Þjóðviljinn - 04.05.1944, Síða 6

6
ÞJÓÐVILJINN
Fimmtudagur 4. maí 1944.
Halvor Floden:
ÞEGAR ÉG VAR TÖFRAMAÐUR.
um elti hann hlæjandi og æpandi. Um kvöldið hafði
hann sýningu á Hvoli.
Inngangseyrir var 35 aurar. Það var dýrt. En hvað
um það. Við urðum að fá að fara. Eg fékk meira að
segja lánaða tíu aura hjá móðursystur minni, til þess
að geta farið. Þetta var í fyrsta skipti á ævi minni sem
ég tók lán. Það er verst að ég er hræddur um að ég sé
ekki búinn að greiða þessa skuld enn.
Stofan á Hvoli var alveg troðfull. Stórt, rautt tjald
var hengt fyrir eitt hornið. Báðir töframennirnir voru
bak við það. Þeir voru nefnilega orðnir tveir.
Það logaði ekki á stóra stofulampanum, sem hékk
í loftinu, heldur á tveimur litlum lömpum framan við
tjaldið.
Þessvegna var skuggsýnt í stofunni.
Annar töframaðurinn kom nú og lék listir sínar með
kúlurnar og það eitt hefði verið 35 aura virði. Síðan
kom hann með nokkra kaðla og lét þá svífa og dansa
í allavega hringum.
Við klöppuðum saman lófunum og æptum og öskr-
uðum af kæti.
Maðurinn lék öll möguleg töfrabrögð. Hann tók sein-
ast tveggja álna langa messingsskrúfu, sem var líkust
tappatogara og setti hana á nefið á sér. Hún datt ekki.
Þá setti hann stærðar disk ofan á skrúfuna og snéri
svo öllu í hring svo hratt að varla var hægt að koma
auga á það.
Það var merkilegast, að þessi stóri tappatogari skyldi
ekki bora gat í nefið á honum. Eg hélt, að það væri vegna
þess, að hann sneri honum öfugan skrúfugang og því
gengi hann ekki inn í nefið. •
En þegar skrúfan og diskurinn snerust sem allra
hraðast, fór töframaðurinn að leika sér að flöskúm. Eg
hélt, að allt mundi skella í gólfið, en því fór fjarri.
Töframaðurinn vissi hvað hann var að gera.
Við vorum hættir að hlæja og klappa saman lófun-
um. Við sátum steinþegjandi og góndum með opinn
munninn. En töframaðurinn hélt áfram að leika listir
sínar og undrun okkar fór vaxandi.

PHYLLIS BeNTLEY:
Wfitog
ÞETT4
(Úr endurminningum Þorkels
Bjarnasonar, ritað árið 1892).
„— — Að líkindum hafa gólf
verið þvegin lijá heldra fólki, og
hjá bændafólki hcyrði ég fyrst
getið um gólfþvott hjá Hjálmari
og Helgu, hjónum, sem bjuggu á
Æsustöðum í Langadal í Húna-
vatnssýslu, og mun það hafa verið
litlu eftir 1850. Var það í frásög-
ur fært norður í Skagafjörð, að ,,
Helga léti þvo gólf á hverju laug-
ardagskvöldi. Þótti sumum það
hinn mesti óþárfi og kváðu menn
hafa komizt af, þó þeir hefðu ekki
verið að þvo gólfin, en margir
töldu það góðan sið og eftir-
breytniverðan. Og eftir 1860 mun
gólfþvottur hafa farið að tíðkast I
víða-----“
„-----Undir eins og börn voru
nokkuð komin til vits, var þeim
kennt að prjóna og það eigi síður !
piltbörnum. Sátu þá flestir, yngri
og eldri, við prjónles fram að jól-
um. Var börnum sett fyrir úr því
þau voru orðin átta vetra, að skila
vissu prjónlesi eftir vikuna, venju-
lega tvennum sjóvettlingum, og
svo meira eftir því sem þau eltust,
en fullorðið fólk vann eingirnis-
og tvíbandssokka, eða þá dugg-
arapeysur, og var hið mesta kapp
Iagt á vinnu þessa, enda voru þá
bæði karlar og konur mjög fljót
að prjóna. Prjónuðu tveir og tveir
saman peysubolinn á dag, og varð
það því aðeins að lengi væri vak-
að. Var þá ætíð vakað eft'ir sjö-
stjörnunni og víða svo lengi, að
ég er viss um, að ekki hefur verið
sofið meira en sex stundir í sólar-
hring. Fyrir jólin var venjulega
farið í kaupstaðinn með prjónles-
ið, en það áður þvegið, þæft og
trédregið. Var að prjónlesvinnunni
hinn mesti hagur--------“
AR
ÚIí
Auk þess virtust feðgarnir ó-
sáttir. Oldroyd ávarpaði Will
stuttlega og Will hlýddi skipun-
um hans ólundarlega. Einn þeirra,
sem kominn var á undan Joe um
morguninn, hvíslaði því að hon-
um, að hann hefði komið að feðg-
unum í háa rifrildi.
Um miðjan dag var búið að
koma einni vélinni af stað og
Enoch sýndi mönnum — þar á
meðal Joe — hvernig ætti að
stjórna h.enni.
Það liafði verið tafsamt að festa
skærin við ferhyrninginn svo að í
lagi væri. Hvorki feðgarnir né Joe
höfðu haft tíma til að borða, og
það bætti ekki skap þeirra. Joe
skildi fljótlega byggingu vélarinn-
ar og honum var strax trúað fyrir
einni þeirra'. Honum varð þungt í
skapi, þegar Oldroyd sagði hon-
um að fara að vinna með henni
og afsakaði sig með því að hann
hefði ekki vit á vélum.
En hvað stoðaði það? Ilann var
einn á móti mörgum.
Joe setti dúkinn í vélina og
horfði með aðdáun á vinnubrögð
hennar, þó að honum væri innan-
brjósts eins og hann væri svikari.
Klukkan tvö um daginn voru
allar fjórar vélarnar á fullri ferð.
Enoch og bróðir hans fóru heim-
ieiðis til að borða. Enginn verka-
mannanna var eins fljótur að læra
að fara með vélarnar og Joe. Einn
hafði nærri því skorið af sér fing-
urinn. Annar klippti sundur dúk,
sem einhver Butterworth átti.
Hann var alveg nýr viðskiptavin-
ur.
Joe hélt að Oldroyd yrði viti
i sínu fjær þegar hann frétti þetta.
Hann sendi því Will á augabragði
: til Marthwaite til að sækja Enoch.
Enoeh var þá búinn að borða og
var í bezta skapi. Ilann losaði eitt-
hvert stykki úr vélinni og veifaði
því í hendinni um leið og hann fór
með það heim til sín. Hann gat
ekki stillt sig um að segja við Old-
royd, að honum væri bezt að fá
sér bita, það gæti bætt geðillsk-
una.
Oldroyd varð hinn versti og
barði saman hnefunum. En augna-
bliki seinna var hann kominn í
gott skap og fór að hlæja:
„JÚ, þar kom hann með það.
Þetta er alveg hárrétt“.
Hann leit glaðlega í kringum sig
og bað verkamennina blessaða að
fara nú heim og borða. „Farðu
Will og segðu þeim það líka uppi
á loftinu“, bætti hann við.
Verkamennirnir voru ekki sein-
ir að hlýða. Þeir voru fegnir að
sleppa. Flestir gátu farið heim að
borða. En Joe var svo langt að,
að hann borðaði á veitingahúsinu
„Rauða ljóninu“, eða bara á vcrk-
stæðinu.
Í þetta sinn fannst honum hann
verða að hitta að máli einhverja
af Luddistunum. Þess vegna ætl-
'aði hann heim til Tliorpe. Hann
átti lieima skammt frá.
Joe var ekki kominn nema að
vegamótunum, þar sem gengið var
inn á þjóðveginn, þegar Thorpe
mætti honum. Ilann stóð svo
skyndilega frammi fyrir honum,
að Joe liélt að hann kæmi beint
inhan úr skóginum.
„Ég ætlaði einmitt að finna
þig, Tom“, sagði liann.
„Einmitt það“, svaraði Thorpe
þurrlega og bætti við. „Mellor vill
tala við þig“.
„Mig langar líka til að tala við
hann. Þctta fór illa. Hefurðu frétt
það? Hver hefði getað ímyndað
sér, að þeir hefðu þessi brögð“.
„Nei, hver hefði getað það“,
sagði Thorpe. „Jæja, komdu þá.
Mellor bíður eftir þér“. Og Thorpe
lagði af stað niður dalinn.
„Hvað er þetta!“ sagði Joe. Það
voru þrír mílufjórðungar til Ire-
brú. „A ég að fara þangað núna?“
„Já, einmitt núna. Nema þú
sért hræddur um að Oldroyd verði
vondur ef þú kemur of seint“.
Það var hæðni í rödd Thorpe
en ekki þessi venjulega, góðlát-
lega glettni. Joe var þreyttur, bæði
eftir ósigurinn og erfiða vinnu í
miklum hita allan morguninn.
Hann brást reiður við.
„Þú getur látið ógert að hreyta
ónotum að mér. Ég er búinn að
fá nóg af því, sem gerzt hefur í
morgun. En ef ég á endilega að
fara með þér alla leið til Ire-brú,
er bezt að við flýtum okkur“.
Thorpe leit á hann, eins og þetta
kæmi honum á óvart, en hann
sagði ekkert og þeir héldu áfram
ferð sinni jægjandi.
„Það er heitt", sagði Joe sein-
ast, staðnæmdist og blés mæðinni.
„Hcitt og mollulegt“, sagði
Thorpe.
„Hvernig líður litla brdður þín-
um?“ spurði Joe.
„Ilann er dáinn“, svaraði
Thorpe snöggt.
„Dáinn!“ sagði Joe.
„Já, hann dó í morgun", svaraði
Thorpe, „en við skuluni ekki tala
meira um það“.
Joe gat ekki dúlið samúð sína
og sorg. En Thorpe sagði aðeins
þurrlega: „Þú venst við að sjá eitt-
hvað af þessu tagi, fyrst þú ert
nágranni Mellors. Ilann á fjögur
— er það ekki?“
„Jú, eitt er á lpiðinni“.
„Fjögur!“ endurtók Thorpe og
röddin var eins og hann hefði vilj-
að bæta við: „Þá átt þu eftir að
sjá fjögur börn deyja úr hungri".
Joe .þótti vænt um börn, einkum
þ.ó börn Mellors, og hann réð ekki
við það, að hann viknaði. En hann
sneri andlitinu frá Thorpe og
starði niður að fljótinu, rneðan
þeir héldu áfram ferð sinni.
Það var að þyldkna í lofti.
Drungaleg ský hengu yíir dalnum.
Fljótið Var öskugrátt. Jafnvel
grasið á jörðinni virtist ekki eins
fagurgrænt og áður.
Sorg hans og reiði varð þyngri
og sárari nreð hverju skrefi, sem
hann gekk.
FUR
3
Will Oldroyd var líka utan við
sig af reiði. Hann hafði búizt við,
að þetta yrði mesti hamingjudag-
ur ævi hans . En það fór á annan
veg.
Hann, senr hafði hlakkað svo
innilega til, að vélarnar kænru.
Einu mennirnir, senr vissu fyrir-
franr um flutning vélanna, voru
Oldroyd sjálfur og Enoch Snritlr.
En snemma unr nrorguninn vakn-
aði Will við, að faðir hans ýtti við
honum.
Hann reis upp í rúnrinu og faðir
hans sagði honunr glaður í bragði
eins og drengur, að nú ætti að
skríða til skarar. Vágnhestarnir
höfðu verið sendir niður til Mart
hwaite unr kvöldið undir því yfir-
skyni að ætti að járna þá. Nú voru
Enoch og bróðir hans í þann veg-
inn að beita þeinr fyrir vagnana.
Will flýtti sér á fætur, senr nrest
hann nrátti og lagði á • hestana.
Síðan stigu þeir feðgar á bak,
vopnaðir skammbyssum og héldu
af stað.
Þegar þeir konru niður að smiðj-
unni, var allt svo hljótt og dinmrt,
að hann varð hræddur unr að
Enoch hefði glcynrt samningun-
um. En augnabliki síðar lieyrðu
þeir lrófatraðk hinum nregin við
snriðjuna og hernraður gaf þar
einhverjar skipanir. Dyrnar irrn
að nýju smiðjunni opnuðust og
Enoch konr í gættina með lampa
í hendi. Ilann ýtti feðgununr inn
á undan sér strax og þeir stigu af
baki og talaði við þá í lágunr lrljóð-
um.
‘Sergentinn, senr réð yfir varð-
liðinu við smiðjuna, hafði brugð-
izt illa við að fá skyrrdilega skip-
un frá Enoch og afsagði að taka
sér nokkuð fyrir hendur, án þess
að fá til þess skipun frá yfirnranni
sínunr.
Oldroyd stillti skap sitt með
naumindunr en sendi Will til Syke
Mill og sagði honunr að sækja
kapteininn, senr átti að vera þar á
verði. Will lrafði sínar eigin hug-
myndir unr,. hvar kapteinninn
nrundi vera, rcið beint að „Rauða
ljóninu“ og kastaði smástéiirum
upp í gluggann hans. Það reyndist
rétt, að kapteinninn var þar. Ilann
hraðaði sér af stað sem nrest hann
nrátti og fór rrreð Will til smiðj-
unnar.
Þegar þeir konru þangað, var
ein vélanna konrin upp á vagn.
j Oldroyd var snöggklæddur og kóf-
sveittur og hamaðist við að koma
næstu vél upp líka með hjálp
Enoclis. Nú konr Will og hjálpaði
þeiin.
Enoch og bróðir hans tóku að sér
sitt ækið hvor, hermennirnir skip-
uðu sér í fylkingu og öll lrersingin
lagði af stað frá smiðjunni yfir
dalirrn í áttina til Sýke Mill. — í
áttina til Maríu, hugsaði Will
hrærður og hrifinn. Hann heyrði
í draunri þýða rödd hennar og sá
fögur, dökk augu. Hvílík lianr-
ingja var það, senr beið hans!