Þjóðviljinn - 21.04.1968, Side 9

Sunnudagur 211 aprtíl 1968 — ÞJÓÐVIUINN — SÍÐA 0
Umræður um utunrikismáI
Noregur úr Nutó
Framhald aí 1. síðu.
hneigzt -ae meir í átt til mála-
miðlunar meða'n utanríkisstefna
Basidaríkjaim. er í öfuga áJtt til
til æ meira ofríkis, yfirgamgs og
ribbaldaháttar, sem berlegast
fcemur í Ijós í stríðinu í Víet-
nam. Getur nokkur maður trú-
að því lemgur að við séum að
efla heimsfriðinn og tryggja ör-
yggi okkar með hersetu Banda-
ríkjannia hér, þ.e. að við efl-
um heimsfriðinn með því að
efla þann sem ógnar honum.
Það virðist úa og grúa af
hugsanlegum tilefnum fyrir
Bandiáriikjamenn að grípa til
vopna til að tryggja öryggi sitt
eins ' óg það heitir á þeirra
máli eða eins og það heitir á
réttu rnáli til að viðhaldia með
afbeldi forréttindaaðstöðu sinni
í heiminum, og maður leyfir sér
því enn að spyrja: Hljótum við
fslendingar að una hersetu
Bandaríkjamna í lamdi okkar,
hljótum við áð una henni allan
þann lang-a tíma, sem líklegt er.
að þeir munu halda áfram að
streitast við að beita slíkum
ofbeldisverkum hvar sem er í
hedminum?
Krafa norskra jafnaðarmanna
Sú styrjaldarhætta í Evrópu,
sem talað var um með stofnun
Atlanzhafsbandal'agsins, er úr
sögunni að dómi Frakka og nú
telja þeir, að mestu skipti, að
Evrópuþjóðir losi sig undian hús-
bóhdaivaldi Bandaríkjanna, sem
með utanríkisstefnu sinni er í
sífellu að tengja aðrar þjóðir
Atlanzhafsbandalagsins við styrj-
aldarátök. ■
Síðan. þetta gerðist, hafa þessd
riki dregið úr hervæðingu á
ýmsum sviðum. Bretar lækka
hemaðarútgjöld sín og hyggj-
ast nú á þes9u ári fækka um
6 þús. manns í herliði sínu í
Þýzkalandi. Þjóðverjar hafa
lífca fækkað allverulega í her
sínum. Og Damir hafia skorið
niður hem aðarútgjöid og bann-
að_ heræfingar NATO.
í Noregi, er niú risin öflug
hreyfinig, sem berst fyrir því,
að Noregur segi sig úr NATO
á næsta ári. Hreyfing þessi er
ötuÚega studd af ýmsum áhrifa-
mönnum í norska verkamanna-
flokknum og til marks um hugs-
unarháttinn í þeim herþúðum,
má t.d. hafa það, að á fundi í
stærsta flokksfélagi Verkamanna-
flokksins í Osló, sem haldinn
var fyrir hálfum mánuði, var
tillaga um úrsögn úr NATO
samþykkt með 101:23 atkv. — í
ályktun, sem félag þetta gerði
þama segir m.a.:
„í stað þess að fá NATO
pólitískt verkefni, sem það get-
ur ekki sinmrt fyrir sakir þeirra
hemaðarlegu markmiða, sem
samtökin setja sér, hlýtur stefna
Noregs að verða sú að vinna að
upplausn bandalagsins og í stað
þess að beita sér að þvi, að öll
Evrópuyíkin leysi öryggismál sín
í sameiningu. Noregur á að
segja sig úr NATO 1969 tdl að
leggja fram sinn skerf til end-
urskipulagninigar á öryggismál-
um Evrópu“.
Þama kveður sem sé við nokk-
uð aranan tón heldur en hjá
hæstvirtum utanríkisráðherra,
einum helzta forystumammi Al-
þýðuflokksdns, sem kallar sig
bróðurflokk Verkiamanniaflokks-
ins norska.
En þess má hann vera full-
viss, hæstvirtur ráðherrann, að
flokksmenn hans ýmsir og þá
sérstaklega hinir yngri, fylgj-
ast vel með þessari þróun úti
í Noregi og annars staðár í
Skamdinavíu. Sú norska hreyf-
ing, sem ég var að nefna, berst
undir kjörorðinu „Norge ud af
NATO“. Ef sams komar hreyfing
kæmi upp hér, sem ég vona að
verði, þá mundi þetta gó'ð fyrir-
mynd að kjörorði handa henni,
ísland úr Atlanzhafsbandalag1-
inu og ekki þætti mér ólíklegt,
að eimhverjir af hinum umgu
flokksmönnum hæstvirts utan-
ríkisráðherra yrðu þar meðal
þátttakenda hvað sem svo hon-
um kynni að finmast um það
sjálfum.
Manndómsleysi og lágkúra
Við Alþýðubandalagsmenn er-
um að sj álfsögðu fylgjahdi al-
þjóðlegu samstarfi, enda er rétt
að í slíku eamstarfi felst eina
von pkkar og alls mammkyns um
líf og frið og giftusamlega fram-
tíð hér á þessari jörð og það er
einmitt veignia skilnimgs á þessu,
sem við berjumst fyrir úrsögn
okkiar fslendinga úr NATO.
Þátttaka okkiar í þessu banda-
lagi er andstæð hugsjóninni um
heilbrigt alþjóðasamstarf, vegna
þess að bandalag þetta elur á
tortryggni milli þjóða, eykur
fjandskap milli þjóða, torveldar
alla viðleitni til aukins skiln-
ings milli þjóða.
Nauðsynin á þáttböfcu okbar
í alþjóðlegu samsitarfi er æði
<\ft rökstudd með þvi einu, að
við getum haft af henni svo
og svo mikil not sjálfir. Sá
hugsunarháttur er okkur einndg
vafasamur virðinigarauiki. Við
eigum að gamga til slíks sam-
s,tarfs einnig og miklu fremur
með því hugarfari, að þátttaka
okkar geti haft þýðin.gu fyrir
aðra. Við erum að vísu támenn-
ir og ekki mikils megandd mið-
að við ýmsa aðra, en þar fyrir
er engim ástæða til að láta fram-
ferði okkar á alþjóðavettvan'gi
einkennast af manndómsleysi og
lágkúru.
Krefjumst nýrra stefnu
Við Aliþýðubandalagsmenn og
aðrir þeir, sem berjast gegn her-
setu á fsland'i og fyrir úrisögn
okkar úr Atlamzháfslbamdalaginu,
leggjum ekki aílltaf siarna skilm-
ing í þýðiinigu alþjóðlegs sam-
starfs og ýmsir aðrir. En við
leyfum okkur að halda því fram
að við séum að ýmsu leyti a.m.k.
miklu einlægari fylgjendur bvers
kanar jákvæðrar og holilrar sam-
vinnu á alþjóðavettvangi heldur
en andstæðingar okkar j’msir,
sem miða flestar slfkar sam-
rfinmuhugsjónir sínar við það eitt
að gera íslenzku þióðima sam-
ábyrga um styrjaldarbrölt og
hvers kyns ódæði voldugra of-
rfkismanna.. Við krefjumst nj*rr-
ar steflnu, sem tekur fuiilt tillit
til þeirra staðreynda, sem í dag
blasa við á. vettvamgi ailþjóða-
mála.
Að dómi okkar Alþýðubanda-
lagsmanna hefur aldrei síðam
bandariskum her var fyrir 17 ár-
um hleypt inn í amdið að þjóð-
inni forspurðri, adrei verið meiri
huta fyg fyrir þvi að eyfa her
þassum setu hér. Meri huti þjóð-
arimmar hdfur verið amdvígur
þessu og það sannaðist að vísu
sv&rt á hvftu í undirskriftasöfn-
un undir kröfu um brottför hers-
ins, sem samtök hemámsand-
stæðinga efndu til um um aiilt
iand árið 1960-1961. Formælend-
um hermáTastefnunnar hefur síð-
an farið stöðugt faskkandi og
andstaðam gegn henni hefur
harðnað innan þeirra stjórn-
málaflokka, sem áður . fylgdu
henni sikiTyrðislaust.
Ungir Framsóknarmcnn
og gamlir.
Samtök ungra Framisóknar-
manna halfa kraftzt brottifarar
heirsins, ungir áhrifamenn í Al-
þýðuflokknum hafa einnig tekið
einarðil'ega undir þessa kröfu.
Þessir ungu menn, ungir Fram-
sóknarmenn og ungir jafnaðar-
menn em samimáila okfcur Al-
þýðubandailagsmennum um það,
að endurskoðun á svonefndum
vandamáluim geti aðeins leitt til
beinnar raunihasfrar niðursrtöðu,
að hinn bandariski herafli fari
úr landi og lagt verði niður aiMt
hemaðarbröTt á 'ísTenzkri gmnd.
í hæsitvirtri ríkisstjóm eiga
sæti menn, sem frá öndverðu
hafa borið höfuðábyrgð á þvi,
að þjóðinni hdfurveriðsynjað um
þann skýlausa rétt sinn að ftílla
úrskurð í því miáli. Með því halfa
þeir vakið gmnsemdir um, að
þeir setji annarlega hagsmuni
ofar vilja islenzku þjóðarinnar.
Nú er taskifæri fyrir þá að
sanna, að svo sé ekfci.
Víetnam
Framhald af 1. síðu.
og viðræðum um friðairsamn-
inga, yrði orðuð þannig:
1. að Bandaríkin hætti loft-
árásum á Norður-Víetnam í því
skyni að nota möguldikana á
f riðarviðræðum;
2. að Þjóðfrelsisihreyfinigin í S-
Víetnarn taki sem sjálfstæður að-
ili þátt í hinum alþjóðlegu við-
ræðum.
3. að stjóm N-Víetniams og
Þjóðfrelsishreyfinigin sýni af sinni
hálfu fullan og óskoraðan samn-
inigsvilja og að þessir aðiliár
dragi, þegar er loftárásum hetfur
verið hætt, úr hernaðaraðgerðum
sínum og sýni samningsvilja i
þvi skyni, að vopnalhlé verði
kornið á;
4. að aTHr styrjaldaraði'lar líti
á Gefnarsamnihgana frá 1948
sem samningagmndvöll.
Magrius Kjartansson bar fram
harða gagnrýni á 'þau vinnu-
brögð sem viðhöfð væm á al-
þingi, að síðustu daga þinigsins
legðu . ráð'herrar fram veigamikil
mál og þinigmönnum væri enginn
tími getfinn til að sinna þedm
eða ræða unru Fjármálaráðherra
hiefði nýlega farið fram á heim-
ild þingsins til víðtækrar lántöku
án þess að þiuigimönnum gæfist
noklkur tími til athugunar þeirra
mála. Fjármála.ráðherra hefði þá
afsökun fyrir slíkum vinnubrögð-
um að margt hefði gerzt í þeim
málúm síðustu vi'kur. Hins veg-
ar hetfði uitainiríkisráðherra eniga
slíka atfsökun og hefði skýrsla
hans um afstöðu rikisstiómarinnr
ar í utanrfkismálum átt að liggja
fyrir þinginu miiklu fyrr. Þó
væru vinmuibrögð hams framfar-
ir frá þvi sem fyrirrennairi hans
í emlbæbtinu viðhafði.
Manneskjur og myndastyttur
Sagði Maignús að það væri
ekki rétt, sem sumir héldu fram,
að tilgamigslaust væri að ræða
utanríkisimál og hemámsmálin
þar sem ágreiningur væri svo
djúpstæður. Þetta væri etoki rétt
og nauðsyniegt væri og sjálfsagt
að þingmemin ræddust við um
þessi mál útfrá þeim viðhorfum
sem nú blasa við en ekki edn-
göngu sem söguieg upprifjun. Að-
stasður væru nú gjörbireyttar frá
þvi sem vrur er inn.ganga Islands
var ákveðin og hemámssamniimg-
urinm gerður, og þær ástæður
sem þá voru bomair fram því til
réttlætinigar lönigu úr gild'i failln-
ar. Því væri skylda hvers manns
að endurmeta afsrtöðu sína til
þessara mála jafnt andstæðimga
hersetunnar og formælenda henn-
ar. Vitnaði Magnús í því sam-
bandi í orð hins nýlátna norska
skálds Arnulf överland: „Þeir
sem aldrei breyta um skpðun eru
ekki manneskjur heldur mymda-
styttur". Margir voru því Mynnt-
ir í góðri trú að íslendmgar gerð-
ust aðiiar að Atlanrtiafsbandalag-
inu en margt hefur gerzt síðan í
heiminum, og menn megia ekki
vera bTýfastir í sömu. sporum og
fyrir 20 árum.
Tvíbýli um aldur of ævi
í tilieflni af þeiim ummæilum
u taniríkisráðherra að ástamdið í
heimiinum þyrflti mjög að breyt-
ast til að rikisstjómin endur-
ekoðaði afetöðu sína í utanríkis-
málum, sagði Magnús að það
væri lágmahksskylda ráðherra að
svara því skýrt og skorimort
hvaða silcilyrði hann. vildi að
uppfyllt væru til þess að hægt
væri að losna við herinn. Alvar-
legt værd etf það væri virkiilega
skoðun æðstu ráðamanma að her-
inn ætti að vera hér um al.la
framtíð. Utanrikisráðlherra svar-
aði engu þessart sipuminigu sem
bein.t var tiil hans.
1 lok ræðu sinnar minnti
Magnús á að fullveldi okikar Is-
lendinga þolir það ekki etf við
eigum að hatfa tvfbýli við erlent
heriið i landi okkar í marga
mannsaldra, og verðum við að
finirta leiðir út úr þvi. Það eru
úreilt viðhorf siem forsætisráð-
herra hólt framr að eikkert ríki
geti staðizt nema njóta herstyrks.
Hvaða hersityrkur gasti orðið Is-
landi að gagnd í kjannorkustríði?
I samræmd við sérstöðu okkar og
hagsmuni voi'ðum við að viður-
kenna í verki með því að hætta
þátttöku í öllurn hemaðarbrölti
að við erum smælinigjar í hinum
stóra heimi, og því fylgir engimn
háski fyrir okkur, þver1 á móti,
sagði Magnús að lokum.
Fraimhald af 1. síðu.
nógu góð. Kvað verkfræðingur
það ekki víst að malbikið hafi
verið illa þjappað er það var
lagt, heldur gæti eins verið að
efnið hafi verið þannig gert að
ekki var hægt að þjappa það, og
væri þetta ekki fullranneakað
enn.
★
Hver skýring sem kann á því
að vera er Ijóst að við lagn-
inigu malbikslagsins á Hafnar-
Framhald af 7. síðu.
gestgjafamir í miðdegisvarðar-
boði sem gríska herforingja-
stjómin bauð til í sambamdi
við stotfnun fyriirtækis til' eifna-
hagslegra áætlunargerða, en
baindaríska fyriirtæikið Arthur
D. littile mun eiga 70 prósent
af hlutatfé. Gríska blaðið To
Vima sagði að bandariski sendi-
herrann hefði varpað ljóma sín-
um yfir miðdegisverðarboðið ng
bætti við að „erlendir fjár-
magnseigendur hafa nú trú á
þeim traustiu krimigumstæðum
sem eru í lamdi okkar. Þar til
nú — á míu mánuðum — hetf-
ur okkur tekizt að gera saimm-
inga um 1.5 miljarða dcllara
fjárfestinigu, en á fjártán árum
fyrir byltingu (eins og það heit-
ir) hafði okkur aðertns teldzt
að fó fjárfestinigu sem svarar
400 miljónum dollara."
Þetta eb þá hinn skíniandi
vinmingur og gríska lýðræðið
•bar töpim. En það stendur enn
í annarri grein inngangskafla
Natosáttmálams:
„Þau ríki sem aðild eiga að
þessum sáttimála eru ákvéðin í
að tryggja frelsi þjóða sinma,
sameiginlegan menningararf og
siðmenniimgu sem er byggð á
grumdvaUaratriðunum um lýð-
stjóm, frelsi einstákJingsins og
æðsta vaJd réttarins."
FuJltrúar þessara grundvall-
aratriða sitja í fangelsum á
Jaros og öðrum stöðum eða
eru landflótta svo sem Andreas
Papandreou, meðan Nato og
Bamdarikin halda áfram að I
senda herklikustjórninni voprt.
Fjórðu átökin urðu á UNCTAD
ráðstefnunni um þróumar-
og verzlunarmál í Nýju Delhi,
þar sem fluililtrúar hins fátaaka
og arðrænda heims börðust
örvæntin garfuliiri. baráttu við
hinn vestræna krambúðaranda.
öll þau átök sem hér hafa
verið nefnd standa 'í beiinu sam-
bandii við Nato — og mieð að-
ild okkar.að samtökunum —
okkur, e'kfki sízt hvað varðar
' Asíu”tSg' „þrlðja heimihn."
Maður verður að sipyrja sjálf-
en sig hvort það sé svo mifcið
gleðiefni þó dragi úr viðsjám
í Evrópu, þegar stríð í þúsund
mílina fjarlægð firá beinu evr-
ópsku og norstou hagsmuna-
svæði, stríð sem efcki kemur
okkur við, stríð fyrir „mélefni"
sem meirihlutii norsku þjóðar-
innar er andsnúinn, teflir ör-
yggi okkar jafnmikið í hætitu
og væru það átök í Evrópu
sjálfri.'
Evrópsku nýlemduiveldin hafa
dregáð sig frá Asíu. Vietinam
er núna síðasta og eina landið
á fyrrverandi nýliendusvæðd
Breta, Frakka og Hollendinga,
sem þrátt fyrir Genfarsamning-
inn er enn efcki sameinuð þjóð
og fullvaTda rfki með aðild að
Sþ á sama hátt og hin tvö ríkin
sem áður voru í franska Indó-
kína, Laos og Kambodja.
Bandarfkin hafla ekki dregið
laerdóma af dæminu i Evr-
ópu til mikils skaða fyrir Sþ
og samvimnu \ esturlanda og
„þriðja heimsiins“.
Afleiðinigin er að viðsjár eru
meiri með rfkium í norðri og
suðri tU viðbótar við spennuna
milili austurs og vestiurs sem
var undirstaða Nato.
Það hefur sjálfsagt komið
gneinilega fram í ofamiritúðu að
fSjarðarveg í hitteðfyrra hiafa
verkfræðinigum orðið á mikil
mistök eins og blasir við öllum
sem aka eftir veginum. fslenzk-
ir Aðalverktakar h/f sóu um
framkvæmd, verksins og bera
því ábyrgð á þessum mistökum.
Þeir haf'a að sjálfsögðu fengið
verkið að fullu greitt úr vega-
sjóði og er því ástæða til að
spyrja viðkomamdi forráðamenn
hvort verktöfcunum verði ekki
gert skylt að bætia skaðanm.
ein helzta ástæðan fyrir and-
spymu okkar við Nato er djúp-
stæð vantrú á þeirri stefnu.sem
forusturfkið í samtökumum rek-
ur, ekki sízt í Asíu.
En þetta viðhörí er ekki
sprottið atf andúð á Bandaríkj-
unum. Ef það væri' rétit væru
margir andstæðingar Banda-
rikjanma í Washington og rrueðal
hinna beztu og hollustu borgara.
1 Ijósi hdnnar jákvasðu
reynislu sem ég hafði á rniðj-
um fimmita áratiugpum atf ár-
angursríku frumkvæði Banda-
rfkjamanna • og dugandi per-
sónulegra framkvasmda í þró-
umaraðstioð Sþ, ekki sízt í Suð-
ausfcur-Asíu, sietiti ég fyrir
nokkrum árum mjög gagnrýn-
aindi. grein í Dagbladet sem hirt
var umdir fyrirsögndrmi „Banda-
rískur harmleikur“.
Þvi' það er hann í sönmustiu
merkingu orðsins.
Nú er ég meðal þedrra sem
telja að í þessum harmledk
ætibum við ekki. ldnigur að ledka
okkar lítiilfjörlega. en hætitulega
aukahlutverk.
Meginsjónarmið okkar er að
fullveldi Noregs og firiður séu
betur tryggð-utan Nato en inn-
an. Samtök fólks úr öílTum
stjómmálafflokkum Noregur úr
Nato hafa verið gagnrýnd fyrir
að hafa dkfci sett fram neinm
betri kost gegn aðild okkar að
Natio.
Framikvæmdainiefnd samtak-
amna telur einróma að það væri
ékki í samræmd vdð lýðrasðdsleg
vinmubrögð, ef slik samtök fffiks
úr öllum sitiómmálaféLögum
vdldd berjast fyrir einum á-
kveðnium úrkosti.
Framfcvæmdanaflnd óskar
saimt etftir því að örva uanræð-
ur málefnalegar um allar Hiðar
á aðild okkar að Nabo og ör-
yggismél landsins okkar, um-
ræður þar ssm hin ýmsu
stjórnmálasamtök gætiu form-að
og setit fram sjómammið sin. t
Það verður sdðan málieftni
þess þdngis sem þá verður kosið,
og ríkisstj ómarinnar sðtn.’d ‘þá
mun sitja að forma og fram-
kvssma þá öryggisstefnu sem á
þeitm tifmum mun eiga me&tian
Mjómigrunn með þjóðinni.
Eins og málin standa nú vilj-
um við aðeins umdirstrika að
við vísum til sáttimála Natio að
á árinu 1969 er hægt að gamga
úr Nato með eins árs fyrirvara.
Til þess að þá verði hægt að
tiaka afstoðu til Naito á firjáls-
um grundvelli má þinigið ekki
gera nednar ákveðnar og forrn-
legar ráðstafanir siem verða til
þess að framlengja gildisttfm-
amm.
S Æ N G U R
Endumýjum gömlu sæng-
umar, eigum dún- og fið-
urheld ver og gæsadúns-
sængur og kodda af ýms-
um stærðum.
Dún- og
fiðurhreinsnn
Vatnsstig 3. Sími 18740.
(örfá skref frá Laugavegi)
VB lR'Váx+u+T&t
RHan
Olíumölin á bannlista?