Dagblaðið Vísir - DV - 09.11.1999, Qupperneq 12

12
ÞRIÐJUDAGUR 9. NÓVEMBER 1999
Útgáfufélag: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Stjórnarformaður og útgáfustjóri: SVEINN R. EYJÓLFSSON
Framkvæmdastjóri og útgáfustjóri: EYJÓLFUR SVEINSSON
Ritstjórar: JÓNAS KRISTJÁNSSON og ÓLI BJÖRN KÁRASON
Aðstoðarritstjóri: JÓNAS HARALDSSON
Auglýsingastjóri: PÁLL ÞORSTEINSSON
Ritstjórn, skrifstofur, auglýsingar, smáauglýsingar, blaðaafgreiðsla, áskrift: ÞVERHOLTI11, 105 RVÍK,
SÍMI: 550 5000
FAX: Auglýsingar: 550 5727 - RITSTJÓRN: 550 5020 - Aðrar deildir: 550 5999
GRÆN númer: Auglýsingar: 800 5550. Áskrift: 800 5777
Stafræn útgáfa: Heimasíða: http://www.skyrr.is/dv/
Visir, netútgáfa Frjálsrar fjölmiðlunar: http://www.visir.is
Ritstjórn: dvritst@ff.is - Auglýsingar: auglysingar@ff.ís. - Dreifing: dvdreif@ff.is
AKUREYRI: Strandgata 25, sími: 462 5013, blaðam.: 462 6613, fax: 4611605
Setning og umbrot: FRJÁLS FJÖLMIÐLUN HF.
Filmu- og plötugerð: ÍSAFOLDARPRENTSMIÐJA HF. - Prentun: ÁRVAKUR HF.
Áskriftarverð á mánuði 1950 kr. m. vsk. Lausasöluverð 180 kr. m. vsk., Helgarblað 250 kr. m. vsk.
DV áskilur sér rétt til að birta aðsent efni blaðsins í stafrænu formi og í gagnabönkum án endurgjalds.
DV greiðir ekki viðmælendum fyrir viðtöl við þá eða fyrir myndbirtingar af þeim.
Þráhyggja um þétta byggð
Stjómendur skipulags höfuðborgarsvæðisins ganga
enn með þá meinloku, að þétta þurfi byggð. Samt eru
þéttingarslys fyrir allra augum. Nýleg hús hefta þróun
Reykjanesbrautar. Mislæg gatnamót við Höfðabakka- og
Skeiðarvogsbrýr varð að hanna í keng af sömu ástæðu.
Byggð höfuðborgarsvæðisins er of þétt, en ekki of
strjál. Hún liggur til dæmis of þétt að brautunum, sem
vom orðnar yfirlýstar meginæðar höfuðborgarsvæðisins
löngu áður en byggt var ofan í þeim. Skipuleggjendur
skortir svigrúm til að leiðrétta fýrri mistök sín.
Af svipuðum toga er krafa Sjálfstæðisflokksins um, að
Geldinganes verði ekki tekið frá til hafnargerðar, þar
sem ekki verði þörf á viðbótum við höfnina næstu tvo til
þrjá áratugina. Samt er vitað, að saman em Eiðsvík og
Geldinganesið eina náttúrulega höfhin á svæðinu.
Auðvitað ber borginni að gera ráð fyrir Eiðsvík sem
eðlilegu framhaldi hafnarinnar í Kleppsvík og taka Geld-
inganes frá fýrir hafnarstarfsemi. Ef það verður ekki
gert, þarf að gera það annars staðar með miklu meiri til-
kostnaði og alls ekki minni strandlengjuspjöllum.
Raunar er sérkennilegt, að það skuli vera framlag
stjórnarandstöðunnar í Reykjavík til skipulagsmála
borgarinnar að frekar skuli byggja höfn við Álfsnes, þar
sem eru fágætar leirur, sem ber að varðveita, en alls ekki
moka upp með ærnum og óþörfum tilkostnaði.
Með Kleppsvík og Eiðsvík er vel séð fýrir hafnarþörf
Reykjavíkm- alla næstu öld. Stutt er í stórskipahafnir í
Straumsvík og á Grundartanga. Höfuðborgarsvæðið
verður hvort sem er búið að tengja anga sína norður og
suður fýrir þær hafnir á fýrstu áratugum aldarinnar.
Svo langt gengur þráhyggjan um þéttingu byggðar, að
myndað hefur verið sérstakt hugsjónafélag um að byggja
turnhýsi í Vatnsmýri og úti í sjó fyrir Örfirisey. Þessar
hugmyndir eru ávísun á umferðaröngþveiti á Miklu-
braut og aukna þörf fyrir nýjar brautir úti í sjó.
Ágætt er að hafa þétta byggðarpunkta á nokkrum stöð-
um, einkum í fyrirhuguðum byggðakjömum höfuðborg-
arsvæðisins. Sambyggð verzlunar- og þjónustusvæði
undir íbúðaturnum gera mörgum kleift að fara flestra
sinna ferða í góðu skjóli fyrir veðri og vindum.
Höfuðborgarsvæðið þarf að geta boðið íbúum sínum
þennan búsetukost, sem hentar mörgum, um leið og það
býður líka upp á strjálli byggð, sem hentar öðrum. Og
það er ódýrara að þétta strjála byggð en að rífa þétta
byggð, ef þarfir svæðisins breytast á löngum tíma.
Höfuðborgarsvæðið hefur gott svigrúm til vaxtar og
þarf ekki að þétta byggðina umfram eðlilegar þarfir fyr-
ir þétta byggð. Reykjavík hefur aðgang að miklu bygging-
arlandi á Álfsnesi og Kjalarnesi og HafnarQörður ekki
síðri aðgang að landi allt suður fyrir Straumsvík.
Ekkert ætti að vera því til fyrirstöðu, að byggðin á suð-
vesturhominu verði um síðir eins og perlur á festi, allt
frá Reykjanesbæ í Borgames, svo framarlega sem fjar-
lægðin frá Kvosinni í Reykjavík til endimarkanna verði
ekki meiri en klukkutími á góðri hraðbraut.
Náttúrulegar aðstæður kalla á perlufestarbyggð á
þessu svæði. Ekki er hægt að byggja inn í land vegna
vatnsbúskapar og veðurfars. Þess vegna ber að fara var-
lega í ráðagerðir um að byggja inn á Hólmsheiði. Betra
er að nýta fegurð og andrými strandlengjunnar.
Þráhyggja um þéttingu byggðar hefur þegar takmark-
að skipulagskosti og valdið miklum framkvæmdakostn-
aði. Þessari þráhyggju má gjarna fara að linna.
Jónas Kristjánsson
Á tímum tölvu- og upplýsingabyltingar væri auðvelt fyrir verslanir að verðmyndun vöru kæmi fram í verðmerk-
ingu hennar, segir ísólfur Gylfi m.a. í greininni.
Fákeppni og
frelsi
hygli á þessari stöðu,
en þora ekki að koma
fram opinberlega af
ótta við að framleiðslu-
vara þeirra verði úti-
lokuð úr viðkomandi
verslunarkeðjum. Sam-
tök iðnaðarins hafa
vakið athygli á þessu
máli, ásamt fleiri sam-
tökum framleiðenda.
í Danmörku og
á íslandi
Það hafa orðið örar
breytingar í verslunar-
málum og eignatil-
færslu á síðustu miss-
erum. Það eru ákveðin
tregðulögmál í gangi á
íslandi um aö fyrirtæki
verði of stór - en þegar
þau hafa náð því er
:—----------------
„Ég hvet jafn framsækiö og vel
rekiö fyrirtæki sem Baug að ríöa
á vaöiö í þessum efnum - þvi
stundum er sagt aö eftir höföinu
dansi limirnir. Ljóst er aö aörir
samkeppnisaöilar myndu fylgja í
kjölfariö.u
Kjallarínn
ísólfur Gylfi
Pálmason
alþingismaður Fram-
sóknarflokks í Suður-
landskjördæmi
ísland er frjáls
þjóð í frjálsu landi.
Við höfðum mikið
fyrir því að öðlast
frelsi á nýjan leik,
með sjálfstæði þjóð-
arinnar og sjálf-
stæði í verslun og
viðskiptum. Hin
frjálsa verslun þjóð-
arinnar var undan-
fari annarrar sjálf-
stæðisbaráttu. í
hringiðu verslunar
og viðskipta er svo
komið að dagvöru-
verslun í Reykjavík
er komin á mjög
fáar hendur.
Stærsti vasinn
Þaö er í raun
sama hvar neytend-
ur versla, arður
verslunarinnar
rennur nánast allur
í sama vasann.
Stærsti vasinn heit-
ir Baugur og birtist
neytendum með
mörgum andlitum,
með m.a. nöfnum og
framsetningu vöru.
Ég dáist um margt
að dugnaði manna
og útsjónarsemi við
uppbyggingu þess fyrirtækis, en
fákeppni er af hinu illa og getur
verið hættuleg. Þegar fyrirtæki ná
þessari stærð og markaðshlutdeild
er alltaf hætta á að menn misbeiti
markaðsráðandi stöðu.
Framleiðendur hafa vakið at-
afar lítið eftirlit með þeim. Þessu
er öðruvisi farið t.d. í Danmörku.
Þar eru samkeppnislög á þann veg
að engar verulegar takmarkanir
eru á því hversu stór fyrirtæki
verða. Hins vegar eru lögin með
þeim hætti að vel er fylgst með
misbeitingu markaðsráðandi
stöðu.
En hvað er til ráða á íslandi?
Það er þess virði að velta fyrir sér
verðmyndun vöru. Hver er hlutur
framleiðandcms? Hver er hlutur
ríkisins? Hver er hlutur afurða-
stöðva, heildsala eða milliliða og
hver er í lokin hlutur verslunar-
innar?
Virkt aðhald
Á tímum tölvu- og upplýsinga-
byltingar væri auðvelt fyrir versl-
anir að láta verðmyndun vöru
koma fram í verðmerkingu henn-
ar. Með þeim hætti er hægt að sjá
hverjir eru svokallaðir „sannir
vinir“ neytenda. Með verðmerk-
ingu af þessu tagi má koma í veg
fyrir tortryggni milli neytenda,
framleiðenda, afurðastöðva, heOd-
sala eða annarra milliliða og versl-
unarinnar. Með þessum hætti
skapast virkt aðhald allra þess-
ara aðila og okkur verður í raun
kunnugt um hvemig verðmynd-
un vörunnar verður til.
Ég hvet jafn framsækið og vel
rekið fyrirtæki sem Baug að ríða
á vaðið i þessum efnum - því
stundum er sagt að eftir höfðinu
dansi limirnir. Ljóst er að aðrir
samkeppnisaðilar myndu fylgja í
kjölfarið. Fyrirtæki Baugs: Hag-
kaup, Nýkaup, 10-11, Bónus og
Hraðkaup hafa beitt sér fyrir fjöl-
mörgum nýjungum í verslunar-
málum og með verðmerkingu sem
þessari skynjar neytandinn hið
mikilvæga verslunarfrelsi á Is-
landi.
ísólfur Gylfi Pálmason
Skoðanir annarra
Viðhorfið til vínsölu
„Ein af röksemdum þeirra sem andsnúnir eru af-
námi ríkiseinokunar á áfengissölu er sú að fjölgun
útsölustaða og auðveldara aögengi leiði til aukinnar
heildameyslu á áfengi ... í þessu sambandi er lær-
dómsríkt að líta til þess sem gerst hefur eftir að sala
á áfengum bjór var leyfð árið 1989. Síðan þá hefur
sala á sterku áfengi dregist saman en neysla á létt-
víni og bjór aukist. Þessi tilhneiging myndi senni-
lega enn styrkjast ef léttar veigar yrðu til sölu í sér-
stökum vínbúðum í matvöruverslunum."
Finnur Árnason í Mbl. 6. nóv.
Hver á Kerið, hver á landið?
Eignarhald á landi og nýting gæða þess heldur
áfram að vera álitamál, að minnsta kosti á meðan
eitthvað er á henni að græða. Hvort Kerið í Grims-
nesi er í eign einhverrar familíu fyrir austan fjall
eða olíugreifa í Stavangri kemur fæstum við. Jarðir
og lendur eru til sölu ef nóg er borgað ... Hver á land-
ið? hrópaöi Jón Baldvin út í tómið hér um árið og
var engu nær eftir hringferð sína um spurningar-
merkið. Enn er enginn neinu nær um þennan eigna-
rétt, en hitt er víst þegar þetta er skrifað að Norð-
menn eiga kost á því að eignast Kerið ef þeir tíma að
borga sómasamlega fyrir það.“
Oddur Ólafsson í Degi 6. nóv.
Netið er varhugavert
„Börn og unglingar eru ákaflega berskjölduð gegn
því fjölmiölafári sem er í nútíma þjóðfélagi meö öll-
um þeim vafasama boðskap sem þar er fluttur. Þess
vegna skorum við á forráðamenn að læsa öllu sem
hægt er að læsa og takmarka aðgang að Netinu. Við
viljum benda á aö hægt er að kaupa forrit í tölvur
sem lokar fyrir aðgang að klámsíðum. Við viljum
einnig benda foreldrum á að kenna bömum sínum
gagnrýna hugsun og gleypa ekki við öllum miður
heppilegum tískusveiflum. Okkur kennurum 5.
bekkinga þykir nóg komið af framandi og skaðlegum
áhrifum, sem læðst hafa inn í menningu bama okk-
ar.“
Fjórir kennarar í 5. bekk Foldaskóla í Mbl. 7. nóv.