Þjóðviljinn - 28.04.1939, Blaðsíða 3

Þjóðviljinn - 28.04.1939, Blaðsíða 3
ÞJÓÐVILJINN Föstudaginn 28. apríl 1939. Mannúð bönnnð á íslandi Hermann Jónasson meinar islenzkn fólki að iorða mnnaðarlansnm gyðingabðrnum nndan oisóknar- Enn á mý hefur. Hermann Jónasson sýint „hvern mann hann hefur að geyma, hversu djúpt drengskapur hans ristir, hve mannúð hans er mikil, hver skilningur hans er á því trún- aðarstarfi, sem honum var upp- 'haflega falið af frjálslyndum flókkum, en sem hann nú hef- ur vegna bandalagsins við aft- urhaldsklíkur lándsins. Einnig hér úti á íslandi hafa menn hugmynd um þær þján- ingar, sem saklaust fólk verður fyrirí í löndum fasismans. Fjöl- skyldum er sundrað, konur rifn ar frá börnum sínum og heimil- um og settar í fangabúðir — fyrir það eitt að fæðast af Gyð- ingaættum, fyrir það eitt að berjast fyrir frelsi, mannúð 'og réttlæti. Blað forstisráðherrans íslenzka hefur hvað eftir annað minnzt þessa fólks, átalið þá grimmdaiiegu meðferð, sem það hefur orðið fyrir, og farið viðurkenningarorðum um þá miklu hjálparstarfsemi, sem haldið er uppi til að lina þján- ingar þessa fólks. En hvað gerir Hermann Jón'- asson forsætisráðherra, þegar honum sjálfum gefst tækifæ-ri til að rétta nokkrum austur- rískum Gyðingabörnum hjálp- arhönd, stuðla að því, að þau komist undan ofsóknaræði naz- istanna á góð heimili hér :á landi? Hermann Jónasson gat stuðlað að þessu á(n þess að láta nokkuð af mörkum sjálf- ur, það sem hann þurfti að gera var að gegna skyldu sinni sem forsætisráðherra hinnar frjáls- lyndu, íslenzku þjóðar, sýna sjálfsagðan drengskap, sjálf- sagða mannúð. Hermann Jón- asson lét allt þetta ógert. Hann neitaði þessum ofsóttu, austur- rísku börnum um dvalarleyfi á íslandi, án þess að gefa nokkr- ar ástæður fyrir þeirri neitun. Pjóðviljinn komst að því, að Katrín Thoroddsen læknir hafði ætlað að taka austurrískt Gyð- ingabarn af nauðstaddri móðiur, en verið neitað um það af for- sætisráðherra. Blaðið hefur beð ið Katrínu að gera þetta mál heyrum kunnugt, — það er þannig vaxið, að sjálfsagt er að það verði gert opinbert mál. Fer hér á eftir frásögn Katr- ínar Thoroddsen: æði nazista í Austnrriki Kafrín Thoroddsen iæknír segír frá Laust fyrir miðjan desember s.l. bað austurísk kona mig um að taka af sér þriggja ára gamla dóttur sína um óákveðinn tíma. Kona þessi er af gyðingaættum og maður hennar er einnigGyð ingur. Annars er það af honum að segja, að hann er starfsmað- ur við gasstöð í Wienarborg, iafskiptalítill meinleysismaður, sem aldrei hafði tekið neinn þátt í stjórnmálum. En þegar Hitler komst til valda í Austur- ríki, var honum ásamt ótelj- andi fleirum Gyðingum kastað' í. fangabúðir, og síðan hefur ekki til hans spurzt. En núhafði konan fengið tilkynningu um það, að hún mundi einnigverða 'setf í fangabúð^r þann 15. jan úar, ef hún þá væri enn innan landamæra hins þriðja ríkis. Jafnframt var henni þó neitað um vegabréf svo engrar undan komu var auðið. Hjón þessiáttu eina dóttur barna þriggja ára gamla og móðurinni hefur lík- lega þótt vænt um hana, eins og mæðrum þykir stundum um afkvæmi sín. Hún sneri sér því til mín, gegnum millilið þó, og bað mig um að taka barnið, þar til útséð yrði um áfdrif hennar sjálfrar; en í annaðhús var ekki að venda, þar eð ætt ingjar hennar allir voru ísömu vandræðum og hún. En á hinn bóginn var ógjörninguraðkoma börnum fyrir hjá arískum vin- um eða kunningjum, því hinum aríska kynflokk er stranglega forboðið nokkurt samneyti við Gyðinga eða gyðingaböm. Slíkt eru talin landráð þar syðra. — Ég vildi gjarnan taka barnið; en hitt vildi ég ógjarnan eiga á hættu, að smábarn, sem sent yrði hingað með pósti, um há- vetur, þyrfti að hrekjast aftur út í heim, að hálfu ári liðnu, og þá sennilega sem óskilabögg {ulli út í hreina óvissu. Ég vildi hafa það á því hreina strax, að barnið fengi dvalarleyfi hér á landi eins lengi og með þyrfti eða. að minnsta kosti 1 —2 ár. Hinsvegar var ég ekki í neinum vafa um það, að móð- irin mundi vilja fá dóttur sína aftur jafnskjótt og hún sæi þess nokkurn kost að sjá henni far- borða. Nú er það á allra vit- orði, að áðursögð saga erekk- ert eirrsdæmi, og sneri ég mér því til Friðarvinafélagsins, og spurðist fyrir um það, hvort félagið hefði í hyggju að taka hingað nokkuð af hrakhóla^ börrrum, og ef svo væri, hvort mín stelpa gæti þá ekki fylgt þeim hóp. Jú, Friðarvinafélag- ið vildi gjarna taka nokkur börn austurísk, og varð það að samkomulagi, að stjórn þess félags skrifaði 'ríkisstjórninniog sækti um innflutnings- og dval- arleyfi fyrir 8—10 böm, ekki var nú. talan hærri, og var mín stelpa meðtalin. Pann 12. des. s.l. skrifaði svo stjórn Friðar- vinafélagsins umsóknina til rík- isstjómarinnar, og óskaði eftir fljótu svari, en í bréfinu var tekið fram, að eingöngu skyldi um andlega og líkamlega heil- brigð börn að ræða, og eins hitt, að börnunum mundi komið fyrir á góðum heimilum, því opinbera algerlega að kostnað- arlausu. Jafnframt því, sem ég talaði við Friðarvinafélagið, bað ég sameiginlegan kunningja okkar beggja að tala við Ey- stein Jónsson ráðh. um málið, en það var vegna þess, að þótt mér væri vel kunnugt að slík mál ekki kæmu hans stjórnar- deild við, þá vissi ég hann vera mestan mannkostamantninfn: í rík> isstjóminni. Hann tók mjög vel og vlngjarnlega í málið, og bauð mér nú að færa það sjálf- ur í tal við forsætisráðherra,') því hann einn ætti úrskurðar- valdiðt í málinu. En til þess að vera viss um að þetta gleymd- ist ekki, sagði hann mér, að hringja til sín næsta morgun upp í stjórnarráð, og minna sig) á það. Ég lét ekki hjá líða, .að gera það og kvaðst hann þá mundi tala strax við Her- mann Jónasson, hvað hann og gerði. Seinna þann sama dag hringdi ég svo til forsætisráð- herra til að heyra álit hans. Stétt-ekklsijðrn mðlailokkar ' vV . : ¦' ' ¦ .'-^- ¦ • ' f ' ~ j Ilinar grimmdarlegu gyðingaof> óknir bitna ekki sízt á börnum. Tugir þúsunda barna hafa eignazt ný heíttíili erleudis. — Myndin er t3kin af austurrískum gyðingabörnum í Hollandi. Katríin Thoroddsen. Hann svaraði mér kurteislega íen sagði í áberandi hátíð-í, legum rómi, að hann gæti ekki ákveðið svar strax, sagði að <hér væri um svo þýðingarmikið mál að ræða, að hann vildi ekki einn taka ákvörðun um það, heldur myndi hann leita álits annara stjórnmálaflokka, áður en hann svaraði, en sjálfur kvaðst hann mundi hugsa mál- ið vel og vandlega. Nú var ég vitanlega sammála ráðherran- |um' í ,því, að málið væri merki- legt, en frá mínum bæjardyrum séð, en þó eingöngu barnanna' vegna; hitt fannst mér dálítið undarlegt fyrirbrigði í landi gestrisninnar, að miklar mála- lengingar þurfti og heilabrot um jafn einfalt og sjálfsagt mál, og það, hvort gefa ætti hungr- uðum krakka mat og hröktum húsnæði og hlynningu. Ég afréð þó, að styggja ekki viðkvæmt skap ráðherrans með neinum athugasemdum, og þakkaði á- heyrnina. En þar sem ráðherr- ann| ha|ði í hyggju að tala við forráðamemr stjórnmálaflokk- anna, fanst mér ekki úr vegi að ég gerði það líka. Ég talaði, þó) ekki neitt frekar við St. Jó- hann, því hann hafði í stjóm Friðarinafélagsins tekið málinu ágætlega; ekki talaði ég held- ur við formann Sósíalistaflokks-' ins, mér fannst það satt að segja óþarft, gekk að því vísu, að sá flokkur væri fylgjandi öllum mannúðarmálum. — En ég talaði við Ölaf Thors, form. Sjálfstæðisflokksins og skýrði honum frá málavöxtum og eins ummælum forstisráðherra. Öl- afur virtist ekki síður en ég dálítið undrandi yfir úrræða- leysi ráðherrans og Iét segja sér tvisvar. Annars tók Ólaf- ur málinu með þeim drengskap,' sem ég hafði búizt við, og sagði leitthvað á þá leið, að hann fengi ekki skilið, að nein vandræði hlytust út af slíkum mannúðar- málum, af hans flokks hálfu. Jæja, ég áleit nú að allt væri lagi, og lét austurísku konuna vita, að bamið miundi velkomið, og yrði hún látin vita, hvenær það mætti koma. Ég þóttist hafa fulla ástæðu til að ætla að þetta væri óhætt þar sem form. Al þýðufl. var málinu hlynntur, form .Sjálfstæðisflokksins frek- ar með en móti, auk þess var Friðarvinafélagið eindregið mál inu fylgjandi, en form. þess, Guðlaugur Rósink'ranz, er vel- metinn Framsóknarmaður, og svo síðast en ekki sízt, var Hermann Jónasson að hugsa málið. En um árangur þeirra Fyrsti maí fer í hönd. Verka lýðurinn undirbýr hátíðahöld og kröfugöngur. Breiðfylking- arafturhaldið hrópar hástöfum til verkalýðsins: Komið undir okkar merki, berjizt með okk-" ur. Aíþýðublaðið segir: „Stand ið einhuga og öflug með Al- þýðufílokknum", og röksemdirn ar fyrir því að verkalýðurinn eigi að gera þetta, eru á þessa leið: „Stefna Alþýðuflokksins er föst og ákveðin, að vera allt- af á verði um hagsmuni fólks- ins og sporna fast á móti rétt- indasviptingum". Satt er það, ekki vantar stefnufestu. Fyrst var komið á vinnuloggjöf, sem skerti frelsi og réttindi verklýðssamtakanna mjög verulega. Petta var gert í trássi við næstum öll verklýðs félög landsins. Pegar þessu var ljokið, setti Alþýðuflokkurinn i' verklýðssamtökunum þrælalög,1 þau lög eru nú þegar búin að sundra Alþýðusambandinu. Þá var aftur farið inn á svið þjóð- málanna, dýrtíðin í landinu var stóraukin með því að fella geng ið, kauphækkun var bönnuð, með lögum, samningarétturinni um kaupgjald var tekinn af verkalýðnum, bæði einstakl- ingum og félögum. í þessum verkum hefur stefna Alþýðu- flokksins lýst sér, á siðustu tím-V um. Já, satt er það, hún hefur verið „föst og ákveðin", en hvað finnst mönnum um varð- stöðuna um „hagsmuni fólks- ins" og um viðspyrnu ,,á móti hverri réttindasviptingu"? Nú er rétt að menn geri s ljóst, að engin vinnulöggjöf, ei in lög um bann við kauphæk un hefðu verið samþykkt á t- þingi, ef verkalýðurinn hel staðið gegn jþeim, sem einhu; stétt, og ef allir þeir fulltrúí sem verkalýðurinn sendi áþin og þar á meðal þingmenn I þýðuflokksins, hefðu beitt s gegn þeim. Öll þau þrælalc sem Alþingi hefur sett ge verkalýðnum, eru sett í trau þess, að til enu verklýðssvi árar! á þlngi, menn sem, að J er bezt verður séð, vitandi vi em að svíkja verkalýðssamtc Ihií hendur afturhaldinu. í>e ir þingmenn eru þingmenn i þýðuflokksins, mennirnir m „föstu stefnurnar". Sleppt svö Alþýðuflokknum sáluj Friður sé með jarðneskum 1< um hans. Ekki lætur Morgunblaðið sér stenda að kalla verkal] inn undir merki afturhaldsi „Sjálfstæðismsnn halda fyr maí hátíðlegan" stendur st um stöfum á síðum Morgun Hrægammar íhaldsins hlat yiir bráðinni, sem hinir svoki uöu þingmenn Alþýðuflokks hafu lagt að fótum þess. Að < stöddu skal engu um það s^ hversu mikið afturhaldsfloi unum vcrður ágengt í því sundra verkalýðnum í flokki maí. En verkamenn, mini .þess að 1. maí á að vera og ur verið dagur einingar en e dagur sundmngar. Þeim d Framh. á 4. sí heilabrota þóttist ég megavera vongóð, því mér var kunnugt að ísl .ríkisstjórnin hafði lagt sem svarar fimmtán krónum af mörkum, til hjálpar aðþrengd- um börnum á Spáni. Nú er sú upphæð, að vísu sízt há, en hún sýnir samt, að hugarþelið var rétt þó höfðingsskapinn brysti. Ég Iét því Friðarvinafé laginu eftir að fylgja málinu á- fram og spurðist fyrir hjá því öðru hvom hvernig gengi; og það gekk ekki vel. Hið fyrsta svar, sem fékkst var nú það, að ríkisstjórnin kvaðst hafasím- að út fyrirspumir til stjómar- valda á Norðurlönclum, um hvemig flóttamannamálunum væri þar fyrirkomið og feng- ið það svar, að þau væri ekki komíin! í fast horf, en væm tíí athugunar. Þetta var, að mig minnir, 16. des. Friðarvinafé- lagið svaraði um hæl, að kunn- ugt væri, að víða, t. d. í Nor- egi og Svíþjóð væri' það látið algjörlega afskiptalaust af ríkis- stjórnarinnar hálfu, hvort ein- staklingar eða félög tækju mun- aðarlaus Gyðingabörn til um- sjár. Jafnframt ítrekaði félag-ið ósk sína um ákveðið svar hiðs allra fyrsta, þar sem málið væri afaraðk^llandi, þörf á skjótri hjálp nauðsynleg, en erfitt um ferðir hingað ' til landsins. Ekkert svar fékkst frá forsæt- isráðherranum, hann virtist eiga erfitt með að ákveða sig. Friðarvinafélagið innti hann svo þráfaldlega eftir svari, bæði skriflega og þó einkum munn- lega, en árangurslaust, pg í þvf þófi gekk þar til loks að svarið kom þann 16. febr. síðast lið- inn. Svarið var skorinort, skýr ingarlaus neitun. Vegna þess hve lengi stóð á svari forsætis- ráðherrans þá dró ég um of að gera boð eftir barninu, en þó að það fengi ekki leni landvistarleyfi en þetta hálf: sem lögin heimila, vildi ég sí að það kæmi, hélt kannske eitthvað úrrættist seinna n dvalarleyfið. En þegar skri var, var það um seinan. E ert svar kom eftur, og frá k unni austurísku hef ég ekl heyrt síðan. Líklega er hú einhverri fangabúðinni h Hitlers, en hvar litla stúl hennar flækist vil ég helzt c hugsa um. Herra ritstjóri! Þér hafið ið mig um frásögn af oi greindum viðskiptum mír við forsætisráðherrann, Y mann Jónasson. Hér er húr er yður velkomið að birta h í blaði yðar ef þér vilfiið. E vill getur það orðið til \ að einhver skýring fáist á þ ari fruntalegu framkomu i herrans. Mér er hún óskil leg. Sú túlkun sumra samh hans, að hér sé um að r; verndun okkar margbland íslenzka kynstofns getur ekki komið til greina, í þ< sambandi, þar sem eingö var um börn að ræða og srutt tímabil. Slíka grunVtn er ekki hægt að ætla ma sem náð hefur prófi í lög jafnvel þó hann sé eitthvað vegaleiddur andlega af di torsdýrkun. Það er kannske ara að geta þess svo að S£ sé öll, að eftir því, sem bezt véit ráðfærði ráðherra aldrei neitt við forráðan hinna flokkanna, um afgrei málsins, þó veit ég ekki vissu um Flokk þjóðern'issi en tel það ólíklegt. Hern Jónasson á sjálfsagt einn 1 urinn af þessum málaloktu 26.-4. 193< i Katrín Thorod

x

Þjóðviljinn

Beinir tenglar

Ef þú vilt tengja á þennan titil, vinsamlegast notaðu þessa tengla:

Tengja á þennan titil: Þjóðviljinn
https://timarit.is/publication/257

Tengja á þetta tölublað:

Tengja á þessa síðu:

Tengja á þessa grein:

Vinsamlegast ekki tengja beint á myndir eða PDF skjöl á Tímarit.is þar sem slíkar slóðir geta breyst án fyrirvara. Notið slóðirnar hér fyrir ofan til að tengja á vefinn.