Þjóðviljinn - 04.12.1938, Blaðsíða 2

Þjóðviljinn - 04.12.1938, Blaðsíða 2
Sunnudaginn 4. desember 1938 P J V I L J I N N SSfððVtUfHH Útgefandi: San§Bi»i«garílelikur alfrýðu — SósialistBÍlskfcBrinn — Ftitofiérmr: Einar Qlgairssoa, Sigfée A. Sifljuxkjartarsen. RHstjórnarsItrifeffur: Hverfis- g&tu 4 (3. hæð), sími 2270. Aígjnsiðslu- og aitglýsingaskrií- stofa Ausíurstræti 12 (1. hæð), siwú 2184. Áskriftargjold á mánuði: Bsykfavík og nágrenni kr. 2.00 Anaaasstaðar á landinu kr. 1.50. 1 lausasöiu 10 aura eintakið. TflniTJpiirint Hvorfisgötu 4, Sk»i 2884. Allír í K>R„~hás~ íð í dag. Fyrsta og helgasta skylda hvers siðaðs þjóðfélags er og hlýtur að. vera sú, að skipa svo atvinnumálum sínum, að 'allií þegnar þess eigi þess kost að vinna og hljóta þau laun fyrir sem endast megi til að lifa menningarlífi. Þessari skyldu hefur þjóðfé- lag vort brugðizt. Dæmin eru deginum ljósari. í höfuðstað landsins ganga menn hundruðum saman atvinnulaus- ir. í kaupstöðum og þorpum um allar strendur landsins er sagan sú sama, atvinnuleysi og aftur atvinnuleysi. Allir vita, hvernig þessi vá- gestur sverfur að. Beinn skortur er hlutskipti margra, líkamlegt og andlegt þrek þúsunda verka- manna og fjölskyldna þeirra er í voða.~- Peir ,sem þyngst eru haldnir af svefnhöfga; íhaldsseminnar, berja séri á brjóst og segja: Það er leti og ómennska, sem skapar atvinnuleysið, menn með mínum dugnaði eru ekki at- vinnulausir. Pað ætti ekki að þurfa að rökræða þetta fávíslega sjónar- mið, en þó skal bent á nokkrar staðreyndir. íslenzku bæirnir eru skapaðir af því fjármagni, sem þjóðir? hefur aflað. Stjórnir bankanna og áð sumu leyti þing og ríkisstjórn hafa ráðstafað þessu fé að lang- mestu leyti til þess að kaupa og reka framleiðslutæki við sjó- inn. Framleiðslutækin kölluðu á fólkið til starfa og búsetu við sjávarsíðu, og atvinnuþörf þess bauð því að hlýða kalli. Þe(ga|r veltufé þjóðarinnar beinist að ákveðnum stöðum, hljóta'þjóðflutningar að hefjast til sömu staða. Pað er því augljóst mál, að það er fjármálastjórn þjóðarinn- ar, sem ber ábyrgð á sköpun og vexti bæjanna, og þeirri sömu stjórn ber því að tryggja, afð þau atvinnuskilyrði, séu þar fyrir hendi; á hverjum tíma, að allir, sem unnið geta eigi þess klost. Atvinnulausir verkamenn koma saman til fundar í K. R. Jiúsinu í dag, til þess að minna valdhafana á þessa skyldu til þess að knýja þá til að gegna tafarlaust þeirri skyldu að bægja hungurvofuuni frá dyr- um verkamanna, til þess að sýna þeim að verkamenn eiga þann mátt, sem getur knúið fram þær þjóðfélagsbreytingar, s«m með' þarf til þess að allir, sem vilja vinna, fái að vinna. Heyiaskenunaii f Iðnó á iólnnnm Bopseip Ifinasar 6u0munilssonaF Svar víð árás í Alþýðublaðínu Kr'stján KrisíjánssiQn í hlutverki Schuberts í „Meyjaskemmunni". Ef óska ætti eftir bendingum leikhússgesta í Reykjavík um ,val á leikriti um jólin, þarf varla að efast um það, hvert svar þeirra yrði. Meyjaskemmuna eftir Schubert yrðu flestir sam- mála um. Það á vitanlega sín- ar eðlilegu orsakir, eins og ann- að. Meyjaskemmán er vinsæl- asta óperetta, sem sézt hefur á leiksviði og lögin eru eftir vin- sælasta tónskáld, sem heimurinn hefur eignazt, Vínartónskáldið Franz Schubert. Efnið á, eins og kunnugt er, að sýna nokkrar myndir úr lífi Schuberts ogvina hans, baron von Schaber, Kup- elwieser, Vogl og Schwind. Þó efrii óperettunnar sé vitanlega aðeins að nokkru leyti sann- sögulegt, stendur samt tón- skáldið Franz Schubert og líf hans ljóslifandi fyrir augum á- horfandans. í sinni vonlausu fá- tækt, með skugga vonbrigðanna á aðra hlið og hið bjarta, bros- andi líf á hina, hljóðfærislaus í þröngri, ofnlausri stofu skapar hann hvert listaverkið öðru full- komnara. Jafnvel á þröngri vín- kránni meðan hann situr við glas af víni, hripar hann á blað lög, sem í dag, meira en 100 árum eftir dauða hans, eru hug- svöíun mannanna, jafnt þeirra, sem búa austur í Japan eða Kína, við svipuð kjör og hann lifði við, og hinna, sem búa í háborgum listar og menningar við allsnægtir unaðar og feg- urðar. Þeim, "sem kynnast lögum eins og „Der Wanderer", „Des Mádchens Klage", „Der Doppel ganger" og „Ave Maria", dett- Hver einasti verkamaður, sem vill setja þessa kröfu fram á eftirminnilegan áhrifaríkan hátt, verður að mæta í K. R. húsinu í dag. Allir í K. R.-húsið. Stöndum fast að kröfunum um vinnu handa öllum, sem unnið geta. S. A. S. j ur að sjálfsögðu í hug að höf- undur þeirra hafi einhverntíma átt um sárt að binda, og að engin kona; hafi í raun og veru fellt ástarhug til mannsins, sem gaf þeim „Leise flehen meine Lieder", því trúa fáir, sem von er, sem ¦ einungis hafa kynnst Schubert af lögum hans. Schu- bert var ekkert kvennagull. Hann var fátækur hið ytra,'ó- framfærinn, viðkivæmur og hafði Iítið sjálfstraust. Það Ieit oft næstum út fyrir að sköpun- argáfa hans væri honum ósjálf- ráð. Óstöðvandi straumar ljúfra laga runnu úr pennanum án af- láts. Hann gat ekki að því gert. Sál hans var svo viðkvæm og opin fyrir áhrifum, að lítið at- vik, sem aðrir gáfu engan gaum ,yarð í honum efni í ódauðlegu lagi. Schubert er skáld alheims- ins, hvert barn lærir lög hans, og enginn verður svo gamall, að ást hans á Schubert fölni. Schu- bert er fæddu'r í Vín, hann lifði jalla ævi í Vín og var Vínarbarn — en nú getur engin þjóð eða borg krafizt að eiga hann. Hann er eign alls mannkynsins, og með hverju ári sem líður, verð- Ur hann eign fleiri tnanna. j Hvaða þjóð hefði af eigin mætti | getað skapað slíkan anda, sem skilur allar þjóðir og allar þjóð- ir skilja. í Meyjaskemmunni eru ofin saman í fallegt heild- arverk margar fegurstu melódí- ur Schuberts, úr sönglögum hans, sónötum og fleiri verkum, og efnið er „týpiskt"-Vínar frá þeim tíma, sem Schubert lifði á. Þeir, sem sjá Meyjaskemm- una, skilja betur en áður, hvað við eigum Schubert að þakka. Fáir hafa betur en hann sann- að heiminum hve mannkynið er skylt hvar sem það býr undir sólinni, hve ástir og vonbrigði, gleði og þjáningar Germanans, Qyðingsins og Afríkunegrans enu runnar af skyldum rótum, — þegar öllu er á botninn hvolft. Effír Guðmund Ó, Guðmundsson, Niðurl. Ekki vantar lítillætið hjá Jón- asi, hinum mikla fyrverandi for- manni Verklýðsfélags Norðfjarð ar, hann segir orðrétt: „Með allri virðingu fyrir þess um, fyrverandi formanni Dags- brúnar vil ég segja honum það, sem hann þó sjálfur veit, að ég hefi míkliu meiri reyn&lu en hann um hvað hentar og heoíar ekki í verkföllum í hinum! Siriærrij bæ'iim og kaupíúrarw og hefi vérið lengiur formaður í vorkij'Cs'iélig.i ^m haran og !j>ö aldrei lagí út í jaín heimsku- íega viin^iustöðvuin og þá, sem haqin er frægastur fyrir. Gedur hainn því sparað sér aslar boilaleggingar um smáfé- lögin annarsstaðar á Iamdmiu, enda veit ég ekki trl, að hanm hafi imokkru sinni komið nálæsgt pokkurri deilu þsirra vegna. (Leturbreyting mín. G. Ó. G.) Það er ekki von, að Jónas viti það ,að ég hef verið meðlimur Dagsbrúnar í 20 ár, og ég hef öll þessi ár verið starfandi með- limur, aldrei legið á liði mínu og hef tekið þátt í ekki tugum, heldur að ég hygg hundruðum skyndistöðvana á afgreiðslu vara og skipa vegna smáfélaga kringum land og hér í bænum \og hef oft haft forustu í þeim málum fyrir félagið mitt. Ég er ekki vanur að leggj- ..?.!• á lítilmagnann, en ég má *.ri. vegna gorgeirs Jónasar, um það, að hann hafi verið lengur formaður í verklyðsfélagi en ég og aldrei lagt * út í jafn- heimskulegá vinnustöðvun og þá einu, er hann telur mig frægan fyrir, að geta um hans Iokatímabil á Norðfirði. Jónas var formaður Verklýðsfélags Norðfjarðar í mörg ár, en for- ysta hans fyrir félaginu mun lengii í rninnum höfð á Austur- landi, því að hin síðustu árin hélt hann aðeins einn fund og var aðalmálið að kjósa hann fyrir formann; — þó liðu ár sva, að hann hélt ekki einu sinni aðalfund í félaginu, en taldi sig sjálfkjörinn formann þess. Meðan Jónas var aðalleið- togi Alþýðuflokksins á Norð- firði og taldi sig sjálfkjörinn aðalverklýðsforingjann þar, gekk það' lengi svo til, að óá- nægja með hann í formar,-i<- sæti félagsins var barin niður, með því að hver sá, er fann að aðgerðarleysinu í verklýðsmál- unum, var talinn kommúnisti, og voru það sérstaklega þrír menn ,sem voguðu opinberlega að krefjast endurlífgunar á Verklýðsfélagi Norðfjarðar. Jónas sagði okkur hér fyrir sunnan, að það væru einu kommúnistarnir á Norðfirði. Þóttu það ill tíðindi« Alþýðu- flokksmönnum, sem ekki þekktu framkomu Jónasar í félaginu, er við fréttum að þessir þrír kommúnistar hefðu verið kosnir í stjórn þess, og einn af þeim formaður. Jónas sat meðan sætt var, en það kostaði Alþýðu- flokkinn marga góða drengi, — Btarfsleysi hans| í verklýðsfélag- inu. Ein ástæðan til þess að Jpn- as varð að víkja úr formanns- sæti félagsins, var sú, að hann braut kauptaxta þess sem fram- kvæmdastjóri atvinnufyrirtækis í bænum. Það fór svo að verkamennirnir í Verkh'ðsfélagi Norðfjarðar urðu að stöðva vinnu við fyrirtækið, er sjálfur formaður félagsins veitti for- stöðu. Þannig endaði verklýðsmála- saga Jónasar á Norðfirði. Saga hans þar er að endurtaka sig hér. Það, sem hann vinnur að h'ér í Reykjavík nú, er að eyði- leggja verkalýðssamtökin. En sem betur fer lítur út fyrir að þeim verði bjargað úr höndum hans enn sem fyrr. Mjög læzt Jónas hneykslast á ummælum mínum í fyrri grein, að höfuðhættan, sem nú vofir yfir verklýðssamtökunum sé frá stjórn Alþýðusambands- ins. En það er ekki ofmælt, ef ummæli Jónasar í Alþ}''ðublað- inu eru tekin alvarlega, þar sem hann vill svipta verklýðsfé- Iögin réttinum til skyndistöðv- ana með því að breyta vinnu- löggjöfinni til enn meiri þ\iig- unar á verklýðsfélögin. Ef svo yrði gert er sýnilegt, að til al- varlegra átaka hlýtur að dragn milli verkamanna og lögregl- unnar. Og við, sem þekkjum samtakamátt hinna kúguðu og óskammfeilni þeirra ,sem lög- reglunni vilja beita gegn verka- lýðssamtökunum, efumst ekki um, að þeir, sem stofna til slíkra átaka, leiða blóðbað yfír þjóð- ina. Jónas birtir úr grein minni þessa setningu: „Stjóm Alþýðiusambandsins er ekki löglega kosin, því að fundur sá, er það gerði, neitaði réttkjörinium fulltrúium sam- bandsfélaganina inngöngiu". Þessi kurteisa iog rökfasta at- hugasemd fylgir frá Jónasi: ' »^g Iýsi hér með Guðmund Ó. Guðmundsston, fyrv. formano Dagsbrúnar, vísvitandi Iygara að hverjfj, orði í þessari orðrétt tilfærðu setningu eftir hann". Ég hef rökrætt þessa fullyrð- ingu mína, um ólögmæti sam- bandsþingsins í fyrri grein, en vil nú vegna þessarar vinsam- legu yfirlysingar hjá Jónasi taka þetta fram: Það var neitað inn- göngu á fund þann, er Jónas tel- ur 15. þing Alþýðusamb. íslands, löglegb kosnum fulltrúum frá verklýðsfélögunum í samband- inu. Þar mættu og fengu full fulltrúaréttindi menn, sem eng- an rétt áttu til þess samkvæmt lögum sambandsins eða sam- þykktum sambandsþinga. Þar, sem nú fjöldi verklýðsfélaga hefur þegar mótmælt lögmæti þingsins rneð þeim forsendUm, er ég hér hefi sagt, þá fyndist mér ekki óeðlilegt, að einmitt Jónas, er telur sig ritara Al- þýðusambandsins, stefndi mér fyrir þessi ummæli og fyrir það, að ég neita því algerlega, að hann sé löglega kosinn ritari þar sem ég tel mig hafa í hönd- fyllstu sönnun fyrir því að meiri hluti sambandsstjómar hafi beitt lögleysum og blygðunarlausum klíkuskap við ákvörðun um lög- mæti fulltrúa á þingið. Jónas birtir í grein sinri 'il- lögu, er ég ásamt félaga mín- um flutti á verklýðsmálaráð- stefnu, er haldin var 1930, þar sem lögð er áherzla á, að skipu- lag Alþýðusambandsins haldist óbreytt eins og áður var. Þá spyr Jónas: Hvað veldur breytingunni á G. Ó. G? Á aðalfundi Dagsbrúnar í jan- úar 1937 var samþykkt tillaga, borin fram af mér, með um 400 atkvæðum gegn engu, og síðar við allsherjaratkvæðagreiðslu einróma, þar sem stjórn félags- ins og trúnaðarmannaráði er falið að koma fram kjarabótum fyrir reykvíska verkamenn, þar á meðal styttingu vinnudagsins. Eftir að stjórn félagsins var orðin úrkula vonar um að fá nokkrar kjarabætur með sam- komulagi við atvinnurekendur, þá flutti hún tillögur um á- kveðinn taxta fyrir félagið og bar hann fram í trúnaðar- mannaráði í maí það ár. Á fundinum komu upp þrír menn, forseti Alþýðusamb., varaforseti og framkvæmdastjóri þess, ,og vöruðu fulltrúana við því, að taka ákvörðun í slíku stórmáli, er mundi, ef til átaka kæmi, sem fáir eíuðust um, hafa hinar alvarlegustu afleiðingar fyrir Al- þýðuflokkinn í kosningum þeim, er fram áttu að fara 20. júní Fundurinn varð við tilmælum þeirra og tók enga ákvörðun. Þrem vikum eftir kosningar fór stjórn félagsins á fund sam- bandsstjórnar og bar þar fram ákveðna tillögu, er hún óskaði að stjórnin samþykkti að styðja félagið í að koma fram. Þá komu fram raddir þriggja á- hrifamanna í sambandsstjórn, er voru.á þessa leið: Ástandið hefur ekki breytzt fr,á því t sumar, því að enn er allt í ó- vissu um stjórnarsamvinnu. Jón- as frá Hriflu vill slíta samvinnu við Alþýðuflokkinn óg taka upp samstarf með íhaldinu, og ef Dagsbrún lendir í harðvítugu verkfalli, getur stjórnarsamvinna farið út um þúfur. Þá létu þeir Héðinn og Jón Axel í ljós þá skoðun, að þcir yrðu að láta hið pólitíska viðhorf eiga sig,, því að Dagsbrún gæti ekki enda laust frestað kaupgjaldsákvörð- unum sínum. Hefði sambands- stjórn enn mælt á móti því, að Dagsbrún tæki ákvörðun um hækkað kaup, — en ég þakka það fyrst og fremst Héðni, að svo varð ekki, — þá væru reyk- vískir verkamenn búnir að færa ægilega fórn, þar sem kjara- bótamál þeirra mundu þá óleyst enn, vegna þess að tímarnir hafa versnað til slíkra átaka síð- an. Eftir að ég hafði gert mér ljóst, hvað litlu munaði, að sam- bandsstjórn stöðvaði Dagsbrún fyrir fullt og allt í þessu brýna hagsmunamáli allra verka- manna, hvaða stjórnmálaflokki, sem þeir fylgja, þá varð mér fyrst verulega ljóst, að ákvarð- anir verklýðsfélaganna í brýn- ustu hagsmunamálum verða að takast án tillits til ástæðna nokkurs 'pólitísks flokks. Þess- ari skoðun minni lýsti ég á |fundi í Dagsbrún áður en deil- an innan Alþýðuflokksins hófst. Jónas Guðmundsson er með ;bitlingar í bak og fyrir. Hann er bankaráðsmaður, og hann er í stjórn Fisksölusambandsins. Hvað mundi Jónas vilja láta verkalýðssamtökin offra miklu til þess að Skjaldborgarar geti haldið ríkisstjórnaraðstöðu ? Pví Iæt ég þá um að svara, sem bezt þekkja manninn. Guðm. ó. Guðmwndssiotí..

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.