp af láglendi og flatn-
eskju til víðrar útsýnar og tærra himinstrauma. Oftlega
átti hann í höggi við sinnuleysi og kotungshátt samtíðarinn-
ar, sem oft vill leggjast sem mara á stórhuga hugsjóna-
menn.
Björgvin var jafnan maður hinnar hreinu afstöðu, villti
aldrei á sér heimildir. Hann hataði hið illa af heilum hug
og elskaði hið góða og fagra af heilum hug. Hann talaði
opinskótt og fór aldrei í felur með skoðanir sínar. Tæpi-
tungumál var honum ekki léð. í breiðum barmi sló við-
kvæmt og stórt barnshjarta. Hreinleiki hugans geislaði úr
björtum augum og hlýju brosi. Göfugt hjartalag og varmt
vinarþel snart djúpt í löngu, þéttu handtaki.
Nú er hann horfinn sjónum. Fjölmennur hópur vina og
aðdáenda stendur hnípinn og drúpir höfði í hljóðlátri
þökk. Þjóðin á á bak að sjá einum sinna sönnustu sona.
Þreyttur, jarðneskur hjúpur er hniginn til moldar. En and-
inn er svifinn á vit guðs síns um vonbjarmans djúp. Við
biðjum honum fararheilla, góðrar heimkomu og eilífrar
blessunar. Guði sé lof, sem gaf hann.
Sverrir Pálsson.
IMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMMi
iimiiiiiiiiiiiiiiiiiiimimiimimiiiiiiiiimmiiiiiiimiiiiiiimiiiiimmiiiimmmiiiiiiiiiiimmiimmimimmiimimmmiiiiiiiiiimiiiiimiiiiimiiimiiimimmmimmm*