Þjóðviljinn - 08.10.1957, Blaðsíða 1

Þriðjudagur 8. olctóbar 1 í)57 — 22. árgangur — 226. tölblað
Vegalengdin orðin meira en 2 mWjónlr
eSa mesra en fimm sinnum leiSin fil funglsins
efra,
Gervitungl Sovétríkjanna hefur nú farið meira en 50
sinnum umhverfis jörðina síðan því var skotið út í geim-
inn á föstudagskvöldið og lagt að baki meira en tvær
milljónir km, eða meira en fimm sinnum leiðina frá jörðu
til tunglsins.
Um allan heim fylgjast vísindamenn og venjulegt fólk
með ferðum gervitunglsins. Þúsundir hafa séð það, og |
enn fleiri heyrt hljóðmerkin frá því.
Athuganir seni gerðar hafa
verið á gangi gervitunglsins
sýna að það heldur alveg sömu
ferð og það hafði þegar það
hóf rás sína umhverfis jörðina.
Víst er talið að það muni hald-
ast á lofti í hálfan mánuð enn
þá og þá muni verða hægt að
segja nokkurn veginn fyrir um
hvenær það líði undir lok, eða
þá að ljóst verði að það muni
halda sér á lofti í mjög langan
tíma enn, þó varla að eilífu.
JLoftsteinaryk
Svo virðist sem loftmótstaðan
í þeárri hæð sem braut tungls-
ins er sé hverfandi lítil eða
engin, hins vegar er víst að á
vegi þess verða smásæjar ryk-
agnir loftsteina. Samkvæmt
upplýsingum vesturþýzka út-
varpsins munu tvö kíló af þess-
um rykögnum granda gervi-
tunglinu, hvort sem þær verða
á vegi þess á lengri eða
skemmri tíma.
Furðuleg nákvæmni
Vísindamönnum ber saman
um að útreikningaii allir á
braut og hraða tunglsins hafi
reynzt furðulega nákvæmir.
Moskvaútvarpið birtir nú á
hverjum degi nákvæma frásögn
um leið timglsins næsta sólar-
hring, og bandarískir vísinda-
menn hafa með aðstoð raf-
eindaheila einnig reiknað út
gang þess og geta sagt fyrir
um hann marga daga fram í
tímann.
Þúsundir sáu tunglið
í Ástralíu
Þúsundir manna í Canberra,
Sidney og á fleiri stöðum í
Ástralíu þóttust hafa séð tungl-
ið í fyrrinótt og var það á
þeim tíma er það skyldi fara
þar yfir. Lýstu þeir því eins og
stjörnu sem bærist yfir himin-
hvolfið með miklum hraða,
einna líkast því að þota færi
yfir það hátt í lofti. Það eru
ekki beinlínis bornar brigður
á þetta, en hitt þykir líklegra
að það hafi verið eldflaugar-
hylkið sem fólkið hafi séð.
Moskvaútvarpið skýrði
nefnilega frá því í gær, að
þriðja og síðasta hylki eld-
flaugarinnar sem bar gervi-
tunglið upp í geiminn fylgi
á eftir því á sömu braut og
með svipuðum hraða. Hylkið
er þó 1000 km á eftir sjálfu
tunglinu og bilið breikkar
með hverri umferð.
Það virðist vera sérstaklega
auðvelt að fylgjast með ferð-
um gervitunglsins í Ástralíu og
framkvæmdastjóm jarðeðlis-
fræðiársins, sem hefur aðsetur
í Washington, sendi í gær hrað-
skeyti þangað og bað um ailar
upplýsingar sem hægt væri að
afla um ferðir þess.
Athuganastöðvar í Melboume
Hrifning og ótti
MJmmwM erlendra blaðu um
gervitungl Sovétrihjanna
Nær ekkert annað efni en sovézka gervitunglið hefur
komizt að í ritstj órnardálkum blaða um allan heim síöan'
fréttin um að það hefði veriö sent á loft komst á allra;
varir. Á vesturlöndum vekur fregnin hrifningu og aödá-
un á hinu glæsilega afreki sovézkra vísinda, en jafnframt.
nokkurn ótta um að af henni megi draga þá ályktun að
vesturlönd séu nú orðin aftur úr Sovétríkjunum í hém-r
aðartækni. .
Brezka. útvarpið sagði í gær
að skoðanir brezkra blaða kæmu
ef til vill. einna gleggst fram í
þessari setningu úr Daily Mirr-
or, útbréiddastá' bláði Bretlands:
,,Enginn skyldi reyna að gera
lítið úr hinu rússneska afreki,“
sagði blaðið og bætti við að
„fréttin hefð] komið eins og
reiðársiag yf-ir Bandáríkin“.
Þau breyttu viðhavf gagnvart
Sovéi.irikjunum sem þessi at-
burður hlýtur að hafa í för með
Framhald á 5. síðu.
á myndinni sést liin
eldfiaug, METEOK,
sem bar gervitunglið npp í
skeyt-
slíta af
sér jarðtengslin, en á þeirri
það komið á leið
mínn. Stærð eldflaug-
arinrar verður ekki ráðin al
en suniir gizka á
allt að 70 nietra
hátt cg að þungi þess sé 70—
100 lestir. l*etta er byggt á
pvi ad sovézka eldflaugiit
sé svo miklu stærri en liin
fyrirhugaða eldflaug Banda-
ríkjanna seni svarar því að
henni er ætlað að bera. njiklu
meiri þunga, frá 6—9 sinmim
meiri. Bandaríska eldflaugin,
sem tilraunir hafa hingað ti!
mistekizt með, á að vera 22
metrar á hæð. Rújsneski
textinn á myndinni þýðir:
Leiðin út í geimiim.
og Sidney hafa reiknað út eft-
ir tveggja daga athuganir á
ferðum garvitunglsins að það
muni áður en lýkur hafa farið
yfir hvem einasta blett á
jörðinni á milli heimskauts-
bauganna.
Moskvaútvarpið skýrði frá
því í gær, að tunglið hefði sézt
beram augum I Petrosavodsk,
skammt frá finnsku landamær-
untlm.
Á það er bent að enda þótt
tunglið kunni að halda áfram
rás sinni um jörðina um lang-
an tíma, muni koma að því áð-
ur en langt líður að í því
þagni. Það verður þegar raf-
magn þrýtur á rafgeymum
sendistöðvanna tveggja sem í
því eru.
Iírafizt rannsóltnar
í Bandaríkjunum
Gervitungi Sovétríkjanna hef-
ur að sjálfsögðu hvergi vakið
meiri athygli og umtal en í
Bandaríkjunum, en Bandaríkja-
mönnum hefur hingað til verið
talin trú um að þéir hefðu yf-
irburði fram yfir SoVétríkin á
þessu sviði sem öðrum sviðum
iðnaðar, tækni og vísinda. •
Þetta ■hefur rej’nzt vera mik-
Framhald á .5. síðu
Gervitungið sést a. m.k,
þrisvar á nóttu á
Eftirfarandi upplýsingar um gang sovézka gervitungls-
ins hafði ríkisútvarpið í gærkvöld eftir þeim Karli Eiríks-
syni rafmagnsverkfræðingi og dr. Trausta Einarssyni,
prófessor:
Gervitunglið fer yfir Island
tvisvar á hverri nóttu og í
þniðja skiptið rétt sunnan við
landið. 1 öll skiptin heyrist vel
til þess á 15 og 7,5 métra öldu-
lengd og það gengur hér um
bil í hvirfilpunkt og skilyrði til
þess að sjá það ættu að vera
tiltölulega góð í björtu veðri.
Tekizt hefur að mæla tímana
nákvæmlega þegar það gengur
hér yfir, en lega brautarinnar
er. ekki eins örugg. Þó er hægt
að gefa bráðabirgðaupplýsingar
um tímana, þegar tunglið gæti
sézt.
Vegna þess hve Island liggur
norðarlega fellur sól á gervi-
tunglið, þótt hér' sé mið nótt og.
kemur þess vegna til greina að
sjá það fimm sinnum á nóttu.
Hér verðá þó aðéins nefnd nán-
ár þau þrjú skipti sem hag-
stæð.,.eru.. Tímarair eru miðað-
ir við aðfaranótt 8. október, en
næstu daga þarf að bæta við
þá um 3 mínútum á sólarJiring.
1) Klukkan 3.46—3.54,
Kemur tunglið upp iuyrkvað
í suðvestri, en gengur hér
mn bil í hvirfilpunkt kl. 3.48
og er þá bjart.
2) Klukkan 5.23—5.33.
Kemur upp í vestri og geng-
ur austur yfir landið og er
Við hvirfilpunkt ki. 5.26.
3) Klukkan 7.00—7.13.
Kemur upp í vestri til norð-
vesturs og gen.gur sem næst
í hvirfilpunkt kl. 7.05.
Til þess að sjá tunglið er
vænlegast að fylgjast með
hvirfilpunkti og umhverfi hans
á hinum tilgreindu tímum. Ekki
er vitað, hvort tunglið getur þá
sézt með berum augum, • en
Framhald á 11. síðu.