Dagblaðið Vísir - DV - 18.10.2002, Qupperneq 7

7
FÚSTUDAGUR 18. OKTÓBER 2002
I>V Fréttir
Oftar en okkur grunar er lögreglan að rannsaka mannshvarf hér á landi:
Fólk lætur sig oft
hverfa til útlanda
DV-MYND VALGEIR ELIASSON
Björgunarsveitarmenn leggja á ráöin
Hvert getur hann hafa fariö? Þessi spurning kom þúsund sinnum upp í huga manna þegar þjörgunarsveitarmenn leit-
uöu að ítalanum David Paita í sumar. Yfirlögregluþjónn á Akureyri segir aö stykki vanti.
Þegar einstaklingur hverfur
koma orðin; „hvers vegna?“ fyrst
upp í hugann. Eftir það koma fimm
spurningar helst upp hjá aðstand-
endum og lögreglu: Fyrirkom
hann/hún sér? Varð slys? Var ein-
hver sem banaði honum? Var hon-
um rænt? Eða lét hann sig bara
hverfa - til útlanda? Ef þannig að-
stæður eru fyrir hendi er líka spurt
hvort hinn týndi hafi villst en þá er
oftast leitað á tiltölulega afmörkuð-
um svæðum.
Spumingarnar leita aftur og aftur
á hugann, vinir og ættingjar þjást
og óvissan eykst með hverjum
klukkutímanum sem líður. Þegar
biðin fer að skipta dögum versnar
ástandið. En þegar upp er staðið
finnast sennilega 99 prósent þeirra
sem einu sinni hverfa eða týnast -
oftast á lífi en því miður allt of oft
látið. Þrátt fyrir þetta eru 44 óupp-
lýst mannshvörf á íslandi frá
striðslokum, þar af sjö frá árinu
1991. Samkvæmt upplýsingum lög-
reglu hafa aðeins þrjú þeirra verið
rannsökuð sem hugsanleg morðmál.
Horfiö af ráðnum hug
Oftar en við sem heima í stofu
höfum hugmynd um er lögreglan á
Islandi og jafnvel björgunarsveitir
að leita týnds fólks - fólks sem læt-
ur sig hverfa af ráðnum hug og læt-
ur alls ekki eða seint af sér vita.
í mörgum tilfellum eru lögreglan
og aðstandendur svo dögum skiptir,
jafnvel vikum, að leita, kanna,
skoða og brjóta hugann. Og alltaf
kemur sama spurningin: „hvers
vegna?“
Þegar leitað hefur verið dögum og
vikum saman er formlegri leit hætt
á tilteknum tima. Eru þá líkur
leiddar að því sem helst kemur til
greina, til dæmis að einhver hafi
farið í sjó eða á, en aldrei geta menn
verið vissir - aldrei.
Eitt dæmi öðrum fremur sýnir
okkur fram á þetta:
Einu sinni hvarf einstaklingur í
Reykjavík sem átti við þunglyndi
að stríða. Bifreið hans fannst á
hafnarsvæði úti á Granda. Spor
voru í kring og hundar leituðu
niðri við sjó. Hvað var líklegast að
hér hefði gerst? Þurftu menn að
vera í einhverjum vafa? Björgun-
arsveitarmenn og lögregla - kafar-
ar - leituðu í sjó og umfangsmikil
leit fór fram á landi. Liðu nú
nokkrir dagar, áfram hélt fólk að
vera í óvissu þar sem ekkert lík
fannst. Hringdi þá síminn hjá til-
tekinni persónu og rödd þess sem
hvarf hljómaði í tólinu. Hinn týndi
var kominn til útlanda, hringdi frá
stórborg í Evrópu.
Þetta dæmi og reyndar mörg önn-
ur sýna að aldrei geta menn gefið
sér neina niðurstöðu þótt líkur
bendi til eins eða annars.
Ekki bannað að hverfa
Það skrýtna er að í sjálfu sér er
ekkert bannað að láta sig hverfa,
segir Jónas Hallsson, aðstoðaryfir-
lögregluþjónn í Reykjavík, - mað-
ur sem margur hefur kynnst eftir
að lenda í þeirri aðstöðu að sakna
ættingja á höfuðborgarsvæðinu.
Hann bendir þó á að fólk má ekki
lögum samkvæmt verða uppvíst
að því að valda öðrum skaða vís-
vitandi þótt slíkt geti verið teygj-
anlegt.
BBB
Annar hluti
„Ekkert af þessum mannshvarfs-
málum er eins,“ segir Jónas. „Oftast
er um að ræða unglinga eða böm en
einnig hafa margir fullorðnir horfið
gegnum tíðina. Hver einstaklingur
hefur sín séreinkenni og samskipti
við aðstandendur eru auðvitað mis-
jöfn. Bakgrunnur hjá hverjum og
einum er enginn eins,“ segir Jónas.
Gjaman er um að ræöa unglinga
með hegðunarbresti, vandamál sam-
fara uppsteyt við foreldra en einnig
er talsvert um aö unglingar eða fólk
hverfi út af stofnunum þar sem það
hefur verið vistað til skamms eða
lengri tíma.
Fullorðnir eru með vanlíðan af
ýmsum toga, vilja vera einir eða
hugleiða að skaða sig. Þá em að-
standendur sem vilja reyna að
koma í veg fyrir slíkt eins og eðli-
legt er. I mörgum tilfellum getur
viðkomandi verið á bil og lítið sem
ekkert vitað hvar á að leita hans
fyrr en bíllinn finnst.
Fólk sem fer úr landi
Jónas segir aö oft hafi fólk sem
saknað er farið úr landi - gjarnan á
öðru nafni. „Þá er oft ekkert annað
en timinn sem vinnur með okkur og
í flestum málum gerir hann það
þegar upp er staðið og viðkomandi
kemur fram,“ segir Jónas. En þá
kemur hin skelfilega bið hjá að-
standendum, óvissan magnast og
engin svör verða til.
„Stundum líður vika. Sumir hafa
ekki heyrt í sínum í mánuð. Þá höf-
um við fundið viðkomandi eða get-
að „staðsett" hann. Við höfum þær
skyldur að upplýsa aðra ekki um
verustaði þeirra sem vilja vera í
friði. Það er ekki saknæmt að fara
huldu höfði eða fela sig nema að
flýja undan einhverju, t.d. ákæru
eða einhverjum saknæmum verkn-
aði. Ef við vitum af einstaklingi sem
hefur verið saknað í góöu lagi þá
hvetjum við hann til að hafa sam-
band við ættingja sína - meira meg-
um við ekki,“ segir Jónas og vísar í
persónufrelsið og einkalíf.
Jónas segir ljóst að margur hafi
fengið misvel úthugsaða hugmynd
og framkvæmt hana en án þess að
athuga hvaða afleiðingar það hefur
í för með sér fyrir aðra.
Kubba vantar í púsluspiliö
Þekkt varð í sumar þegar italsk-
ur ferðamaður, David Paita, hvarf
í Eyjafirði - annar tveggja er-
lendra ferðamanna sem óupplýst
er um á síðasta áratug, samkvæmt
upplýsingmn lögreglu. Raunar var
hinn maðurinn einnig ítali en
hann varð viðskila við hóp og var
talinn hafa fallið í Hvítárgljúfur
við Gullfoss. Daníel Guðjónsson,
yfirlögregluþjónn á Akureyri, seg-
ir að í raun sé merkilegt að ekki
skuli fleiri erlendir ferðamenn
hverfa hér á landi og raun ber
vitni.
„Kannski má segja að „sam-
tryggingakerfið“, t.d. á milli skála-
varða á hálendinu, virki vel. Þá er
látið vita og kannað hvort fólk hafi
skilað sér. Við erum gjaman
þannig, íslendingar, að við viljum
vita um afdrif okkar fólks og ann-
arra,“ segir Daníel.
Hann segir mál Davids Paita
sérstakt. „Hvemig gat maðurinn
gufað upp án þess að hægt væri að
vita með fullri vissu um afdrif
hans? Það vantar ýmsa kubba í
púsluspilið til að myndin sé full-
komin."
- Hvað áttu við?
„Það vantaði upplýsingar um
hvemig maðurinn fór á milli Ak-
ureyrar, þar sem hann sást síðast,
og Grenivíkur. Enginn hefur gefið
sig fram um að hafa ekið mannin-
um til Grenivíkur. Hugsanlega
hefur það verið ítali á tjaldstæði
sem var á bil eða einhver annar
ferðamaður sem ekki vissi að Dav-
ids hefði veriö saknað þegar til
þess kom.
Hins vegar er talið að David hafi
farið eftir þetta út fyrir Látra á
Látraströnd norðarlega á austan-
verðum Eyjafirði. En allt byggist
þetta á ákveðnum likum,“ segir
Daníel.
Og við spyrjum:
Varð slys, var það sjálfsvíg, var
honum banað, villtist hann eða ...?
Hve oft sem við förum yfir þetta,
aftur og aftur, þá verður málið
óleyst og jafnvel jafn óvist um af-
drif þess horfna og þegar af stað
var farið í upphafi. -Ótt
Skólastarf í Byrginu
Kennsla hefst að nýju í endurhæf-
ingasambýli Byrgisins í Rockville í
samvinnu við Fjölbrautaskóla Suð-
umesja í Keflavík. Á haustönn eru
18 nemendur í endurhæfingarmeð-
ferð skráðir til náms og verða
kenndir fjórir áfangar; íslenska,
stærðfræði, enska og samfélags-
fræði. Skólinn er mikilvægur hluti
af endurhæftngu skjólstæðinganna
en flestir þeirra eru án framhalds-
menntunar og um fimmtungur hef-
ur ekki lokið grunnskólaprófi.
Dæmdur fyrir fjársvik
Héraðsdómur
Norðurlands
eystra á Akur-
eyri hefur dæmt
mann á fimm-
tugsaldri í 2 ára
skilorðsbundið
fangelsi fyrir
íjársvik. Mannin-
um var gefið að
sök að gefa út og
nota innistæðulausan tékka í heild-
verslun Valgarðs, í Nettó og í versl-
uninni Úrvali á Dalvik. Ákærði var
dæmdur í 30 daga fangelsi en fulln-
ustu dómsins skal fresta og hún
falla niður að liðnum 2 árum frá
uppkvaðningu dómsins að telja,
haldi hann almennt skilorð.
Athuga réttarstöðu
Bæjarráð Bolungarvíkur hefur
fjallað um beiðnir til formanns
matsnefndar eignarnámsbóta, Helga
Jóhannessonar, þar sem óskað er
endurupptöku vegna úrskurðar (
mats á þeim fasteignum i Bolungar-
vík sem talið er að fari undir snjó- :
flóðavamargarð. I bréfi matsnefnd-
ar eignarnámsbóta kemur fram að
matsnefndin hafnar endurupptöku
og tilkynnir að afskipti matsnefndar
af málunum sé endanlega lokið.
Einnig var lagt fram bréf Kristins
Bjarnasonar hrl., er varðar eignar-
nám fasteignanna Dísarlands 2 og
10, Bolungarvík. Bæjarráð sam-
þykkti að leita álits bæjarlögmanns
á réttarstöðu bæjarsjóðs gagnvart
Ofanflóðasjóði og afla skýringa og
skilgreiningar á svari umhverfis-
ráðuneytisins.
Skíðamaður styrktur
Skíðafélag Dal-
víkur hefur unn-
ið að þvi að
mynda stuðn- 1
ingshóp sem gera
skíðamanninum
Björgvini Björg- í
vinssyni mögu-
legt aö stimda ;
íþrótt sína af
kappi i vetur. Björgvin Björgvins-
son, skíðakappi frá Dalvík, sem er
22 ára, hefur náð góðum árangri í
íþrótt sinni hin síðustu ár. Sökum i
mikils kostnaðar hafði hann íhugað
að hætta á skíðum þegar skíðafélag-
ið hafði forgöngu um að mynda
stuðningshópinn. Þeir sem þegar
hafa ákveðið aö vera bakverðir
hans eru Sparisjóður Svarfdæla,
Fiskmiðlun Norðurlands og
Sæplast. Björgvin segir líklegt að
hann taki þátt i fyrsta heimsbikar-
mótinu í vetur. -GG/aþ
Leifsstöð - algengasta útgönguhlið Islendinga til annarra landa.
Margur hefur fariö hér í gegn án þess aö láta aöstandendur vita - hafa ákveöiö aö láta sig hverfa og gjarnan undir
fölsku nafni.