Dagur - 25.06.1969, Blaðsíða 4

4
5
:%<v:v:v:-.v.%v.v.-.v.v.-.-.v.v:-.v.v.\v.v:v:-.v:v.v.v.%v.-;v^/.-x;v^x:w%v>x^nwXw.-.s-x-
Skriístofur, Hafnarstræti 90, Akureyri
Símar 1-11-66 og 1-11-67
Leikmannsþankar um vegamál
Ritstjóri og ábyrgðarmaður:
ERLINGUR DAVÍÐSSON
Auglýsingar og afgreiðsla:
JÓN SAMÚELSSON
Prentverk Odds Björnssonar h.f.
LANDBÚNAÐAR-
RÁÐSTEFNAN
RÁÐSTEFNA Sambands ungra
Framsóknarmanna um landbúnaðar
mál hófst í Borgamesi sl. föstudag.
Þar flutti Gunnar Guðbjartsson, for
maður Sléttarsambands bænda, ræðu
um þróun landbúnaðarins, hag
bændastéttarinnar o. fl. og minnti í
upphafi ræðu sinnar á, að árið 1930
hefðu bændur verið 10 þúsund en
væru nú 5 þúsund. En á sarrta tíma
hefði framleiðslumagn búvara auk-
izt um 4—500%. Um þróun landbún
aðarins síðustu 10 árin sagði hann,
að afkoma bændanna hefði versnað
verulega, einkum frá 1965, þrátt fyr-
ir þá þróun, að verðlag hefði hækkað
hlutfallslega meira en kaupgjaldið.
Útflutningsuppbætur væru hvergi
nærri fullnægjandi og dyggði ekki
til að tryggja bændum það verð, sem
þeim er ætlað við verðskráningu. Á
síðasta ári skorti 111 millj. kr. á, að
þær nægðu. Sagði hann, að þetta
væri einn þátturinn af þeirri al-
mennu pólitisku stefnu, sem hefur
verið ríkjandi sl. 10 ár, og orsakað
hefur þennan vanda. Væri þetta
bein afleiðing af lagabreytingum frá
1960.
Gunnar lagði megináherzlu á, að
það væri í raun og veru ekki á valdi
Stéttarsambandsins að laga afkomu
bændanna, til þess þyrfti pólitískar
aðgerðir fyrst og fremst. f fyrsta lagi
þyrfti að breyta stefnu í lánamálum,
bæði varðandi stofnlán og ekki síður
rekstrar- og afurðalán í því skyni að
hækka útborgun til bænda við af-
liendingu afurðanna. I öðm lagi
þyrfti að breyta stefnu varðandi að-
búnað landbúnaðarins með því að
greiða niður rekstrarvörur, svo sem
áburð. í þriðja lagi þyrfti að gera
ráðstafanir til þess að lækka fjárfest-
ingarkostnað og í fjórða lagi þyrfti
að stöðva dýrtíðina.
Varðandi aðbúnað landbúnaðar-
ins nefndi Gunnar dæmi frá Dan-
mörku, þar sem greiddur er niður
áburður og ýmiss konar f járfestingar
kostnaður og fleiri þættir í rekstrin-
um, sem hafa mikil áhrif á myndun
verðlagsins. Danska ríkið veitti á sl.
ári 64 þúsund ísl. krónur á hvem
danskan bónda til þess að halda
niðri verðlaginu. Sagðist Gunnar
telja, að við ættum frekar að fara
þessa leið heldur en greiða niður
vöruverðið, þegar það er orðið mjög
hátt. Það kæmi öllum að gagni. All-
ur kostnaður við verzlun og meðferð
varanna yrði minni með þeim hætti.
Að lokum taldi Gunnar mjög
nauðsynlegt, að ungu fólki yrði auð-
veldað að hefja búskap. Lagði liann
(Framhald á blaðsíðu 7)
SAGAN segir, að þegar svip-
mikill en ef til vill dálítið aftur-
haldssamur stjórnmálaforingi
var að því spurður einhvern
tíma laust eftir 1920, hvenær
hann byggist við, að bílfær veg-
ur yrði kominn á milli Reykja-
víkur og Akureyrar, hafi hann
svarað því, að væntanlega
mundi þeim áfanga náð um
1940. Ætla mátti, að hér talaði
maður, sem mark væri á tak-
andi í þessum efnum. Hann
hafði, jafnhliða því, að vera um
svifamikill í stjórnmálum, verið
landsverkfræðingur um árabil
og mun hafa næst fyrstur ís-
lendinga gegnt því starfi, —
en hafði, þegar hér var komið,
fyrir nokkru sagt því lausu. All
ir íslendingar vissu hvernig
ástatt var um vegamál þjóðar-
innar um þetta leyti. Ekki var
ýkja langt um liðið frá því, að
engin brú var til á neinni ár-
sprænu, búfjárgötur einu veg-
irnir.
Að vísu hafði verið byrjað að
amla í átt til nútímans fyrir
rúmum 30 árum. Sigurður Thor
oddsen varð landsverkfræðing-
ur 1893. Skömmu áður var lokið
smíði Olfusárbrúarinnar, fyrir
forgöngu Tryggva Gunnarsson-
ar. Hún var mesta samgöngu-
málamannvirki á íslandi til þess
tíma og raunar stórkostlegt
afrek. Á stöku ár voru komnar
smábrýr úr timbri. Akfær veg-
arspotti var naumast nokkurs-
staðar til nema ef svo skyldi
kalla veginn frá Reykjavík og
austur í Svínahraun og veg-
stubb frá Ölfusárbrúnni og upp
að Ingólfsfjalli. Með skipun Sig
urðar Thoroddsens í stöðu
landsverkfræðings var brotið í
blað. Hann ýmist stóð fyrir eða
átti hlut að nokkum stórbrúar-
byggingum, sem entust í ára-
tugi. Hann hóf lagningu nýrra
vega, eftir því, sem aðstæður
leyfðu.
Landsverkfræðingurinn fyrr-
verandi, sem spáði fyrir um
vegagerðina milli höfuðstaða
Suður- og Norðurlands vissi
auðvitað ofurvel, að þrátt fyrir
þriggja áratuga erfiða en um
margt árangursríka viðleytni til
úrbóta bjó þjóðin enn í þvínær
veglausu landi. En þekking
hans náði lengra. Reynsla hans
af átökum við hin stórfelldu
samgöngumálaverkefni hafði
sannfært hann um, að frumstæð
og seinvirk vinnubrögð, sam-
hliða fjármagnsskorti hlyti að
setja framkvæmdagetunni
þröng takmörk. Eki svo urðu
stjórnarskipti í landinu. Flokk-
urinn, sem studdist við einka-
auðmagnið og var mótaður af
viðhorfum þeirra, sem hafði það
handa í milli, missti þingmeiri-
hluta sinn en við tók stjórn
bænda og verkamanna. Stjóm-
arskiptin höfðu að vísu ekki
áhrif í þá átt, að breyta vinnu-
brögðum við vegagerðina. Hjálp
argögnin voru enn sem fyrr
skóflan og hakinn, hesturinn og
kerran. Önnur voru ekki tiltæk.
Fjárráð þjóðarinnar rýmkuðust
heldur ekki svo, að sköpum
gæti skipt. Samt gerðust þau
stórmerki, að bílvegurinn, sem
landsverkfræðingurinn gerði
ráð fyrir að 15 ár tæki að
leggja, var akfær orðinn innan
5 ára. Hvað kom til?
Að undanfömu hefur legið
fyrir Alþingi ályktunartillaga
um næstu fjögurra ára vega-
áætlun. Aðstandendur áætlun-
arinnar og þá einkum að sjálf-
sögðu samgöngumálaráðherr-
ann hafa, af nokkru yfirlæti,
lýst þeim stórhug, sem hún beri
með sér. Og ef forhliðinni einni
er brugðið upp í skyndingu má
vera, að plaggið líti, við fyrstu
sýn, ekki ólaglega út. Ef betur
er að gáð, verður þó ljóst, að
áætlunin birtir ýmsar ískyggi-
legar staðreyndir um fram-
vindu vegaframkvæmda í land-
inu, ef hún nær samþykki Al-
þingis óbreytt.
Ekki er ástæða til að rekja
áætlunina að ráði, svo rækilega
hefur það áður verið gert hér í
blaðinu. Læt ég því nægja, að
vekja athygli á og undirstrika
nokkur meginatriði, sem þar
eru leidd í ljós og sem sýna ber
lega hvert stefnir.
Greinargerð þingsályktunar-
till. ber það með sér, að af þjóð
brautum, landsbrautum og hrað
brautum eru ógerðir 2510 km.
Þar að auki eru ósmíðaðar á
þjóðvegum 95 brýr, stærri og
smærri. Vegasjóður skuldar nú
520 millj. og er þá gert ráð fyr-
ir að hann þurfi ekki að standa
straum af skuld kísilgúrsvegar-
ins, sem engan veginn er þó víst
að hann sleppi við, en hún nem
ur því nær 45 millj. Skuldin er
hærri en árlegar tekjur Vega-
sjóðs. Nái vegaáætlunartillagan
samþ. í núverandi mynd, verð-
lag standi í stað áætlunartíma-
bilið út og aðrir þættir, sem
þama grípa inn í breytist ekki
á tímabilinu, sem raunar eru nú
engar horfur á, þá virðist Vega-
sjóður koma til með að skulda,
að því loknu meira en tveggja
ára tekjur sjóðsins. Samkvæmt
Samkvæmt áætluninni vantar
því nær 72 millj. til landsbrauta
og þjóðbrauta til þess að næstu
4 ár standist samanburð við sl.
ár, ef miðað er við notagildi fjár
ins, eða 31%. Til brúargerða
skortir á sama hátt 85.7 millj.
eða 22.5%. Ekki blæs byrlegar
fyrir vegaviðhaldinu. Síðastlið-
ið ár var hlutfallslega helmingi
lægri fjárhæð varið til þess en
1949. En 1972, síðasta ár áætl-
unarinnar, verður hún komin
niður í það að vera % lægri.
Hætt er við, að myndarlegt fyr-
irsagnarletur á baksíðu Mbl.
breiði ekki til fulls yfir þann
ömurlega boðskap, sem áætlun-
in flytur.
Jafnframt því, sem þannig
horfir um fjárveitingar til veg-
anna, eykst fjármagnsþörf
þeirra með ári hverju. Ennþá
eru sveitarhlutar, jafnvel heilar
sveitir, sem að öðru leyti hafa
góð framleiðsluskilyrði, veg-
lausir að kalla. Torfærubílar fá
að vísu klöngrast þar um yfir
hásumarið en þegar í fyrstu
snjóum verða þær slóðir ófær-
ar með öllu, þarf jafnvel sums-
staðar ekki nema hressilegar
haustrigningar til. íbúar þess-
ara landssvæða greiða þó til
sameiginlegra þarfa þjóðfélags-
ins, vegaframkvæmda, sem ann
ars, á borð við aðra þegna. Samt
sem áður stækkar þó þjóðvega-
kerfið ofurlítið árlega og þar
með aukast þær vegalengdir,
sem ætla verður að hugmyndin
sé að halda í nokkurn veginn
umferðarhæfu ástandi. Með auk
inni bifreiðaeign landsmanna
vex umferðin stöðugt og munar
þó mestu um aukið álag á veg-
ina að flutningabílarnir stækka
sífellt og eru raunar, að því er
ýmsir telja, þegar komnir yfir
þau þyngdarmörk, sem okkar
lélegu malarvegir með nokkru
móti þola. Víða eru malarnám-
ur ýmist þrotnar eða svo til upp
urðar, sem aftur leiðir af sér
lengri flutning á möl og dýrari
malburð.
Þar sem jarðýtur eru notaðar
til vegagerðar, en það er vitan-
lega allsstaðar gert þar, sem
þeim verður við komið, skilja
þær eftir sig svöðusár meðfram
vegunum. Það er bæði menn-
ingar- og hagsmunamál að
græða þessi fleiður. Þau eru
óprýði á landinu og umhverfi
veganna og þau leiða af sér upp
blástur og gróðureyðingu. Hef-
ur víða dregizt úr hömlu að
klæða þessar undir gróðri á ný.
Lögum samkvæmt er Vegagerð
in skyldug til að kosta girðing-
ar meðfram vegum, ýmist að
nokkru eða öllu leyti. í sumum
héruðum liggja fyrir ófullnægð
ar kröfur um tugi km. af girð-
ingum. Benda má á, að lögum
samkvæmt beri ekki að kosta
þessar framkvæmdir af vegafé.
Ber hér þó nokkuð að einum
brunni. Verkefnin eru tengd
vegagerðinni og í reynd eru all-
ur slíkur kostnaður greiddur úr
einum og sama sjóði.
Tæplega orkar tvímælis, að
brýna nauðsyn beri til að búa
aðal vegina, sem mestur um-
ferðarþunginn hvílir á, varan-
legu slitlagi. Sú framkvæmd
hefur gengið grátlega seint. Hið
jákvæða við vegaáætlunina er
það, að nú virðist eiga að gera
nokkurt átak í þeim efnum,
enda verður með engu móti und
an því vikizt lengur. Ekki getur
talizt óeðlilegt, að byrjað sé á
aðal vegunum í nágrenni
Reykjavíkur, þar sem umferðin
er mest. Hitt er aftur á móti
alvarlegra, ef þær umbætur
eiga að vinnast fyrir lánsfé, sem
Vegasjóði er svo ætlað að
standa straum af greiðslu á, án
þess að honum sé jafnframt séð
fyrir auknum tekjum. Sú ganga
endar í blindgötu.
Engum dylst, að ástand ís-
lenzkra vega er hið hrakleg-
asta og fer því víða fremur aft-
ur en að fram á við miði. Þýð-
ingarmiklir þættir vegamálanna
eru vanræktir til þess að frem-
ur sé unnt að halda í horfinu
með aðra ennþá brýnni. Erfitt
er að sætta sig við þá staðreynd
þegar þess er gætt, að á árun-
um 1960—1967 að báðum með-
töldum, hafa bifreiðaeigendur
greitt til ríkissjóðs rífar 4.500
millj. kr. af bifi'eiðum og rekstr
arvörum til þeirra. Á sama ára-
bili nam vegaféð 1.700 millj. kr.
og er þá raunar meðtalin
Reykjanesbrautin, sem lögð var
fyrir lánsfé. Ríkið hefur þannig,
á þessu 7 ára tímabili, plokkað
af bifreiðaeigendum 2.800 millj.
kr. umfram það, sem varið hef-
ur verið til vegamála. Á þing-
inu 1967—1968 voru álögur á
bifreiðaeigendur enn þyngdar
með hækkun þungaskatts,
benzín- og gúmmígjalds. Og nú,
þegar þessar línur eru skrifað-
ar, liggur í loftinu ný hækkun
á benzínskatti. Hve lengi er
hægt að auka álögur á umferð,
sem ekki býr við betri vegi en
hér gerizt?
Talið er, að ef þeim fjármun-
um, sem teknir hafa verið af
bifi'eiðaeigendum á undanföi'n-
um árum hefði verið varið til
vegagerðar í stað þess að sóa
drjúgum hluta þeirra í almenna
eyðslu gætum við nú átt vegi
með varanlegu slitlagi frá
Reykjavík til Akureyrar og frá
Reykjavík og austur fyi'ir
Þjórsá. Gerum ráð fyrir afföll-
um af þeirri áætlun. Segjum að
gengið hefði verið frá 25—30
km. kafla á ári — og er þá ekki
óvægilega í sakir farið. Ekki
hefði verið ónýtt að geta varið
því fé til vegaframkvæmda ann
ai'sstaðar á landinu, sem nú fer
í' ófullkomið viðhald á þeim 250
—300 km. kafla, sem auðgert
var að hafa lokið við að búa
varanlegu slitlagi, auk annai's
ávinnings, sem það hefði haft í
för með sér. En í dag eru þær
framkvæmdir ógerðar en fjár-
munii'nir eyddii'. Það er dýr
vanræksla.
NÁMUGRÚFTUR Á TJÚRNESI
- Hótelið að Hallormsstað
Já, hvað kom til, að Akur-
eyringar gátu ekið til Þingvalla
1930 þó að fyrrverandi lartds-
verkfræðingur teldi að það
mundi ekki verða fyrr en ,10 ár-
um seinna? Kannski kom margt
til. Ein mestu held ég að hafi
skipt hugarfar þeirra manna,
sem málum réðu með þjóðinni.
Þegar stjórnarskiptin urðu 1927
var ísland að meslu ónumið
land hvað áhrærði almennar
framfarir. Á næstu árum var,
af litlum efnum en ótrúlegum
stórhug og bjartsýni, ráðizt í
hverja stórframkvæmdina af
annari'i, á öllum sviðuym ís-
lenzks þjóðlífs, án nokkurs hiks
eða efa. Jafnvel á dekkstu
krepputímunum voru árar ekki
lagðar í bát en einmitt þá lagð-
ur grundvöllur að ýmsu því,
sem afkoma þjóðarinnar bygg-
ist á enn í dag. Þegar litið er til
þess, sem þá var t. d. afrékað í
vegamálum, við hinar erfiðustu
aðstæður og hins vegar til
þeirra fjármuna og tækni, sem
þjóðin á nú yfir að ráða, þá er
torvelt að finna afsökun fyrir
því ástandi, sem ríkir í þeim
málum á íslandi nú, 30—40 ár-
um seinna. Ástæðan fyrir sleif-
aralaginu er ekki fólgin í getu-
leysi heldur i trúleysi ráða-
manna á auðævi landsins og
möguleika þjóðarinnar til þess
að nýta þau auðævi og auka,
fyrir eigið afl. Þar skilur á milli
feigs og ófeigs. Það er að vísu
illt ef slík vanmáttartilfinning
nær tökum á valdamönnum
þjóðfélagsins. Stórum alvar-
legra er þó ef þeim tekst að
sýkja þjóðina af þeirri uppgjafa
pest, en það virðist nú þegar
komið nokkuð á veg. Slík yfir-
völd mundu að sönnu reisa sér
óbrotgjarnan minnisvarða en
gildi hans fyrir frjálsa þjóð mun
þó verða í því einu fólgið, að
vera víti til vamaðar.
mhg —
(Framhald af blaðsíðu 8).
staður að hvíla spenntar taugar
nútímafólks. Skólahúsin tvö
bjóða einnig fólki með ólíkan
smekk möguleika til þess að
kjósa sér dvalarstað við sitt
hæfi um lengri eða skemmri
tíma.
Á hótelinu á Hallormsstað
verða allar algengar veitingar.
Matsalur verður í hinum rúm-
góðu og björtu húsakynnum
bai'naskólans, en í húsmæðra-
skólanum verður framreiddur
morgunverður fyrir það fólk,
sem þar býr.
Halloi'msstaður — sumar-
hótel — opnar laugardaginn 28.
júní n. k. og verður lokað sunnu
dginn 31. ágúst.
FYRIR hálfri öld voi’u surtar-
brandslögin eða brúnkolin á
Tiörnesi unnin til að bæta úr
eldsneytisþörf. Náttúrufræðing-
ar, innlendir og erlendir, hafa á
sömu stöðum íýnt í jarðsöguna.
Steingerfingar af skeljum og
öðrum sjávardýrum, er geymzt
hafa milljónir ára og steingerf-
ingar af trjám og plöntum hafa
mai’gt að segja frá löngu liðnum
öldum, þeim, sem lesa kunna
eða stautfærir eru á þær mgnnt
ir náttúi-unnar. Land hefur lyftzt
úr sjó, brotnað og sigið á víxl á
vestanvei'ðu Tjöi'nesi, þar sem
hin víðfrægu Tjörneslög eru
fræðimönnum rannsóknax-efni
og eldiviðarlausu fólki náma í
hörðum árum. En sui'tai'brand-
ui'inn eða Tjöi'neskolin eru leif-
ar jai'ðargi'óðurs, jurta og trjá,
frá hlýrri tímum, fyrir ísöld. En
hi-aun hafa öðru hvei'ju runnið
yfir.
Þeim fækkar nú óðum, sem
vel muna vinnslu surtarbrands
eða brúnkola á Tjörnesi fyrir
SYNDID 200 METRANA-SYNDIÐ!
SAMNORRÆNA sundkeppnin
er nú í fullum gangi víða um
land og þar sigurhorfur góðar.
Hér á Akureyri er þó keppnin
enn án alls kapps og metnaðar,
en allt slíkt stendur til bóta.
Þegar vettlingatökum sleppir
og framkvæmdanefnd er búin
að taka sér stöðu, kemst skriður
á málin og „mannskapinn",
svo að taka má til athugunar
boðsundskeppni eins og síðast
(til Grímseyjar) — nema hvað
nú getum við sett markið
hærra, .t. d. með tvær sveitir til
Kolbeinseyjar — eða eitthvað
annað.
Enn hafa aðeins um 14 hundr
uð manns lokið sundinu, ekki
nema eins og brot af þeim hópi
sem bætzt hefur við þá flug-
syntu frá síðustu keppni. Eln
eins og fyrri daginn, er aðstað-
an hér í bezta lagi, sundlaugin
hrein og hlý og' alltaf einhver
starfsmaður viljugur að fylgjast
með og skrifa niður, hvoi't sem
synt er nokkrum sinnum þvert
yfir eða laugarlengdin 6 sinn-
um. En allir þui-fa að hafa sam-
band við laugarvörð áður en
lagt er frá landi.
Svo skal á það bent, að kven-
fólk fser sértíma í lauginni að
kvöldi fimmtudaga kl. 7—9.30,
og þá jafnframt, ef óskað er,
fría kennslu og hverskonar leið
beiningai', sem umhvei'finu
hæfa. Þar munu þær margar
reyna og finna, ungu stúlkum-
ar, mömmui-nar og ömmurnar,
sem nota sér þetta einstæða
tækifæri, að það er þeim leikur
einn að svamla þennan 200 m.
spöl, þar sem alltaf má hverfa
frá einni aðferð til annari'ar, allt
frá hvolpasundi í „krol“.
Sértímar karla eru svo á
sunnudögum kl. 9—10 að
morgni. Þar eru áhugamenn —
og oft fyrr á ferð en þetta og
voru sumir búnir að synda 200
metrana áður en foi'seti „setti í
gang“! Þarna eru frískir dreng-
ir, flestir innan við sjötugt og
allir með skrúfuna í lagi. Þeir
mæta oft vel, en þó gætu fleiri
kómizt að og notið góðs — án
þanka um nokkra keppni — eða
hvort sem er.
Á Akui-eyri er margt félaga
og mörg fjölmenn fyrirtæki. Þar
ætti sem fyrst að stefna að því
að sem flestir sæki til okkar
ágætu sundlaugar, til ágætrar
íþróttar til heilsubótar og til
sigurs yfir leti og óvana, til sig-
urs í ágætri, drengilegri íþrótta
keppni norrænu vinaþjóðanna.
Seinna mun fi'amkvæmda-
nefndin leita til slíkra eftir nán-
ara samstarfi, fá þar áhuga-
menn til að ýta á og fylgjast
með hvað þátttöku hópsins líð-
Ul'.
Komið, streymið í sundlaug-
ina!
Áhugamaður.
FRA HÓLAVATM
EINS og undanfarin sumur,
starfrækja KFUM og KFUK á
Akureyri sumarbúðir við Hóla-
vatn í Eyjafirði. Fyrsti dvalar-
flokkurinn fór að Hólavatni þ.
13. júní, og er sá flokkur full-
skipaður drengjum. Næsti flokk
ur kemur svo 4. júlí og verða
það stúlkur, sem verða til 25.
júlí, eða í þrjár vikur. Þá taka
drengirnir við aftur og verða í
aðrar þrjár vikur, til 15. ágúst.
Nokkur pláss eru laus í tveimur
síðartöldu flokkunum. Innrit-
unar- og upplýsingaþjónusta er
í síma 1-28-67 milli kl. 4 og 6
e. h. á þriðjudögum og fimmtu-
dögum.
Nokkuð hefur verið unnið að
ræktun við Hólavatn og hafa
vei'ið gróðursettar þar trjá-
plöntur. Land sumai'búðanna
hefur verið afgirt, og einnig hef
ur verið í það sáð grasfi'æi og
borinn í það áburður. Ái'angur-
inn hefur orðið hvatning til erm
meiri framkvæmda á þessu
sviði.
Svo að lokum er hér auglýst
eftir hjólbörum. Forsaga þess
máls er sú, að undanfarin sum-
ur hafa hjólbörur verið notaðar
mikið við að keyra matvörum
og öðru frú brúsapallinum heim
að skálanum. Voru þetta vand-
aðar hjólbörur, rándýrar, bláar
með gúmmíhjóli. En nú eru
þær, eins og að framan greinir,
horfnai'. Eru það vinsamleg til-
mæli til þess, sem tekið hefur
umræddai' hjólböx-ur ti'austa-
taki, að skila þeim hið bráðasta
aftur.
(Aðsent)
Þessi sér-
kennilega
niynd af
skraut-
búnum
yngis-
meyjum í
Marrakech
í Afríku,
var tekin á
ferðamála-
hátíð í vor.
En aukinn
ferða-
manna-
straumur
þar gefur
ört vaxandi
tekjur.
hálfi'i öld. Þá voru ísa- og hai'ð-
indaár en ríkið lét vinna elds-
neytið í hinum gömlu og mei'ku
jarðlögum og dreifa því um
byggðir.
Blaðið hitti af tilviljun Guð-
jón H. Guðnason tollvörð í
Reykjavík fyrr á árinu, en
hann vann við Tjöi’nesnámui’n-
ar um eins ái's bil, fór þangað
sumai'ið 1917 um mitt sumar og
dvaldi þar svo þar til á næsta
sumri. Guðjón er Hrútfirðingur
að ætt, fæddur 8. desember 1896
á Ospaksstöðum en ólst upp á
Þói-oddsstöðum, sem nú eru jafn
oft nefndir og veðrið. Þar dvaldi
hann til 18 ái'a aldui's en fór þá
í Flensborgai-skóla. Fé til skóla-
göngunnar hafði hann safnað í
vegavinnu. Dagkaupið var kr.
2.60 og var það reyndar
ekki hátt kaup, en þá var ki'ón-
an nokkui's virði. Guðjón var
rétt kominn suður þegar faðir
hans dó. Ætlaði hann þá noi’ður
og hætta við skólavist. En bróð-
ir hans, séi'a Jón Guðnason, þá
nýorðinn prestur í Dalasýslu,
bjargaði málinu á þarm veg, að
hann gat setið í skólanum þann
vetur. Næsta sumar tók vega-
vinnan við á ný og svo ein og
önnur störf, sem til féllust en
ekki varð framhald á Flens-
borgarvist. Meðal þess er Guð-
jón stundaði var fiskvinna í
Hafnarfirði og mótekja í
Kringlumýrinni í Reykjavík, er
bæi’inn hafði hana með höndum.
En svo var það einn góðan veð-
urdag, að auglýst var eftir mönn
um til að vinna í kolanámum á
Tjöi-nesi noi'ðui'. Guðjón gaf sig
fram og var þegar ráðinn.
Og svo segir Guðjón frá dvöl
sinni á Tjörnesi en ég festi á
blað.
Já, ég fór norður á Tjömes
seint í júlí. Þetta var sumarið
1917, hafði frá litlu að hverfa
syðra, var laus og liðugur og
fannst ævintýi'alegt að fai'a nú
norður í land. Ekki man ég með
vissu hve margir . menn urmu
þetta sumar við Tjömesnám-
urnar en sennilega 70—80
manns. Yfii'verkstjóri var Jónas
Þorsteinsson, Reykjavík. Nám-
an var í Ytri-Tungulandi í há-
um sjávai'bökkum. En víðar var
surtarbrandur tekinn, t. d. í
Hringversnámu en aðrir sáu
um það. Við lágum í tjöldum
um sumai'ið og stóðu þau við
Hallbjamai'staðakamb. En þar
var um haustið byggt allstórt
hús niður við sjó. Var það borð-
stofa og svo svefnrúm starfs-
manna. Borðstofan var hituð
upp og svo sérherbergi yfirverk
stjói'a og vistaxverur starfs-
stúlkna, en ekki var hitað upp
hjá okkur strákunum og vorum
við því á kvöldin sem mest í
borðstofunni. Þar spiluðum við
og skröfuðum. Síðar keypti
Tjömeshreppur og ungmeima-
félagið húsið og var úr hyggt
samkomuhús á Hallbjamarstöð
um og fleiri hús úr efniviðnum.
Um sumarið var vinnan mest
úti. Þá var unnið við að ná þeim
kolum, sem auðvelt var að
taka, en jafnframt var svo farið
að grafa sig inn í bakkann til að
undii'búa vetrarvinnxma. Berg-
ið var sprengt og svo unnið með
skóflu og haka. Kolin voru í
þremur lögum. Eitt þeii'ra var
lang bezt, en berg á milli. Ein
aðalgöng voru gerð og spor-
braut komið þar fyrir til að
flytja kolin út. Svo voru gerð-
ir hliðargangar eftir því hvemig
kolalögin lágu, ekið þaðan á
hjólbörum að spoi'brautinni.
Koliinum var svo safnað í byng
úti fyrir, en sífellt var verið að
koma og sækja kol, um sumarið
voru kolin flutt á bátum og um
vetui'inn þegar hægt vai', en þá
lagðist ís að og erfitt um flutn-
ingana. Sveitamenn komu með
hesta og sleða til að sækja kol-
in. Lítil trébryggja var sett í
fjöru, en oft voru menn blautir
við útskipun.
Undirverkstjóri var Ólafur
Jónatansson, faðir Ei'lings heit-
ins söngvara og þeirra bræðra
fleiri. Hann stjói'naði daglegri
vinnu og var alltaf með okkur.
Sprengingamaður var Grímur
Jósefsson. Þessir ágætu menn
ei’u báðir dánir.
Ég minnist margra vaskra og
góðra drengja, sem unnu þarna
samtímis mér. Þegar ég leiði
hugann 50 ár aftur í tímann,
til dvalar minnar þai'na nyi’ðra,
minnist ég manna eins og Sig-
urðar Árnasonar, Kvíslarhóli.
Þarna vann Bjarni Þoi’steinsson,
Syðri-Tungu á Tjömesi og með
okkur vann Oddur, síðar oft
nefndur Oddur sterki af Skag-
anum. Hann var þá ungur mað-
ur, lét sér vaxa skegg eins og
jafnan síðan, og var vel liðtæk-
ur maður. Ef honum mislíkaði,
hoppaði hann stundum á öðrum
fæti, hafði hátt og setti hinn fót-
inn aftur fyrir hnakka og var
hann þá furðulegur á að líta.
Aldi'ei ui'ðu nein vandræði með
hann, þótt bráðlyndur væri
hann nokkuð. Helgi Benedikts-
son, síðar kunnur maður í Vest-
mannaeyjum, vann þama, var
mjög ungui', duglegur piltur og
Theodór Friðriksson, síðar rit-
höfundur. Ég man líka eftir
Árna Sigurbjarnarsyni á Hall-
bjarnai'stöðum og öðrum Árna
Ólafssyni frá ísólfsstöðum og
Ámi Björnsson frá Ketilsstöð-
um. Margir voru frá Húsavík,
svo sem Jón og Þorsteinn Gunn
arssynir frá Móbergi og Hall-
grímur og Jón Jóhannssynir,
Brautarholti og Gísli Friðbjarn-
arson, allir frá Húsavík, því þá
hétu húsin í kauptúninu sínum
góðu nöfnum, hvei'nig sem það
nú er orðið. Þá vann þai'na
Benedikt Bjömsson skólastjóri,
einkum við bókhald. Skólinn
starfaði þá ekki. En naargir skól
ar voru þá lokaðir, m. a. vegna
þess að ekki var hægt að hita
þá upp. Benedikt geymdi alltaf
kaupið mitt og var það vel
geymt hjá honum. Jón Sigui'-
pálsson og Sigurpáll sonur hans
voru meðal þeirra er þai'na
unnu, þeir áttu heima á Upp-
sölum á Húsavík. Sigui'páll
drukknaði litlu síðar. En kona
Jón Sigui'pálssonar, Hólmfríður,
var ráðskona hjá okkur og með
henni dóttir hennar, Ái'nína. Þar
unnu líka Jónína frá Móbergi,
Húsavík og systir hennar. En
nóg var að gera við matseld og
þjónustubrögð. Þá man ég vel
Þói'ð Markússon, líka frá Húsa-
vík, ennfremur bræðurna Jón
og Þorstein, selaskyttur. Þessi
nöfn rifja ég upp svona af handa
(Framhald á blaðsíðu 6).
MINNIN G ARSP J ÖLD Elli-
heimilissjóðs Vopnafjarðar
fást í verzl. Bókval, Akureyri.
MINNINGARSPJÖLD Styrkt-
arfélags vangefinna fást í
bókabúðunum BÓKVALI,
Hafnai'stræti 94 og FÖGRU-
HLÍÐ, Glerárhverfi.
MINNINGARSPJÖLD Fjórð-
ungssjúkraliússins fást í bóka
verzl. Bókval.
MINNING AIISPJ ÖLD kvenfé-
lagsins Hlífar. Öllum ágóða
varið til fegi-unar við barna-
heimilið Pálmholt. Spjöldin
fást í Bókabúðinni Huld og.
hjá Laufeyju Sigurðardóttug,
Hlíðargötu 3.