Þjóðviljinn - 19.12.1940, Side 2

*
)
Fimmtudagnr 19. desember 1940. &JOSV1L.J1NN
BÆKDR
tMmuuui
I titgefamdi:
Sameiningarflokkar alþýða
— Sósíaöstaflokkuriim.
Kitetjórar:
Einar Olgeirsaon.
Sigfús A. Sigurhjartarson.
Ritstjóm:
Hverfisgðtu 4 (Vikings-
prent) súni 2270.
Afgreiðsla og anglýsingaskrif
stofa: Austnrstræti 12 (1.
hæð) simi 2184.
Askriftargjald & mánuði:
Reykjavik og nágrenni kr.
2.50. Anaarsstaðar 4 lanð-
inn kr. 1,75. 1 laaaaaöln TO
aura eintakið.
Víkingsprent b.f., Hverfisgötu
Hverjir vílja vera
verkíærl Skjald^
borgarínnar ?
Svo sjálfsagt sem þaö er, aö
Dagsbrún geri ráðstafanir til
að geta stöðvað vinnu um ára-
mótin, ef atvinnurekendur
verða svo ósvífnir,, að ganga
ekki skilyrðislaust að þeim
kröfum, sem félagið hefur sett
fram, þá er hitt jafn sjálfsagt,
að allsherjaratkvæöagreiðsla
um það mál, er með öllu óþörf.
Eins og Þjóðviljinn hefur
þegar sýnt fram á, bar stjórn
Dagsbrúnar aö láta fara fram
umræður um samningsgrund-
völlinn, á félagsfundi, og fá
þar ákveöið, hvaða kröfur það
væru, sem félagið undir eng-.
um kringumstæðum vildi falla
frá. Þvínæst gat félagsfundur
falið trúnaðarmannaráði að
lýsa yfir verkfalli frá áramót-
um ef samningar næöust ekki,
á þeim grundvelli, sem fundur-
inn vildi sætta sig við.
En þessi leið var ékki farin,
þvi félagsstjórnin hafði með
aðstoð Haralds stúdents Guð-
mundssonar, og eftir fyrirskip-
an Skjaldborgarinnar, gert í
bólið sitt á síðasta fundi, og
geta menn vel skilið, að hana
hafi því ekki fýst að koma til
fundar að svo stöddu, hún veit
hvernig farið er með óþrifna
ketti.
Svo aftur sé snúiö til alvör-
unnar, er rétt að taka þaö
fram, að ótti mikill kom að
Skjaldborginni og atvinnurek-
endum og verkfærum þeirra
innan Sjálfstæðisflokksins, þeg
ar ljóst var aö uppástungu-
nefnd Dagsbrúnar var skipuð
mönnum úr öllum flokkum.
Það sem verra var að sósíal-
istinn í nefndinni, Jón Rafns-
son og Alþýöuflokksmaðurinn,
Felix Guðmundsson, voru báð-
ir einlæglega fylgjandi eining-
arstefnunni í verklýösmálum,
þeir vildu báðir fá dugandi
verkamannastjóm í félaginu,
án tillits til flokks og klíkna.
Það voru því allar líkur til að
einingarstefnan mundi sigra,
og að Dagsbrún yrði ekki leng-
ur vettvangur heimskulegra og
hættulegra flokkadrátta.
En ef friöur og samheldni
ríkir í Dagsbrún, þá leggst ná-
blæja yfir hina dauðvona
Skjaldborg.
GUSTAF AF GEIJER-
STAM: BÓKIN UM
LITLA BRÓÐUR. Gunn
ar Árnason frá Skútu-
stöðum þýddi. Teikning-
ar: Frú Barbara W.
Árnason. Útgefandi ísa-
foldarprentsmiðja.
„Öll þessi bók er um dauðann
og samt snýst hún að mér finnst
meira um hamingju heldur en
óhamingju". Þannig hefst fyrsti
kafli „bókarinnar um litla bróður"
eftir sænska skáldið Gustaf af Gei-
erstam (1858—1909). i inngangi
er sagt frá því hvernig „litli
bróðir“, yngsti sonur rithöfund-
arins, öfundar eldri bræður sína
af því að pabbi þeirra hefur skrif
að um þá heila bók („Drengirnir
rnínir") og hann vill láta skrifa
bók um sig líka. „Hvað ætti svo
sem að standa um snáða, sem er
svo lítill að hann hefur ekkert
gert?“ svarar pabbi hans, en
„litli bróðir“ lætur sig ekki, fyrr
en pabbi hans lofar því hátíðlega
að skrifa bók um hann.
Þessi litli drengur lifði það
ekki að vinna sér neitt til frægð
ar, en hann var yndi og auga-
steinn foreldra sinna, bræðra og
allra er til þekktu. Þegar hann
Nú voru góö' ráð dýr. Skjald-
borgin lét Harald Guðmunds-
son stjórna Dagsbrúnarfundi
þannig, að til megnrar óá-
nægju hlaut að draga, og þeg-
ar sú óánægja leiddi til smáó-
spekta á fundinum, þá var, að
hætti þýzku nazistanna bent á
þann mann, sem reyndi að
stilla til friðar, af því að við'
hann þurfti að losna til þess
að geta viðhaldið ófriði og
sagt: Hann olli óspektunum,
hann verður að víkja úr félag-
inu.
Þessi maður var Jón Rafns-
son.
Og nú var verkfærið tekið í
notkun. Verkfæriö heitir Sig-
urður Halldórsson, hann er
verkfæri atvinnurekenda og
verkfæri Skjaldborgarinnar,
eftir því hvor hefur geð í sér
til að taka hann sér í hönd.
Þetta verkfæri var látið reka
annan saklausan mann, Svein
Sveinsson, til þess að láta
rekstur Jóns líta betur út.
Og þetta geröi verkfærið,
enda fóru nú hagsmunir at-
vinnurekenda í Sjálfstæðis-
flokknum og Skjaldborgarinn-
ar saman.
En þegar verkfærið hafði
þetta framkvæmt, sá það aö
nú mundi því ekki verða fært
að koma á fund, og stofnaði
því til allsherjaratkvæða-
greiðslu, til þess að vinna gegn
einingarstefnunni í Dagsbrún.
Svona er nú sú saga.
En hverjir eru þeir verka-
menn sem vilja gerast verkfæri
Sk j aldborgarinnar ?
Þeir sem það vilja, segja já
við þriðju spurningunni, við
allsherjaratkvæöagreiðsluna,
þeir sem vilja það ekki, segja
nei.
deyr, barn aÖ aldri, er sem
skugga bregði yfir hið hamingju
sama heimili rithöfundarins.
Dauði „litla bróður" verður móð-
ur hans það áfall, að hún lítur
aldrei framar glaðan dag. Til-
raunir manns hennar að hrífa
hana út úr heimi þunglyndis og
trega verða árangurlausar, hún
tæri&t upp og deyr. Síðasti kafli
bókarinnar hefst eins og áfram-
hald á inngangsorðum fyrsta kafl
ans: „En þessi bók er líka frá-
sögn af baráttu við dauðann.
Hún er saga af manni, sem
stríddi og var sigraður, en blygð-
aðist sín ekki yfir ósigrinum. Ég
hef víða farið síðan þetta gerð-
ist og ég hef hitt margar mann-
eskjur. En allt var mér fram-
andi og dautt, þangað til ég skrif
aði þessa bók“.
Þannig urðu efndir loforðsins
höfundinum að nauðsyn og
læknisdómi, og „bókin um litla
bróður" varð með vinsælustu
verkum hans. Hún kom út fyrst
fyrir fjörutíu árum, en hefur ver-
ið gefin út um tuttugu sinnum í
Svíþjóð og þýdd á fjölda mála.
Mikið vantar á að íslenzka
þýðingin nái hinum innilega og
tregaþunga blæ frumritsins, en
bókin er svo gerólík flestum
þeim sögum, sem nú eru skrif-
aðar, hún mun einnig hér eigin-
ast þakkláta lesendur. Teikningar
frú Barböru W. Árnason munu
leggja vænan skerf til vinsælda
bókarinnar hér á landi.
S. G.
STRÖNDIN BLÁ. EFT-
IR KRISTMANN GUÐ-
MUNDSSON. Víkingsút-
gáfan 1940.
Fyrsta sagan í fyrstu sögubók
Kristmanns Guðmundss. hét „Fá-
tæk börn“, og var hlýleg, látlaus
frásögn af tveimur munaðariaus-
um börnum. Einmitt þessi saga
mun flestum hafa þótt sönnun
þess að hér væri efnilegt skáld
á ferðinni. „Fátæku börnin" urðu
öllum þeim er bókina lásu, h:ug-
stæð og nákomin, og þeir hlökk-
uðu til nánari kynningar við þenn
an nýja höfund.
Síðan hefur Kristmann Guð-
mundsson sent frá sér tug skáld-
Isagna, misjafnar að giæð-
um. Hann virðist hafa gert minni
og minni kröfur til sín sem rit-
höfundar, eftir því sem bækurn-
ar urðu fleiri, skáldsögurnar hafa
orðið ’reyfarakenndar, og sjaldn-
ar og sjaldnar hefur heyrzt sá
tæri og hreini tónn, sem ómaði
í fyrstu sögunni í fyrstu sögu-
bókinni hans.
Uppistaðan í skáldsögunni
„Ströndin blá“ er gamla smásag-
an „Fátæk börn“. Þau eru skýrð
nýjum nöfnum, nýju sögufólki
bætt við og nýjum atburðum,
söguþræðinum breytt og hann
lengdur fram á fullorðinsár „fá-
tæku barnanna". Þetta er alltaf
hættuleg aðferð. Sagan verður á
köflum hálf-reyfarakennd, en
þrátt fyrir allt hefur haldiart í
skáldsögunni það mikið af eigin-
inleikum smásögunnar „Fátæk
börn“, að hún verður að teljast
með beztu bókum Kristmanns
Guðmundssonar.
„Ströndin blá“ var lesin sem
útvarpssaga fyrir skömmu, nokk-
uð stytt, og varð vinsæl af al-
menningi. „Víkingsútgáfan“ hefur
nú gefið söguna út, óstytta, í ó-
dýrri útgáfu. S. G.
Romain Rolland
ROMAIN ROLLAND:
ÆVISAGA BEETHOV-
ENS. Símon Jóh. Ágústs
son íslenzkaði. Menning
ar og fræðslusamband
alþýðu 1940.
Romain Rolland er ekki einimg-
is kunnur sem afburða skáld-
sagnahöfundur, heldur hefurhann
einnig skrifað ágætar ævisögur
og veigamikil rit um tónlist. Þeg-
ar hann skrifar um tónskáldið
og byltingarmanninn Beethoven,
er eins og beztu þættir rit-
mennsku hans renni saman, —
skáldið, ævisagnaritarinn og tón-
listarmaðurinn leggja til hver
sinn ikerf, og útkoman verður
heilsteypt iistaverk
Ævisögunnar verður að vísu
ekki notíð til fulls, nema lesand-
inn þekki eitthvað til tónverka
Beethovens, en þetta er ein
þeirra bóka, sem allir lesa sér
til ánægju og einhvers gagns.
Islenzkir lesendur eiga
nú kost á „Ævisögu Beethovens"
í góðri þýðingu. Menningar- og
fræðslusamband alþýðu á þakkir
skilið fyrir útgáfuna. S. G.
ÓLAFUR LÁRUSSON,
LANDNÁM í SKAGA-
FIRÐI. Útg. Sögufélag
Skagfirðinga, 1940.
Það er myndarlegt af þessu
félagi Skagfirðinga að Iáta gera
heila bók (167 bls.) um landnám
héraðsins og vandamál sagnfræð-
innar í siambandi við þau. Og frá
hendi hins varúðuga og trausta
fræðimanns, sem reit það, kemur
ekki annað en gott. Kaflar rits-
ins eru þessir: Mennimir koma.
Heimildirnar. Hvenær byggðist
Skagafjörður? Landnámsmennirn
ir. Landnámin. Fyrstu kynslóð-
irnar. Skemmtun og vísindi vefj-
ast þar saman, eins og ráða má
af kaflaheitunum. í 3. kafla er
hnekkt þeirri kenning Guðbrands
Vigfússonar, að Skagafjörður sam
felldasta og að ýmsu glæsileg-
asta hérað Norðurlands, hafi
byggzt síðar en önnur megin hér
1 uð. Um einstök landnám og rót-
festing landnemanna þar er rætt
af hugkvæmni og nákvæmni, og
þar sem eyður eru í hieimildum
getur höf. í þær með góðum lík
um. Víða er þannig snert við
ættfræði, örnefnaskýring o. fl., að
öðrum fræðimönnum hlýtur að
verða hagræði að. Allir lesendur
hafa eitthvað upp úr bókinni, þótt
ekki séu Skagfirðingar.
B. S.
JÓHANNES ÚR KÖTL-
UM: Eilífðar smáblóm.
Ljóð. Bókaútgáfa Heims
kringlu.
Það var einu sinni ritdómaii
sem hrelldist af byltingarljóðum
Jóhannesar og bað um „eitt lítið,
sólskinsbjart ljóð“ — og þeir
voru fleiri, sem óskuðu þess
sama, þó þeir segðu það öðruvÍBi.
Og nú hafa þeir fengið ekki að-
eins eitt lítið, sólskinsbjart Ijóð,
heldur eintóm lítil —
mest sólskinsbjört ljóð,
ort meðan dimmast hefur verið
i heimi, dimmast yfir landi voru
og dimmastar af öllu horfur
vorra róttæku skálda til að fá
að yrkja fyrir þjóð sína.
Hvað vilja þeir meira?
Hér koma „eilífðar smáblómin“
mörg þeirra hvert öðru fegurna,
— yrkisefni allt frá „fyrstu jurt
vorsins" og „vorum minnsta fisk“
til „laxins", „arnarins" eða „fjalls
ins eina“. Og inngangskvæðið end
ar með hinni heitu bæn til nátt-
úrunnar, — er skáldið flýr til
hennar úr veröld, þar sem
„sprengjurnar falla“.
„Náttúra, vagga alls og einnig
gröf,
yngdu mig, vertu sálar minnar
hlif,
gefðu mér aftur gleði mína og
söng,
gefðu mér aftur trúna á þetta líf!“
Það væri synd að plokka blöð
in af blómunum hans Jóhannesar
hér með því að slíta úr ljóðunum
línurnar eða ætla sér að reyna
að skilgreina angan vorsins,
myrkur blindingjans, harm kattar
ins, sem misst hefur ketlinginn
sinn, sorgleik köngulóarinnar,
ást kindarinnar á .ygjafara" sin-
um eða önnur fyrirbæri náttúru
og dýralífsins, sem skáldið hef-
ur hér valið sér að yrkisefni.
En hjá hinu kemst maður ekki
að dást að því, hve margskonar
hljóðfærum Jóhannes veldur í
ljóðlist sinni og með hvílíkum til
brigðum hann kann þau að slá.
Þegar mestur styrr stóð um
Kommúnistaflokkinn, þegar hann
kvaddi sér hljóðs um haráttuna
gegn fasismanum, þá orti Jóhann-
es 1935 hin hamrömmu kvæði
sín í „Samt mun ég vaka“ og
kaus siður ,^að halda upp í dal-
inn“ en að „ganiga út í heimsstríð
með Gorki og Stalin". Það var
von að veslings ritdómarar borg
arablaðanna skelfdist er eitt
bezta Jjóðskáld landsins kvaddi
sér hljóðs með eins hástemdu
kvæði og „Frelsi" og lauk því
með orðunum:
Þú, rauða Iið, sem hófst á hæsta
stig
hið helga frelsiskall — ég treysti
á þig!
Og því næst, þegar örugg sókn
verkalýðsins hafði tekið við af
fyrsta áhlaupinu, þá færði Jó-
hannes alþýðu landsins arfinn,
sem hún átti að vernda, i hetj*