Þjóðviljinn - 15.04.1969, Side 6

0 SlÐA — ÞJÓÐVILJINN — Mðjudagur 15. lapríll 1989.
ÍSLENZK „UPPÁKOMA "
VIÐ VA TNSSTÍGINN
Síðastliðmai laugardag fór
fram í Gallerí SÚM við Vaitns-
stxginn það siern á þeirri út-
lenzku, sem íslenzkir skilja
eina, hefur verið nefn.t „happ-
ening“, en Kiljan hefur víst
kallað „uppákomu". Verður
þvi nafni haldið hér.
Þegar fréttamaður „Þjóð-
viljans" kom í salinn, blasti
við „hringur“, eins og sá, sem
hnefaleikameen nota til þess
að lúberja hvorir aðra, þ.e.
ferhyrnin.gur afigirtar köðlum.
Inni í hringnum var margt
góðra muna: íslandskort á
spjaldi, þrír þorskar, dúsín
eða svo af smásíld eða loðnu,
plastfötur, gólftuska. Utan við
bringinn glymsknatti nútím-
ans, þ.e. segulbandstæki, illa
stjórnað af tiltölulega norm-
alt útlítandi unglinigi,- sem ber-
symilega á enga framtið fyrir
sér í þessium samtökum; hann
var klipptar, hvað þá annað,
gott ef ekki þvegino lika.
Yfirþyrmandi hávaði.
Þórður bítill væflast um
hringinn, em inn í hann vindur
sér ung sitúlka. Næsta stamd-
airfjórðuniginm dumdar hún sér
við það að siaumia samiam rauð-
um hnöppum einm þorskinn,
sem bersýnileva befur verið
slægður áður. Áhorfendur, sem
eru aðskilj amlegir menmimigar-
frömuðir bæjarims, bíða öþol-
inmóðir eftir því, að eitthvað
„gerist“ á samikumdunmi; eitt-
hvað í .,bosisamóva-stílnum“
margfræga.
Þórður bítill smiarast imm í
hrimginm. Nú kemur það upp,
að vatn er í eimmd plasitdoll-
unmi, Þórður bætir „Lux“ í
vataið. mundar gólftuskuma,
tekur spjaldið með fslamds-
kortimu og hamast sem djöful-
óður við að afmá ísafold af
spjaldimu. Tuskam bregður
ekiki svip, aftur á móti sér í
hvíta strigiaskó Þórðar við að-
gerðimtar
Þeir, sem vomiazt höfðu etft-
ir simá'mellumelktardamsi með
tilheyramdi „machspieT‘, verða
enm fyrir vonibriigðum; það er
leikinm þjóðsömigurimm. Samiam-
saiumuðu þorskgreyinu vafið
imm í fsJamdskortsspjaldið,
hvort tveggjia sett í plastföta
og skreytt með rauðri rós, sem
Þórður bítill tekur úr þræl-
borgaralegu hmappaigati sínu.
Þögm.
Upp tekið smálíkmeski, að
mér sýndist af Maríu mey,
Bítillinn og ungpían innan um „verkfærin"
Ungpían að sauma saman þorskinn.
makað á það nútímavaralit og
alþekktri getaaðarvöm smeygt
yfir þessa glammiafemgnu kvem-
rmammsmynid. Hamri lamið í
sára&aklaust trégólfið. Hávað-
inm yfirþyrmamdi. Breyt,t yfir
í sálmalag á glymskrattanum.
Inmpökkuðum þorskinum
troðið úr plastfötu í plastpoka.
og er niú heldur siginm larður
íslenzkrair framleiðslu; Þórður
bítill fer með böggulimm út úr
hrimigmum. guð má vita hvert,
kammski á klósettið. Ungpíam
dumdar við að krota einhverja
álet.rum á litla töflu af skóla-
töfluigerð. Snýr þvi miður
'framúrstefniurassi í frétta-
mamninn, svo hamm sér ekki á-
letrumima. Leikið „íslamd. far-
sælda frón“.
Samdi stráð yfir „sviðið“,
spegill látinm á íslenzka fán-
amn og ammar þorskurimn af
þedm tveim, sem eftir eiru, á
h'amm ofam. Kveikt á kertum
á þorskinum. Memming'arfröm-
uðirmir bregða e-kki svip, vott-
ar ekki fyrir svo rndkið sem
vipru i munmvikinu, hvað þá
brosi. emda kammski ekki við
að búast. Masmiaravörður
missir stjóm á tæki sínu. og
þjóðsömigurinn ætlar allt að
æra; Þórður bítill reymir að
hasta á undirtýllu sína.
Uppákomu lýkur.
Memm beðnir að koma að
borði og skrifa þar „tilfinm-
ingar“ símar, en þær skulu
sfðam huldar plastpokum.
(umdarlegt. bvað „nútímaaesk-
am“ virðist vera með plast á
þessu heilagreyi síwu) — og
skulu þær ,itilfimmim@ar“ síð-
am huslaðar sem bvurt ammað
hræ í garðinum fyrir utam.
..fslamds þxísumd ár“ hljóm-
ar um salimm. Af áskrifemdum
voru fyrstir tveir strákar. á
að gizka tíu ára. Ég stalst í
að lesa ,,tilfimmingu“ beirra. sá
fyrri skrifaði: ..Mér fimnst
þetta aismialegt“. Hinn sagðí
stutt og laggott méð premtletri
og hástöfum: APT
J. Th. H.
Bítillinn orgar framan í áhorfendur með klút í munni, sem á er
festnr rauði krossinn. — Ljósmyndirnar tók Sig. Richardsson.
Ungir frammúrssfefnumenn lýsa fyrirlitningu sinni
á þorski og þjóásöng, þjóSfélaginu og loSnunni
Á TÍMAMÓTUM
Sjósókn okkar hefur dregizt saman í einni allra þýðingarmestu
grein sjávarútvegsins, togaraútgerðinni.
Við Islemdingar stöndum nrú
í atvinnulegu tilliti á algjörum
tímamótam. Sjósókn okkar hletf-
ur dregizá saiman í einni allra
þýðingarmesta grein sjávarút-
vegsins, togaraútgerðimmi. Sömu
sögu er að segja af útgerð vól-
báta, sem aifila hráefnis fyrir
hraðtfrystihúsim, þar er líka um
verulegan samdrátt að ræða. 1
þessum greinum er eikiki aðeins
um kyrrstoðu að ræða, heldur
markvissa atftarför.
Aðeins ein grein útgerðar
hefur haldið velli, hvað skipa-
stól áhrærir s.l. tíu árin, og
aukning þar orðið nokkur í
samræmi við þörf, en það eru
síldveiðamar. Hins vegar er
sá galli á nýbyggimgu þessa
skipastóls, að sum þessara skipa
eru einungis smíðuð til nóta-
veiða og erfitt að breyta um
veiðiaðferð nema með því að
gera áður kostnaðarsamar
breytingar á skipunum. Þetta
eru mistök sem edga upptök sín
í opinberu stjómleysi, á þessu
tímábili. Norðmenn voru vitrari
í uppbyggingu síns skipafilota.
þeir bönnuðu smíði skipa hjá
sér, sem uppfylltu ekiki þær
kröfur. að hægt væri að breyta
um veiðiaðferð án breytimga á
síkipi.
Það er staðreynd sem íslemzK
þjóð verður að horfást í augu
við í dag að veiðifloti okkar
til bolfískveiða er í aHla sitaði
ótfullnægjamdi. Þetta á við jafnt
um togaraílotann sem og vél-
bétafilotamn, sem afilar hráetfnis
fyrir fiskvinmsfl'Ustöðvarnar. Sá
skipastóll sem til er til að sdnna
þessu hlutverki, hann fiullnægir
á engan hátt þeim kröfium sem
gera verður til sflíks fflota, ef
hann á að geta gegmt hlutverki
siínu.
Nútíma hraðfrystihús verður
að vera rekið þammdg að það
hafi nægjanlegt vinmsluhráefni
allt árið, við það verður að
miða rekstar þess. Siióru hrað-
frystihúsin sem keppinavtar
okkar á mörkuðumumi reka, þau
eru rekin mieð fösta þjálfuðu
starfsliði. Þar er efcki hægt að
segja fólki að fana heim vegna
þess að vinmsiluihráefni sé ekki
fyrir hendi, nema þá að greiða
þessu fólki kaup á mieðan það
bíður. Þetta hefur knúið á um
miklar framfiarir í fiskvinnslu
keppinauta okkar, þar sem fiull-
komnasta geymslutækni hefur
verið tekin i þjónusta vinnsíl-
unnar, svo að hægt sé að
skipufleggja vinnuna líkt og í
öðrum iðnaöi. Á þessu sviði
hefiur íslenzkiur hraðfirystihúsa-
iðnaður ekfei ennþá slitið barns-
slkónum hvað þá meira.
☆
Það sem miest háir okkar
hraðfrystihúsaiðnaði er vöntan
á nægilegu vinnsilu'hráefind, sivo
að húsin geti starfað allt árið
eða megin'hiluta ársdns. svo og
fuilkomnar hráefnisgeymslur,
þar sem fiskurinn er geymdur
slægður niðurfcæildur í kössum.
Á meðam þessum tveimur þýð-
ingarmdklu atriðum hefiur ekíkd
verið fiullnaegt í firystihúsum
okkar þá eru þau í naun og
veru ekfci samkeppnishæf við
keppinauta ofcfcar.
Fleira kemur og til sem þarf
að lagfiæra, svo sem vexti af
rekstrarfé, rafmagnsverð til
rekstursdns o.fl. Það er þýðing-
arlaust að tala uim erfiðleika
fiskiðnaðar okkar í sambandi
við hátt kaupgjald við vinnsl-
uria, á meðan keppinautar ofek-
ar á mörkuðunum gieta greitt
50—100% hænra kaupgjald og
hærra hráefinisverð og þó keppt
við okfeur. En þannig hefur
þetta verið að undanfiömu.
Greindarvísitalan hlýtar að
vera fyrir neðan meðallag hjá
þeim. siern halda að fisíkiðnaður
ofcikair gieti efclki fcleppit við aöra
um 'kaupgjaild, e£ fiorsvairanllega
er að honum búið. Þessi sami
fiskiðnaður hefiur staðið og
stendur umdir meginhluta afi
þjóðarbúskap okkar og ca. 850/„
aif öfllum innfilutningi til lands-
ins. Það eru fyrst og fremst
þeir sem vinna í þjónustu sjáv-
anitvegsins sem eiga að njóta
ávaxtanma afi geta hans, og þá
getar hann Ialka keppt við hvaða
atvinmuveg sem eir um kaup-
gjald til þeirra siem að honum
vinna. En þannig hefiur það
ekki gengdð til að undanfömu,
heldur hetfur ríkisvaíLdið vafið
þennan undirstöðuatvinnuveg j
allskoniar viðjar, og látið merg-
sjúga hann með margvíslegmm
álögium og ofcurvöxtam af
refcstrarlánum. Rikið sjálfit og
verzlunarstéttin bafia svo í fé-
laigi skipt með sér ágóðanum af
þeim .gjaldeyri sem þessi at-
vinnuvegur aflaði. Á þennam
hátt er hægt að gera hvaða at-
vinmuveg sem er arðlítinn.
Við stöndum nú á tímamót-
um og krossgötum á þessu sviði.
Annaðhvort verður að gera
mjög stórt átak í sjávarútvegs-
málum okkar, bæði á sviði út-
gerðar og fiskvinnslu, svo og
markaðsöflunar, cða að við
dæmum sjálfa okkur úr leik,
sem er óhæfa í samkeppni viö
aðrar fiskveiðiþjóðir. Fyrrí
Ieiðin á að geta veitt okkur
sambærileg lífskjör og þau sem
hezt eru í nágrannalöndum okk-
ar. En síðari Ieiðin, er leið
hnignunar og vcrsnandi lífs-
kjara, sú leið blasir við nú.
vegna þeirrar neikvæðu þróun-
ar sem átt hefur sér stað í út-
gerðarmálum okkar þar sem
býðingarmesti fiskveiðiflotinn.
sem þarf að annast bolfiskveið-
arnar, hefiur sifellt verið að
ganga saman og minnka.
Setja þarf skynsamlegar
reglur um þorskanetaveiðar
Það er alveg sjáanlegt að
undan því verður etoki kamizt
öllu lengur, að settar verði sér-
statoar reglur um veiðar með
þorsikanetuim innan lamdhelginn-
ar.
1 fyrsta lagi þarf að ákveða
með reglugerð hvenær hef.ia
mieigi veiðar með þorskanetam
innain landhelginnar á vetrar-
vertíð hér við suður- og suð-
vesturlandið. Ákveðin tfma-
setning um það hvenær megi
byrja að veiða í net er nauð-
synfleg.
í öðru Iagi ætti sliík reglu-
gerð að inni'haflda lagafyririmiæli
sem skyldaði menn til þess að
taka í land netin fyrir stór-
helgidaiga eins og uim pásika-
helgi. Náttúrlega er rétt að
hafa sjómnenn með í ráðuim
þegar s'líto reiglugerð væri sett,
því að margir þeirra sjá, að í
ófæru er oft stefnt vegna þess
að engar reglur eru í gildd á
þessu sviði. Ár eftir ár verður
miljóna tjón á netum í ýmsum
verstöðvum yfir páskahelgina.
Og sá fisfour sem þá kemiur á
land, hann væri i mörgum til-
felluim betur óveiddur sökum
bess hve sfcemmdur hann er.
Or svona löguðum sikaða er
hægt að draga með sikynsam-
legri reglugerð og gæti hún orð-
ið til þess, að menn hdkuðu við
að kasta netum sínum í sjó
undir boðað vonzkuveður og
helgidag að morgni. En það er
einmitt þetta sem hefur oft
valdið hér miklu tjóni og nú
síðast um bænadagana og
pástoahelgina sdðusta. Hér eiga
íslen^kir sjómenn og útvegs-
Fraimhald á 9. siðu.