Þjóðviljinn - 31.08.1957, Page 5

Laugardagur 31. ágúst 1957 — ÞJÓÐVILJINN — (5
ÞaS er nsanngjamf aS skila Islandi
aftur þvi, sem þaS með réttu a'
Utidanfarnar vikur hefur handritamálið verið allmikið'
rætt í dönskum blöðum. Hafa þar tekið til máls lærðir,
menri og leikir og greinzt mjög í tvo andstæöa hópa |
eftir skoöunum þeirra á málinu. Sumir vilja skila hand-'
ritur um og færa fyrir því ýmis rök, aðrir eru stórdanskir
í anda og vilja halda fast um fenginn fjársjóð, því að
gimsteinn er alltaf gimsteinn, hvernig sem hann er feng-
inn Skoöanir danskra fræðimanna á þessu sviöi eru ís-
lendingum allvel kunnar, en þeír liggja þar flestir einu
megm hryggjar. Hins vegar mun flcstum öllu ókunnra,
hvert álit danskir leikmenn í greininni hafa á þessu máli.
Og þeim til fróðleiks, sem ekki lesa að staðaldri dönsk
'blöð skulu hér birtar nokkrar glefsur úr bréfum, sem
þeim haía borizt frá lesendunum, og smágreinar um
málið, er þau hafa birt að undanförnu.
Við skulum hafa hygginna
•flianna hátt og byrja á hinu
ólystugasta fyrst, þá klígjar
okkur síður við því, og sælir
em þeir, sem eiga sinn jólamat
óetinn. Þá verður fyrst fyrir
'foréfj sem birtist í blaðinu Vest-
kysten í Esbjerg 14. þ.m. Það
er undirritað E. Hágerup, civil-
ingenior. Býr sá í Nykobing.
Hann byrjar á því að kasta
hnútum að dönsku stjórninni
iyrir ýmsar sakir og skal það
ekki rakið hér, því að slíkt er
danskt innanríkismál- En það
finnst honum taka út yfir allan
þjófabálk, ef stjórnin ætlar að
setjast að samningaborðinu
með fslendingum um íslenzku
handritin. Um það segir hann:
,.Háskólinn var arfleiddur að
þessum handritum og þau eru
foans éign, sem ríkið hefur eng-
an rétt til að ráðstafa. Það eru
dönsk, norsk og íslenzk hand-
rit, bækur og brcf, sem öll þjóð-
in á og ekki er hægt að af-
henda erlendu ríki, er á mjög
nærgöngulan hatt hefur hvað
eftir annað krafizt viðræðna um
afhendingu þeirra“.
ísland heíur valið sér
sitt hlutskipti
Þessu næst spyr bréfritarinn,
‘hvérs vegna íslendingar hafi
ekki krafið Svía um afhendingu
þeirra handrita íslenzkra, er
þeir vai’ðveiti í söfnum í Sví-
þjóð. Jú, það er vegna þess, að
þeir mundu gera sig hlægilega
með slíkri kr"fu á þeim stað,
segir hann, þvi að Svíar kunna
'betur að gæta fengins fjár en
Danir. Og siðan heldur hann
áf ram:
,,Við skulum segja í eitt skipti
iyrir öll, svo að ekki verði um
villzt: Island hefur árið 1943
ejálft valið sér sjálfstæði og
þar með afsalað sér þeim rétt-
indum, er þrátt fyrir allt voru
foundin við sameiginlegan kon-
angdóm“.
Síðan kastar hann aftur skít
í stjórnina um hríð, segir að
thún geti gert margan skaða,
„en“, bætir hann við, „látum
foana ekki reyna ti] að afhenda
jþjóðardýrgripi vora þeim, er
foæst hrópar, eða setjast að
eamningaborði um slíkt mál“.
Þá veit maður það, að hand-
ritin i Árnasafni eru danskir
þjóðardýrgripir.
Frelsi
vV • vv
veroi
,á niðursettu
Og enn heldur bréfritarinn
áfram i sarna dúr og lýkur máli
sínu á þessa leið:
„Þegar Ungverjaland siðast-
liðið haust, í þungum straumi
blóðs, svita og tára, barðist
fyrir frelsi sínu, fékk það það
ekki. í samanburði við það fékk
ísland frelsið „á niðursettu
verði“. Það kostaði aðeins
spark i Danmörku á þeim tíma,
þegar við höfðum annað að
hugsa um en frelsi íslands. Á
meðan fsland flóði í ameriskum
dollurum. börðumst við fyrir
frelsi okkar. Skilnaðurinn fór þá
fram án þess að vekja mikla at-
hygli — og hreinskilnislega sagt
— án þess að nokkur hér sakn-
aði íslands. ísland hefur engan
her, engan flota, engin landa-
mæri að verja, ekki þúsund
ára sjálfstæði að baki eins og
Danmörk, ekki stjórnmálalega
reynslu í því, hvernig á að koma
fram gagnvart öðrum þjóðum.
Þess vegna sjá Islendingar eft-
ir því — of seint — að þeir
ekki á sínum tima fiotuðu tæki-
færið og kröfðust Árnasafns —
samtals 2000 binda — og n-ú
hefur islenzki sendiherrann hér
sjálfsagt ekki annað til þess að
drepa timann, en heimta hárri
röddu þjóðardýrgripi vora“.
Handritin tilheyra
Danmorku
í þessum anda lýkur bréfrit-
arinn máli sinu, og skal það
ekki rakið lengra, enda nóg
komið af svo góðu. Nokkrir
fleiri bréfriíarar hafa svipaðar
skoðanir á málinu, þótt þeir
stilli yfirleitt orðum sínum bet-
ur í hóf. í grein, sem birtist
bæði í Æro Avis og Vestollands
Avis sama dag, 16. ágúst, og
undirrituð er S.H. er einnig
lagzt fast gegn aflrendingu
handritanna, en með meiri
rökum, og skulu hin helztu
þeirra rakin hér.
Greinarhöfundur byrjar á að
ræða um upptöku málsins, en
snýr sér siðan að handritunum
sjálfum. Um þau segir hann:
„Varla er hægt að bera á móti
því, að handritin tilheyra Dan-
mörku með öllum hugsanlegum
lagalegum og siðferðilegum
rétti“. Því næst víkur hann að
því, að allir hafi aðgang að
handritunum, þar sem þau eru
geymd, fslendingar jafnt sem
aðrir, en fáir hafi notfært sér
það. Síðan heldur hann áfram:
„Ekki er óalgengt, að i opin-
berum söfnum og ríkisbóka-
s' fnum um heim allan finnist
dýrmæt frumrit, sem ekki beint
snerta viðkomandi land, þar
sem þau eru geymd, heldur
aðrar þjóðir. Verðmætir hlutir
hafa borizt til ýmissa staða eft-
ir mörgum leiðum. Stríð færði
listaverk oft heim til sigurveg-
aranna sem herfang — og þar
urðu þau kyrr hjá framandi
þjóð. Það mundi í það minnsta
setja margt bókasafnið á ann-
an endan, ætti að flytja slíka
hluti til baka- Hér í landi
mundu menn ef ti! vill líta
mildari augum á afhendingu
íslenzku handritanna, hefðum
við komizt yfir þau með þvi að
beita valdi, en um það er ekki
að ræða“.
Þessu næst rekur greinarhöf-
undurinn sögu þess hvernig
handritin bárust til Danmerkur,
og lýkur máli sínu á þessum
orðum:
„Lagalegur og siðferðilegur
réttur Danmerkur er ómót-
mælanlegur. Þau (þ.e. liandrit-
in) eru gjöf frá einstaklingi til
danska Háskólabókasafnsins i
Kaupmannahöfn". Um niður-
stöðu höfundarins geta verið
skiptar skoðanir en hann flytur
mál sitt af fullri kurteisi.
ísland átti sjálít
engan háskóla
j
Þótt ýmsir leggist þannig
gegn samningum við íslendinga
um handritin, eru hinir þó fullt
svo margir, sem því eru fylgj-
andi að afhenda þau fs-
lendingum. Fyrir þeirri skoðun
færa menn ýmis rök. I greinar-
komi er birtist i Aarhuus
Stiftstidende, 20. ágúst og er
undirrituð með pl. kemur fram
réttur skilningur á gjöf Árna
Magnússonar. Þar segir svo:
„Við dauða sinn lét hann dýr-
gripi þá, er eldurinn hafði ekki
grandað, ganga til Háskóla-
bókasafnsins i Kaupmannahöfn,
því að ísland var þá hluti af
Danmörku (þ.e. danska kon-
ungsríkinu) og átti sjálft eng-
an háskóla eða viðlíka stofnun
er gæti verið heimkynni svo ó-
bætanlegra gripa“-
Varðveizla handritanna
skapar ekki eignarétt
f annarri smágrein, er foirtist
í Helsinger Dagblad 16. ágúst
og einnig í Skive Folkeblad 19.
ágúst, svifur andi norræns
bræðralags yfir vötnunum. Þar
segir: „Tvær norrænar bræðra-
þjóðin verða að geta rætt þetta
■T* ■■*•
. • %
iWá' ;;tp-
þfiii'««
sý? þfiurt "iðfíí þíi paa’
ín; ?$rirymi
sðta /i lýÍM t:ý '
t-g 'h'ím þo tl-
ns;i! fi;' am fmi ís«itw
<f. V i>’
ím }í»«0mttmttf fym ,
ífrift r *1 tm ital -oeiý'
tiKi e fmU pegflff mme c*«* etps tm cn «1 • lt Iptn#
M ýg.ýatiftt mtatt «njróS*m$Mt vt' ■
fie ffimtA cjj í»*Íí» pipm f VcSo >> f%>Aíiftp
rififts hm** k)>fft tð fe <tf þcu rsíi\Jj tf» þn rtnlui o
; múffdgs þi! 1i»c mOhn ‘tnia (j nt&a. wmí
+• in»váft'ifpt tpttt vntit nm fmiw tiy* m ■ §n «$ titfh
•«» fl nn «1 jsbí# ý-ft ^ wm* mtá :
fe****,.v"»» 0igi tkri $ Íktetim atm
jjíiWnfvt ma2*n þnfeil
xma 'f Fmtftýjw ftségm* <». Jwfr ntcgc ve&a
afto «J Írm sanjja? \)tmm0Í0m n\e ttsp/
Pftrfai &#'« pH fhmim
tpits mtt vtxw áVi* gjýhjt 08« i*tf pntOvi tg nif
ff#* fcedx tmt aÞm £*•& c! Qtftpym mifru « fcmu »
. K pyifí. &»»;'•• •
Þessi mynd er af blaði úr Jónsbókarhandriti, einum dýrgripnum
í Árnasafni. Jónsbók var lögbók fslendinga langa hríð eftir lok
þjoðveklisins, kennd við Jón Einarsson lögmann, er Magnús
konungur lagabætir sendi liana með til fslands 1281.
vandamál með umburðarlyndi
og svo miklu hleypidómaleysi,
að menn byndi sig ekki fyrir-
fram við ákveðið sjónarmið.
Danskar stofnanir hafa bjarg-
að íslenzku handritunum og
þau verið varðveitt í Danmörku
öldum saman. Þau hafa gildi
fyrir öll NorðurDnd, en mest
þó fyrir fsland, þar sem þau
eru skrifuð af íslendingum og
fjalla að mestum hluta um ís-
lendinga. Kirkjubækur og dóma-
bækur eiga auðvitað heima í
því landi, sem þær varða, og
þótt hér sé um annað og meira
að ræða, já, ef ti! vil! einmitt
þess vegna, er það sanngjarnt
að skila fslandi aftur því, sem
það með réttu á. Umhyggja
okkar fyrir handritunum og
þáttur okkar i björgun þeirra
frá glötun getur ekki skapað
eilífan eignarétt, hafi ísland
frumlegri rétt til þess, sem það
hefur sjláft skapað.
Það, sem máli skiptir, er ekki i
hve mikið eða lítið ísland á að
fá af þeim dýmíætu bókum,
sem við geymum í Háskóla-
bókasafninu og Konunglega
bókasafninu. Mestu varðar, að
við með vináttuhug reynum að
ná samkomulagi við ísland um
ákjósanlega lausn þessa vanda-
máls, sem má ekki verða, svo
áratugum skiptir, uppspretta ó-
vináttu og kulda milli tveggja
þjóða af sama stofni“.
Danska þjóðin óskar
ekki aó beita
lagakrókum
Hér er á málið litið af mikilli
sanngirni og góðum skilningi
og mjög á sömu lund skrifar
Gustav Hansen í bréfi til Dag-
ens Nyheder 21. ágúst. Bréf
hans er svar við allrætinni
grein, er háskólalektor, dr. phil-
P. Holst-Christensen, hafði birtl
i sama blaði þrem dögum áður.
Þar hafði hann haldið fram ó-
tvíræðum lagalegum rétti Dana
til islenzku handritanna á mjög
áþekkan hátt og gert var i
grein þeirri, er hér var fyrst
vitnað til. Svar Gustav Hansens
við röksemdafærslu hans er á
þessa leið:
„Þér byggið r "ksemdir yðar
á lagalegum rétti til handrit-
anna, sem ef til vill er okkar
megin; en þegar þér talið fyrir
munn dönsku þjóðarinnar,
finnst mér ég skyldugur til að
mótmæla, danska þjóðin mun
áreiðanlega biðjast undan svari,
er svo einhliða byggir á lögun-
um.
Ég held, að danska þjóðin
óski þess ekki að þstta mál
verði til lykta leitt með laga-
krókum og málaflækjum. Marg-
ir okkar sjá alltof oft, að fyrsta
flokks lögfræðingur er þriðja
flokks maður.
íslenzka rikið er cnn i rcifun-
um, og þér, dr. Ilo’st-Christ-
ensen, viðurkennið það.þó — a.
m. k. í grein yðar — sem
bræðraþjóð. Haldið þér ekki að
nýtt ríki þarfnist stuðnings
bæði efnalega og monningar-
lega?
Ég held, að ég sé samkvæm-
ari dönsku þjóðinni en þér,
þegar ég legg til, að við h*rðum
ekki um lagalegan rétt. én af-
hendum íslenzku bræðraþjóð-
inni handritin sem gjöf.
Það mundi vera virðingarverð
framkoma í ófriðvænlegum
heimi- Það er siðferðileg skylda
okkar, og látum okkur virða
hana meira en lagakróka og
þjóðe.rnisrembing“.
Að sjálfsögðu þyggjum við
íslendingar engar gjafir af
Dönum, þótt þeir skili okkur
aftur handritunum okkar, en
engu að síður ber okkur að
þakka og virða þann góða hug,
sem liér kemur fram í okkar
garð. Og vonandi verður loka-
svar Dana í handritamálinu
meira i anda Gustav Hansens
en E. Hágerups og Holst-Christ-
ensens, þegar þar að kemur.
Það, sem hér hefur verið til-
fært af skrifum danskra blaða
um handritamálið, er að sjálf-
sögðu ekki nema lítið brot
þeirra, en ætti þó að sýna,
hvernig Danir almennt líta á
málið, þeir sem annars láta sig
það nokkru varða.