Þjóðviljinn - 03.10.1976, Page 6

6 SIÐA — ÞJÓÐVILJINN Sunnudagur 3. október 1976
SVAVAR GESTSSON:
Fylgja athafnir orðum —
verður skattalögum breytt?
Þrátt fyrir ærið starf að skatta-
máluip undanfarin ár hefur litið
þokast i átt að gera skattakerfið
einfaldara eöa hæfara til þess að
stuðla að tekjujöfnun i þjóð-
félaginu. Þvert á móti telja
skattasérfræðingar að skatta-
málin séu æ flóknari orðin
hvernig sem á þau er litiö. Þetta
stafar meðal annars af þvi að
skattkerfisbreytingar hafa verið
málamiðlanir.hákarlarnir i þjóð-
félaginu hafa jafnan haft áhrif á
stærstu stjórnmálaflokkana og
verkalýðsflokkar og verkalýðs-
hreyfing hafa togað á móti. Við
þetta bætist sú staðreynd að allar
erlendar viðmiðanir i skatta-
kerfum og skattlagningu eru ó-
ravnhæfar hér á landi nema i
mjög takmörkuðum mæli —
vegna veröbólgunnar. Samt hafa
menn æ ofan i æ reynt að taka
upp erlendar fyrirmyndir i þess-
um efnum og niðurstaðan hefur
orðið enn meiri óskapnaður.
Alþýðubandalagið hefur á
undanförnum árum flutt fjöl-
margar tillögur um breytingar á
skattalögum. Má i þvi sambandi
minna á tillögur um stighækkandi
fasteignaskatt, eða tillögur um
afnám þeirra fyrningarreglna til
skatts sem nú eru i lögum eða til-
lögurnar um að sett verði þak á
útsvarsfrádrætti. Engin þessara
tillagna hefur hlotið verðugan
stuðning enn sem komið er.
Fyrirtækin sleppa
Þjóðviljinn vakti einn blaða
athygli á þvi sl. sumar hvernig
fyrirtækin sleppa við tekjuskatt
fyrir miljóna og jafnvel miljarða
veltu. Sem dæmi um fyrirtæki af
þessu tagi má nefna Flugleiðir
sem veltu I fyrra 11 miljöröum en
greiddu engan tekjuskatt.
Skattalögin eru enda með svo
mörgum smugum fyrir þessa
aöila að ekki er að undra að þeir
sleppi við nær alla tekjuskatta.
Dæmi um helstu aðferðir fyrir-
tækja i þessum efnum eru:
1. Mörg fyrirtæki hafa i hendi sér
að meta vörubirgðir á mjög lágu
verði og geta þannig velt á undan
sér háum tekjum án þess að þær
komi fram fyrr en löngu siðar,
sem er að sjálfsögðu þvi hag-
kvæmara sem verðbólgan er
meiri.
2. Fyrirtækin hafa heimild til að
leggja 25% hreinna tekna i vara-
sjóð, skattfrjálst.
3. Heimilt er að afskrifa 15% af
kaupverði skipa, vinnuvéla, vöru-
flutningatækja og lausafjármuna.
Annað lausafé má afskrifa um
12,5% á ári og fasteignir um 2-8%.
Þessar reglur eru einkum hæpnar
varðandi skipin sem endast i 15-
20 ár. Ennfremur er óeðlilegt aö
fyrirtækin fái heimild til aö fyrna
þann hluta eignar sem greiddur
er með lánsfé. Hér á landi er það
algengt að lánsfé standi undir 50-
90% fjárfestingarkostnaðar og
með þvi að leyfa fyrningu á þeim
hluta fyrirtækis sem keyptur er
mað lánsfé er verið að gefa fjár-
festingaraðilum tvöfaldan verð-
bólguávinning.
4. Til viðbótar almennum
fyrningarreglum hafa fyrirtækin
leyfi til að afskrifa skv. svo-
nefndum verðhækkunarstuöli og
er það nefnt „óbein fyrning”.
Skv. þessari reglu má hækka al-
mennu fyrninguna á þessu ári um
45% eða úr 15 I 21,75%.
5. Ofan á allt þetta bætist flýti-
fyrningin sem er 6% á ári.
Stærsta „löglega”
skattsvindlið
Segjum að einhver aðili fjár-
festi fyrir 100 miljónir króna.
A tyrsta árí getur hann dregið
27,7 milj. kr. frá tekjum áður en
kemur til skatts, að viðbættu
25% varasjóðstillaginu. Þessi að-
ili afskrifar umrædda fasteign á
fjórum árum. Þá leikur margur
þann leik að selja nýju hluta-
félagi, sem er einfalt að stofna,
fasteignina og þar er haldið
áfram að afskrifa hana á móti
tekjum i önnur fjögur ár. Endist
umrædd eign i 20 ár er unnt að af-
skrifa hana fimm sinnum á tima-
bilinu.
Þannig sleppur eigandinn alltaf
við skattinn. Við þetta bætist aö
um leið hirðir hann verðbólgu-
gróðann; eign sem er keypt fyrir
100 milj. kr. eitt árið selst
fyrir 500 milj. kr. fimm árum sið-
ar. Og þá er enn eftir að geta þess
að viðkomandi hefur að sjálf-
sögðu fengið lán fyrir eignakaup-
unum.segjum 80% kaupverðsins.
Þá hefur hann lagt fram 20% I
eigin fé. Lánsféð endurgreiðir
viðkomandi með venjulegum
vöxtum en eigið féð fimmtán
faldast á timabilinu, vex um
1.500% i verðbólgunni
Fyrir þennan gróða á „eig-
andinn” auk þess að fá sérstakar
ivilnanir i skatti og þær hefur
hann svo sem eins og rakið var.
Þetta er stórfelldasta löglega
skattasvindliö sem um getur.
Enda segir heildartekjuskattur
fyrirtækja i landinu sitt, hann var
á þessu ári áætlaöur i fjárlaga-
frumvarpinu um 1 miljarður alls'.
Það er með öðrum oröum i
gegnum verðbólguna og skatta-
smugurnar sem stærsti
þjófnaðurinn fer fram — það eru
örfáir vildarmenn bankakerfisins
og stjórnmálaleiðtoga hægri
flokkanna sem græða, en al-
menningur tapar.
Fær 1.735 þús.
fyrir 200 þús.
Til þess að sýna aðeins betur
áður en lengra er hvernig
aðstaða fjármagnseigenda er
skal tekið dæmi af sparisklrtein-
um ríkissjóös Segjum aö maður
nokkur hafi keypt spariskírteini
árið 1965 fyrir 100 þúsund krónur,
tiu 10 þúsund króna sklrteini.
Vilji þessi maður fá sklrteinin
innleyst I dag fær hann I hendúr
1.735.620 krónur — ein miljón
þrjátiu og fimm þúsund sex
hundruð og tuttugu krónur.
Segjum að viðkomandi hafi tekið
lán fyrir sklrtein. Í965, 100 þús.
kr. m. venjul. vöxtum til 10 ára.
Endurgreiðsla hefði kostað með
vöxtum 265 þúsund krónur. Vexti
af vixlinum hefði hann fengið frá-
dregna allan timann, þannig að
kostnaðurinn við kaup spariskirt-
einananna er I raun um 200
þúsund krónur. Gróðinn — skatt-
frjáls með öllu er 1.535 þúsund
krónur. Þetta dæmi sýnir aðstöðu
fjármagnseigenda I hnotskurn og
til að kórona sköpunarverkið eru
verðbæturnar ekki skattskyldar
— og endurskoðandi hefur tjáð
mér að vextirnir séu heldur ekki
taldir fram til skatts. Þessar
tölur endurspegla helstu eigna-
breytingar og skuldasvindl.
Þannig er svikamylla auð-
stéttarinnar á íslandi. Við hliðina
á þessum þjófnaði blikna
hneykslissögurnar sem sagðar
hafa verið á siðum blaðanna
undanfarna mánuði.
Fyrirtækin greiða aðeins sem
svarar um einum sjötta hluta
tekjuskattsins til rikisins. Þenn-
an skatt má hæglega tvöfalda,
þannig að hann skilaöi þá tveimur
miljörðum I ár miðað við tölur
fjárlagafrumvarpsins I fyrra.
Einstaklingarnir
bera skattabyrðina
Það eru einstaklingarnir sem
bera uppi skattabyrðina, — beina
tekjuskatta til rlkis og ’sveita-
félaga. Þessir skattar eru ekki
háir miðað við það sem tiðkast
annars staðar, en þeir eru mjög
óréttlátir. Það er einkum út-
svarið sem er óréttlátt — það er
svokallaður brúttóskattur sem
tekinn er af öllum tekjum hversu
lágar sem þær eru. Hátekjumað-
urinn greiðir sama hlutfall af
tekjum sinum I útsvar og lág-
tekjumaðurinn. Tekjuskattinum
til rikis og sveitarfélaga þarf að
breyta. Hann á ekki að koma á
almennar tekjur, hvorki útsvar
né tekjuskattur. Hann ætti að
sameina i einn heildarskatt sem
riki og sveitarfélög skiptu á milli
sin eftir sérstökum reglum.
Alagninguna mætti hugsa sér
þannig að tekjur vlsitölufjöl-
skyldunnar væru algerlega skatt-
frjálsar — þe. sem svarar 1600
þúsund króna árstekjum á
núverandi verðlagi hjá hjónum
meðtvöbörn. Tekjuskattinn ætti
siðan að taka stighækkandi I
þrepum og mættu þrepin gjarnan
vera mörg.
En ekki er allt fengið með þvi
að setja reglúr um álagninguna,
það er einnig nauð-
syn að endurskoða reglur um frá-
dráttarliði.
Stærsti frádráttaliðurinn er
vaxtafrádrátturinn, sem er um
15% af heildarfrádrætti frá skatti
aö jafnaði. 1 þessum efnum er að-
staða fólks mjög mismunandi,
þeir sem hafa aðstöðu til
skuldamyndunar geta dregið frá
svo mikla vexti að þeir verða
fljótt skattlausir. Ég tel að setja
ætti þak á skattafrádráttinn
þannig að vextir dragist ekki frá
tekjum nema að vissu marki.
Þarna er vandi að finna við-
miðun. Imyndum okkur fólk sem
er að kaupa litla ódýra Ibúð sem
kostar nú alls ekki minna en 6
miljónir kr. Oft er öll þessi upp-
hæð eða nær öll I skuld. Vextir af
sex miljónum á einu ári eru 1,0
milj. kr. eða þar um bil. Virðist
þó alveg ljóst að hér væri komið
að hámarkinu i þessum efnum —
að heimila frádrátt fyrir vöxtum
sem svara skuldum af meöalibúð.
Frádráttarliðirnir eru margir
aðriren vextirnir, og nauðsynlegt
er að fella marga þeirra niður en
tryggja viðkomandi i staðinn
uppbót með fjölskyldubótum eða
með öðrum hætti.
Söluskattur er
ranglátasti
skatturinn
En ekki einasta borga menn
tekjuskatta og útsvar. Margur
maðurinn gleymir þvi að hann •
greiðir 19% söluskatt af nær öll-
um vörum sem hann þarf til dag-
legs heimilishalds. Maður sem
hefur tam. 2 milj. kr. I tekjur sl.
ár og greiðir af þeim 400 þúsund I
beina skatta hefur einnig greitt að
minnsta kosti 200 þúsund krónur I
söluskatt til hins opinbera. Og i
söluskattinum rikir staðgreiðslu-
kerfið þannig að skatturinn greiö-
ist ekki árið eftir I verðminni
krónum.
Söluskatturinn er ranglátur
skatur. Hann legst jafnþungt á
lifsnauðsynjar barnsins og
gamalmennisins og þess sem
telst bjargálna. Söluskatturinn
innheimtist illa og kaupmanna-
stéttinni er ætlað að innheimta
hann. Endurskoðandi einn sem
undirritaður ræddi við nýlega
giskaði. á að um 15% söluskatts-
ins hér á landi væri stolið undan
— hann er þá ýmist innheimtur og
kemur I vasa þess sem selur þjón-
ustuna eða vöruna, eða hann er
hreinlega felldur niður. Sam-
kvæmt þessari prósentu ætti sölu-
skatturinn að færa rikissjóði 3-4
miljörðum króna meira I ár en
raun er á ef hann innheimtist
sæmilega. Með tilliti til þessa er
augljóst að mögulegt er með stór-
hertu söluskattseftirliti að lækka
söluskattinn um 3-5 stig, niður I
15% eða svo - og það sama kæmi i
rikiskassann Það er miklu nær-
tækara baráttumál vekalýðs-
flokki að fá lækkaðan söluskatt en
tekjuskatt. Tekjuskattsálagn-
ingunni þarf allri að breyta eins
og minnst var á, en söluskattinn
þarfaðlækka. Hann er fáránlega
hár eins og nú er. Hann er rang-
látasta skattheimtan, stuðlar
ekki að tekjujöfnun, eykur verö-
bólgu og verðþenslu og er nóg af
sliku fyrir þó að skattakerfið
stuðli ekki beinlinis að verð-
hækkunum.
Eignaskatturinn
þarf að hækka
Það sem ræður úrslitum um
afkomu manna á Islandi eru ekki
aðeins tekjurnar og verð
lagið heldur einnig og stundum
miklu frekar aðstaða manna til
þess að mynda sér eignir með
lántökum. Hér á undan voru rak-
in dæmi um eignamyndunina I
veröbólguþjóðfélaginu. Eigna-
myndunin byggist oftast á
skuldum sem eru greiddar með
verðminni krónum meðan eignin
hækkar I verði. Þeir sem hafa þak
yfir höfuðið og hafa greitt skuldir
sinar hafa oft góða afkomu — en
aðstaöa hinna eignalausu er
hrakleg. Eignaskattar á íslandi
eru lagðir á nettóeign. Þetta þarf
að breytast. Leggja þarf á stig-
hækkandi eignaskatta og leggja á
eignir þannig að aðeins verði tek-
ið tillit til skulda að vissu marki.
Mætti I þessu sambandi hafa
sömu viðmiðun og I meðal-
ibúðinni litlu sem nefnd var hér á
undan i sambandi við
vaxtafrádráttinn. Eignaskattur
þarf aö hækka verulega, hann
•>
Þarna eru skattframtölin komin Ihöfn á Skattstofunni I Heykjavlk.