Þjóðviljinn - 06.01.1962, Qupperneq 7

plðÐVHJlNN
Útgefandl: Samelnlngarflokkur alþýBu — Sósíalistaflokkurlnn. — Rltstlórars
Magnús KjartaDsson (áb.), Magnús Torfi Olafsson, Sigurður Guðmundsson. -
PréttaritstJórar: ívar H. Jónsson, Jón Bjarnason. - Auglýsingastjóri: Guðgeir
Masnússon. - Ritstjórn, afgreiðsla, auglýsingar, prentsmiðja: Skólavörðust. 19.
Bími 17-500 (5 línur). Áskriftarverð kr. 50,00 á mán. — Lausasöluverð kr. 3.00.
PrentsmiðJa Þjóðviljans h.f.
Baráttan um áætlunarbúskap
Borgarablöðin á íslandi hafa kippzt við. Hin stórfeng-
lega 20 ára áætlun Sovétríkjanna um fimmföUlun þjóð-
arframleiðslunnar á 20 árum og hækkun raunverulegra tekna
á íbúa um 250%, hefur sýnt raunsærri stjórnmálamönnum
auðvaldsheimsins að auðvaldsskipulagið var að tapa alger-
lega í kapphlaupinu við sósíalismann, nema þeir tækju sig
á. Því skoraði Kennedy Bandaríkjaforseti á lönd Efnahags-
samvinnustofnunarinnar að setja sér þá áætlun að auka
framleiðsluna um 50% á 10 árum, eða um tæplega 5% á
ári, með öðrum orðum: reyna að verða hálfdrættingar við
lönd sósíalismans!
Og nú tilkynnir Alþýðublaðið, að í áætlun ríkisstjórnarinn-
ar sé gert ráð fyrir 5% framleiðsluaukningu á ári og
fer ekki dult með, hvað ýti undir, talar um kapphlaup kalda
stríðsins og segir í leiðara 3. janúar: „í þessu kapphlaupi
hafa kommúnistaríkin sum, sérstakiega Sovétríkin, sótt fram
af miklum hraða...“ Og viðurkennir blaðið að þar séu yf-
irburðir sósíalismans að verki: „Þar að auki hlýtur það at-
riði sósíalismans, að heildarframkvæmdir efnahagslífsins séu
gerðar eftir fastri áætlun, að hjálpa mjög til.‘‘ —Það er gott
að sjá þessa viðurkenningu, en 5% aukning á ári er ekkert
„stórátak“ — og skal síðar koma að þvi.
Þá leggur Tíminn orð í belg og kveður Framsóknarflokk-
inn nú viðbúinn að vinna að „markvissri framkvæmda-
áætiun, þar sein stefnt væri að því að tvöfalda þjóðarfram-
leiðsluna á næstu 10 árum.“ — (Leiðari 4. jan.). — Öðruvísi
mér áður brá! — Framsóknarflokkurinn þverneitaði einmitt
í vinstri stjórninni að fallast á myndun áætlunarráðs er
um Ieið væri stjórn Seðlabankans, er semdi slíka, áætlun og
sæi um framkvæmd hennar, eftir að ríkisstjórn og Alþingi
hefur fallizt á hana. Alþýðuflokkurinn hafði samþykkt slíka
tillög'u Alþýðubandalagsins, en Framsókn þverneitað, vafa-
Iaust að ráðum Vilhjáims Þórs og Jónasar Haralz, efnahags-
sérfræðinga sinrn. Framsóknarflokkurinn glataði því góða
tækifæri, sem ár vinstri stjórnarinnar voru til upphafs áætl-
unarbúskapar. Og nú hafa stjórnarflokkarnir glatað þrem ár-
um, sem einnig gátu orðið til slíks gagns, en varið þeim í
staðinn til árása á kjör alþýðu.
Sósíalistaflokkurinn og Alþýðubandalagið hafa í 18 ár bar-
izt fyrir upptöku áætlunarbúskapar á íslandi. Mesta
stórvirkið, sem unnið hefur verið í .anda slíkra hugmynda,
var nýsköpun atvinnulífsins, sú, er ákvörðuð var 1944—46.
Árið 1947 lagði Sósíalistaflokkurinn stórhuga 10 ára áætlun
fyrir Alþingi, er gersamlega hefði umskapað íslenzkt at-
vinnulíf, ef samþykkt hefði verið. — Þá sameinuðust hinir
flokkarnir þrir um að leggja í staðinn á þjóðina fjötra fjár-
hagsráðs. 1956 hafði Framsókn lofað áætlun um heildarfram-
kvæmdir, en sveik það.
Það vantaði ekki allan þennan tíma að fjárfesting væri nóg
á ísiandi. Hún var yfir 30% þjóðarteknanna á ári, ein-
hver hin hæsta hlutfallstala fjárfestingar í Evrópu. En fjár-
festimgin var stjórnlaus og ckkl; hugsuð út frá sjónarmiði
þjóðarheildarinnar og framieiðsluaukningarinnar. Sósíalista-
flokkurinn og Alþýðubandalagið hafa á flestum þingum í
meira en áratug flutt frumvörp um áætlunarbúskap, en hin-
ir flokkarnir ekki sinnt. Nú er nauðsynlegt að hver íslend-
ingur og hver launbegi sérstaklcga geri sér ljóst að það er
um hag hvers heimilis að ræða, þegar ákvörðun skal taka
um að koma á áætlunarbúskap og hve mikla aukningu fram-
leiðslunnar skuli knýja fram, því aulcning þjóðarframleiðsl-
unnar skammtar kauphækkunina, þegar búið er að skera nið-
ur gróða auðvaldsins og skipuleggja atvinnulífið fullkomlega.
I
Aukning iðnaðarframleiðslu í auðvaldslöndunum 1951 til
1960 var frá 3 til 9,5% á 'ári. (Bretland og Svíþjóð 3%,
Bandaríkin 3.8%, Noregur 5% og Vestur-Þýzkaland 9,5%).
Aukning iðnaðarframleiðslunnar í löndum sósíalismans var á
sama tíma 10,3% til 28,4%. (Sovétríkin 11,7%, Tékkóslóvakía
10,9%, Pólland 12,5%, Búlgaría 14,8 og Kína 28,4%). Það
er vonlaust að ætla að ná hraða sósíalistísku landanna í
aukningu þjóðarframleiðslu, ef st.iórrleysi á að rikja í at-
vinnulífinu og gróðasjóirarmið auðmanna að vera drottn-
andi. Ísíand verður að taka upp áætlunarbúskap í aðgerð-
um sínum á efnahagssviðinu og hafa heildarhagsmuni þjóð-
arinnar fyrir sjónarmið sitt, ef þjóðarframleiðslan á að vaxa
stórum.
Island gæti aukið verðmæti þjóðarframleiðslunnar um 10—15%
á ári næstu 10 ár, einkum ef við fullvinnum hér heima það,
sem við nú flytjum út sem hráefni. Sú alþýða, er veit þetta,
sættir sig ekki við minna en 6—10% raunverulega kaup-
hækkun á ári, eftir að búið væri að leiðrétta að einhverju
Framhald á 11. síðu.
LÚÐVÍK JÓSEPSSON SKRIFAR UM
„Viðreisnin" í framkvœmd
á órinu 1961
Hér hefur nokkuð verið að
því vikið, að sú f/amleiðslu-
aukning sem varð á árinu 1961,
stafar fyrst og fremst af ráð-
stöfunum, sem gerðar voru í
efnahagsmálum þjóðarinnar fyr-
ir tíma „viðreisnarstefnunnar“.
En eftir er að geta þess, að
framleiðsluaukningin 1961 varð
mu.n minni en efni stóðu til,
vegna óhagstæðra áhrifa frá
„viðreisninni“.
Það voru afleiðingar „við-
reisnarstefnunnar“ sem leiddu
til þess að mestailur bátafloti
landsins lá aðgerðarlaus allan
janúarmánuð árið 1961. Harðar
dei.lur risu um fiskverð og
kaupgjald og í stærstu verstöð
landsins fór það svo, að róðrar
hófust ekki fyrr en í febrúar-
lok.
Það var yfirlýst stefna „við-
reisnarstjórnarinnar“ að skipta
sér ekki af samningum útgerð-
armanna og frystihúsaeigenda,
og ekki heldur útgerðarmanna
og sjómanna eða verkafólks og
atvinnurekenda.
Afleiðingarnar urðu stórum
minni framleiðsla, en eðlilegt
hefði verið.
í júnímánuði voru svo al-
menn verkföll svo að segja
um ai.lt land vegna kjaraskerð-
ingarstefnu ríkisstjórnarinnar.
Auðvitað drógu þau verk-
föll úr framleiðslu þjóðarinn-
ar.
í ágúst kom svo önnur geng-
islækkun ,.viðreisnarinnar“ með
stórauknum erfiðleikum fyrir
mikinn hluta bátaútvegsins í
land.inu. Þá hækkaði allur rekst-
u.rskostnaður bátanna eins og
veiðarfæri, olíur, viðhald log
vátryggingar um minnst 13,2%.
Fiskverð hækkaði hins vegar
ekki um einn einasta eyri.
Á árinu 1961 var svo komið
hag útgerðarinnar í landinu
eftir rúmlega eins árs „við-
reisn“, að nauðsynlegt reyndist
að veita útgerðarfyrirtækjum
400 milljón króna kreppulán.
Bændum var heitið samskon-
ar kreppulánum og var frum-
varp þess efnis lagt fyrir Al-^
þihgi.
í árslokin var svo komið
stefnu ríkisstjórnarinnar gagn-
vart sjávarútveginum, að hún
neyddist til þess að semja við
fulltrúa útvegsmanna um stór-
fellda fjárhagsaðstoö, sem hing-
að til hefur verið kölluð bein
og hrein styrkjaleið.
Ríkisstjórnin hét útgerðar-
mönnum eftirfarandi aðstoð:
1. að greiða að fullu eftir-
stöðvar vátryggingargjalda fiski-
skipaflotans árið 1960 kr. 12,0
millj. (Ríkisstjórnin hafði áður
greitt um 90 milljónir króna
fyrir árið 1960).
2. Að greiða vátryggingar-
gjöldin fyrir árið 1961 áætl, kr.
120,0 milljónir.
3. Að greiða vátryggingar-
gjöldin fyrir árið 1962 áætl. kr.
120,0 millj.
4. Gefið vilyrði um að lækka
vexti á rekstrarlánum.
Samningur þessi er eflaust
til fullnægingar á því fyrir-
heiti „viðreisnarinnar“, að út-
gerð landsmanna skuli verða
rekin „án uppbóta og styrkja“.
Og í árslokin standa svo
málin þannig, að nær allir
kaup- og kjarasamningar eru
uppsagðir og miklar kröfur
uppi um kaupbreytingar vegna
síhækkandi verðlags í landinu.
Þannig hefur „viðreisnarstefn-
an“ leitt til þess á árinu 1961,
að eitt hefur tekið-við af öðru:
framleiðslustöðvanir,
verkföll,
gengislækkun,
uppsagnir kjarasamninga,
nauðarsamningar ríkisstjórn-
arinnar við útgerðarmenn um
stórfellda styrki
og kreppulán.
Yerðlagsþrégfflin 1961
Mikil framleiðsla á liðnu ári varð ekki vegna „viðreisnarinnar“ heldur þrátt fyrir hana. Árið
byrjaði með næiri tveggja mánaða stöðvun í Vestmannaeyjum, mesta bátaútgerðarstað landsins.
Fyrst voru útgerðarmenn í verlcfalli gegn ríkisstjórninrui, síðan tók við kjaradeila landvinnufólks.
Hvorttveggja stafaði af „viðrcisninni.“
Verkföllin miklu í sumar og það framleiðslutap sem af þeim hlauzt eru beiinar afleiðingar kjara-
skerðingarinnar sem „viðreisnin“ veldur almenningi. Mynilin er frá verkfalli Dagsbrúnar, mann-
þröng útifyrir kassagcrðluni.
Gífurlég verðhækkun varð á
öllum almennum vörum innan-
lands á árinu. Þannig hækkaði
vísitala fyrir vörur og þjónustu
samkvæmt útreikningum ihag-
stofunnar úr 117 stigum í janú-
ar 1961, í 131 stig í nóvember-
mánuði sl. í nóvembermánuði
var verðhækkunin í tíð „við-
reisnarstjórnarinnar“ orðin sem
hér segir:
Hækkun
kjöt og kjötmeti 27%
fiskur og fiskmeti 30%
mjólk og mjólkurvörur, feit-
meti og egg 24%
mjölvara 67%
brauð og brauðvara 35%
nýlenduvönir 37%
ýmsar matvörur o' CO <M
hiti, rafmagn o.fl, co .o o'
fatnaður og álnavara 29%
ýmis vara og þjónusta 35%
meðalhækkun á vörum og
þjónustu 31%
Engin ríkisstjórn, sem setið
hefur að völdum á íslandi, hef-
ur hækkað hið almenna verð-
lag jafngífurlega á aðeins 2ja
ára tímabili eins og „viðreisn-
arstjórnin“. Og þó ber að gæta
þess að „viðreisnarstjórnin" er
sú eina, sem slitið hefur allt
samhengi milli kaupgjalds og
verðlags.
Það er von, að Morgunbiað-
ið segi nú í árslok, „að það hafi
greinUega miðað í rétta átt í
efnahagsmálum þjóðarinnar“.
Hér skal birt önnur sicrá, sem
líka segir sína sögu um verð-
lagsþróunina í landinu og kaup-
mátt tímakaupsins.
Kaupmáttur tímakaups árið
1945 = 100
í júní 1958 100
- des. 1958 104
meðaltal ársins 1959 99,8
þegar viðreisnin hófst í fe-
brúar 1960 — 99,0
í maí 1961 (fyrir verkf.) 84,0
í júlí 1961 (eftir verkfall) 91,5
í nóvember 1961 84,0
Þannig hafði kaupmáttur
tímakaups lækkað úr 99 stig-
um fyrir „viðreisn“ og í 84 stig
í maí 1961 eftár 14 mánaða
„viðreisnarstefnu“.
Kauplækkunin á þessu tíma-
bili nam því 15%r
1 verkföllunum í sumar var
kaupmátturinn aftur aukinn
nokkuð, en þó ekki upp í það,
sem hann var „fyrir viðreisn“,
en nú er kaupmátturinn aftur
orðinn lægri en hann hefur
nokkru sinni áður verið sl. 16
ar.
Þannig er leið viðreisnarinn-
ar „til bættra lífskjara".
Og þó að dýrtíðin aukist
hröðum skrefum og kaupmáttur
tímakaups fari sílækkandi, þá
þykir „viðreisnarstjóminni“
samt ekki nóg að gert.
Nú er boðað, að fyrir dyrum
standi venileg verðhækkun á
ýmsum brýnu-stu lífsnauðsynj-
um almennings, eins og mjólk,
■kartöflum og fiski. Niður-
greiðslur á þessum vörum og
fleirum munu hafa numið um
380 milljónum króna árið 1961.
En samkvæmt nýsamþykktum
fjárlögum fyrir árið 1962, er
gert ráð fyrir að þessar niður-
greiðslur verði lækkaðar í 300
Nú í lok ársins 1961 hefur
„viðreisnarstefnan“ verið reynd
í tæp tvö ár. Reynslan er ólýgn-
ust. Hún segir okkur, að „við-
reisnin“ hafi reynzt illa.
Afleiðingar hennar hafa orð-
ið:
sívaxandi dýrtíð,
milljónir kr.
Stjórnarliðið á Alþingi felldi
dagana fyrir jólin tillögu um
að áætla jafnmiklar niður-
greiðslur og verið hafa svo
komið yrði í veg fyrir verð-
hækkanir af þeim ástæðum.
Það er á þennan hátt, með
hækkandi verðlagi og minnk-
andi kaupgetu, sem stjórnarlið-
ið er að framkvæma Ioforð sín
iim „leiðina til bættra lífs-
kjara.“
minnkandi kaupmátur launa,
vcrkföll og framleiðslustöðv-
anir,
gengislækkanir,
og það sem alvarlegast er af
öllu stöðvun atvirmulegrar upp-
byggingar.
Framhald á 10 síðu.
, ...íifejiööíBöÉaSteiSÍw,
Prófessor Matthías Þórðarson
fyrrverandi þjóðminjavörður
1877
í dag verður prófessor Matt-
hías Þórðarson fyrrum þjóð-
minjavörður jarðsunginn frá
dómkirkjunni. Hann andaðist
aðfaranótt föstudagsins 29. des-
ember s.l. 84 ára að aldri.
Matthías var fæddur að
Fiskilæk í Borgarfirði 30. októ-
ber 1877, og voru foreldrar
hans hjónin Þórður Sigurðsson
og Sigríður Runólfsdóttir. Stúd-
entspróf tók hann 1898, og
próf í norrænum fræðum við
Hafnarháskóla 1902.
Það atvikaðst svo að ég hafði
náin kynni af Matthíasi um
margra ára skeið, þar sem ég
aðstoðaði hann við sum af
þeim mörgu störfum sem hann
hafði með höndum. Ég mun í
þessum fáu línum ekki rekja
lífsferil hans, enda veit ég að
aðrir munu gera það sem
standa betur að verki. Hér
verður aðeins farið fáum orð-
um um þau dagleg kynni sem
ég hafði af honum og fram-
göngu hans í orði og verki.
Matthías var fríður maður
sýnum, virðulegur í fram-
göngu og bar aldurinn vel.
Hann var mikill iðjumaður, og
hirti lítt um þótt vinnudagur-
inn yrði stundum langur. Öll
framganga hans bar vott um
snyrtimennsku og næma feg-
urðartilfinningu. Hann var
mikiil hagieiksmaður, enda
1961
hafði hann á hendi smíða-
kennslu í skólum hér í bæ í
mörg ár. Þeir sem um kunna
að dæma telja að hin fjölmörgu
ritverk sem eftir hann liggja
séu unnin a.f slíkri vandvirkni,
að þar þurfi ekki um að bæta
þótt tímar líði. Hann gerði á-
kaflega strangar kröfur til
sjálfs sín, og orð hans voru
svo traust, að engum sem þekkti
hann kom í hug að hann gengi
þeirra á bak, aftur á móti voru
kröfur hans til annarra vægar,
og hann tók mjúkum höndum
á vanmætti þeirra.
í meðferð vandamáia sem
hann átti um að fjalla með
öðrum mönnum, voru orð hans
jafnan þúng á metum, því all-
ir þekktu öfgaleysi hans, vits-
muni og sanngirni.
Matthías hafði næmt auga
fyrir fögrum listum, og fór þar
sínar götur. Hann átti lengi
sæti í stjórn Dómkirkjusafnað-
arins, og í hinum fagra búnaði
kirkjunnar mun hann eiga
drjúgan þátt. Þegar Kristján
konungur X. heimsótti Þjóð-
minjasafnið í gömlu húsakynn-
unum við Hverfisgötu, lét hann
sérstaklega í ljós undrun sína
og aðdáun á því hvað þar væri
miklu snyrtilega komið fyrir í
litlu húsrými, og ’ hygg ég að
f lestir þeir, serri gengu þar um,
geti tekið undir það.
Ég held að enginn hafi getað
kynnzt Matthíasi án þess að
bera fyrir honum djúpa virð-
ingu. enda naut hann mjög al-
mennra vinsælda og virðing-
ar, verk hans voru lítt gagn-
rýnd, og margs konar virðing-
arvottur var honum sýndur.
Matthías Þórðarson er horf-
inn af sjónarsviðinu, og éa er:
þess fullviss að mörgum Reyk-
víkingum finnist eins og mér,'
að bærinn sé fátækari en áð-’
ur, begar þeir eiga ekki leng-
ur von á að sjá hann ganga
um gö.tur hans, og kveðja hann
með söknuði og djúpri samúð
til þeirra sem stóðu honum
næstir og horfa nú á stólinn
hans auðan.
B.K.
MINNINGARORÐ
Óskar Bjarsiason iðnnemi
í dag er til moldar borinn að
Kotstrandarkirkju í ölfusi Ósk-
ar Bjarnason iðnnemi í Hvera-
gerði, rúmlega tvítugur að
ald.ri. Með óvenjulega mikilli
samúð hafa íbúar þorpsins
hans undir Kömbunum fylgzt
með langvinnri og harðri bar-
áttu, sem brátt snerist í von-
lausa baráttu og ekki lengur
beðið, hver úrslit yrðu, heldur
hins hvenær yfir mundi lúka.
Óskar heitinn var sérlega
geðfelldur drengur, hæglátur,
glaður og jafnlyndur. Hann
var einstakt prúðmenni, drengi-
legur og einlægur, hvort hann
sat á skólabekk, starfaði í
hópi skáta eða ungmennafé-
laga eða gekk að daglegum
störfum. Hann var áhugasam-
ur félagsmaður, einkum starf-
aði hann mikið í félagsskap
skáta, og féiagar hans sáu efni
í áhugasaman, skyldurækinn
og farsælan foringja, þar sem
hann var. Hann aflaði séi’
hvarvetna trausts og vinsælda
hiá kennurum sínum og meðal
félagssystkina og starfsfélaga.
Það er bjart yfir minningu
þessa unga manns í hugum
okkar ailra, sem honum kynnt-
umst.
En um fram allt var Óskar
heitinn ástríkur sonur og góð-
ur og ástúðlegur bróðir sinna
mörgu yngri systkina. Og sam-
úð okkar kunningjanna er al-
menn og diúo með foreldrum
hans og systkinum við fráfall
hans.
Gunnar Benediktsson.
Vegleg hótíðahöld I filefni afmœlis ISÍ
Framhald af 12. síðu.
að viía að byggingarframkvæmd-
ir færu senn að hefjast.
Ilandahlaup og brókartök
Þorsteirin Einarsson skýrði frá
fyrirhugaðri hátíðasýningu í
Þjóðleikhúsinu, sem íer fram
undir hans stjórn og aðstoðarr
maður hans hefur verið Loftur
Guðmundsson rithöfundur. í
fýrstu munu áhorfendur sjá pilta
Og stúlkur að leik á meðan þing-
hald fer fram. Þau sýna m,a.
langstökk, brókartök, hráskinna-
leik, hringdans, handahlaup o.fl.
Síðan er saga íþróttanna rakin
áfram í máli og myndum allt
fram á okkar dag og koma í lok-
in fram fulltrúar allra íþrótta-
greina sem hér eru stundaðar.
Karl O. Runólfsson hefur sam-
ið ágæ.tt gönguiag í tilefni sýn-
ingarinnar. Þorsteinn sagði að
lokum að þátttakendur í þessari
sýningu hefðu æft af mikium á-
huga.
Að lokum má geta þess að ými
is héraðssambönd ætla að minrir
ast afmæiisins með hátíðahöld-
um. hvert á sínu félagssvæði, og
þegar er vitað að Akureyringar
hafa í hyggju að minnast afmæl-
isins með sérstökum myndar-
brag.
.8) þjóðviljinn —
Laugardagur 6. janúar 1962
Laugardagur 6. janúar 1962 — ÞJÓÐVILJINN — (73