Dagblaðið - 01.11.1978, Qupperneq 10

10
MMBIAÐW
fijálst, úháðdagblað
Útgefandi: Dagblaflið hf.
Framkvœmdastjóri: Sveinn R. EyjóHsson. RitstjóH: Jónas Kristjánsson.
Fróttastjóri: Jón Birgir Pátursson. Rrtstjómarfulltrúi: Haukur Helgaaon. Skrifstofustjóri ritstjómar Jó-
hannes Reykdal. íþróttir Hallur Simonarson. Aðstoðarfróttastjórar Atii Steinarsson og Ómar Valdi-
marsson. Menningarmál: Aðalsteinn Ingólfsson. Handrit: Ásgrimur Pálsson.
Blaðamenn: Anna Bjamason, Ásgeir Tómasson, Bragi Sigurðsson, Dóra Stefánsdóttir, Elfn Alberts-
dóttir, Gissur Sigurðsson, Gunnlaugur A. Jónsson, Hallur Hallsson, Helgi Pátursson, Jónas Haraldsson,
ólafur Geirsson, Ólafúr Jónsson. Hönnun: Guðjón H. Pálsson.
Ljósmyndir Ari Kristinsson, Ámi Páll Jóhannsson, Bjamleifur Bjamleifsson, Hörður Vilhjálmsson,
Ragnar Th. Sigurðsson, Sveinn Pormóðsson.
Skrifstofustjóri: Ólafur Eyjótfsson. Gjaldkori: Práinn Þorieifsson. Sölustjóri: Ingvar Sveinsson. Dreifing-
arstjóri: Már E.M. Halldórsson.
Ritstjóm Siðumúla 12. Afgreiðsla, áskriftadeild, auglýsingar og skrifstofur Þverhotti 11.
Aðalsimi blaðsins er 27022 (10 linur). Áskrift 2400 kr. á mánuði inqanlands. i lausasölu 120 kr. eintakið.
Sotning og umbrot Dagblaðið hf. Siðumúla 12. Mynda- og plötugerð: Hilmir hf. Siðumúia 12. Prentun:
Árvakur hf. Skorfunni 10.
Brotið niður og byggt upp
Hinn félagslegi markaðsbúskapur, sem
nú ríkir á Vesturlöndum, er hjónaband
kapítalismans og sósíalismans, barna iðn-
byltingarinnar, sem sameiginlega hafa
frelsað alþýðu manna frá hinni almennu
þrælkun, sem einkenndi mannkynssög-
una fram að iðnbyltingu.
Bæði kapítalisminn og sósíalisminn hafa valdið ólýs-
anlegum þjáningum, einkum á fyrstu áratugum valda-
skeiða sinna r viðkomandi löndum. Þessi börn iðnbylt-
ingarinnar lögðu gamla menningu og hefðir í rúst. En í
staðinn hafa þau búið allri alþýðu manna nýtt og betra
líf.
Sumt ungt fólk dreymir óraunsæja drauma um fagurt
mannlíf fyrir iðnbyltingu. Það sér fyrir sér hægláta hand-
verksmenn, ósnortna af taugaveiklun og lífsgæðakapp-
hlaupi. En þannig var lífið ekki í gamla daga.
Aðeins lítið brot, innan við 10% manna, voru hand-
verksmenn. Þeir lifðu raunar við svo þröngan kost, að
vekja mundi skelfingu ungs fólks nú á dögum. Um eða
yfir 80% manna lifðu svo eins og þrælar eða dýr undir
svipuhöggum umboðsmanna sárafámennrar yfirstéttar.
Þegar við tölum um gömul menningarskeið, erum við
að tala um þessa yfirstétt, sem yfirleitt nam um eða inn-
an við 5% fólksins. Er þá Grikkland gullaldarinnar ef til
vill undanskilið.
Þessi yfirstétt kúgaði almenning, fór í stríð, stofnaði
hákirkjur og dýrðarveldi, skóp listir og bókmenntir og
skrifaði mannkynssöguna fyrir sig. Þegar menn hrífast af
hátindum menningar hennar, gleyma menn herðunum,
sem hún hvíldi á.
Almenningur menningarsögunnar bjó í eymd og vol-
æði. Flestir dóu á fyrsta aldursári eða í bernsku. Fáir
komust yfir þritugt. Öll ævin var endalaus vinnuþrælkun.
Og þetta var hlutskipti að minnsta kosti níu manna af
hverjum tíu.
Hið sama er að segja um stórveldi þau og smáríki, sem
nú hafa sogazt inn á áhrifasvæði iðnbyltingarinnar.
Forn menning og fornar hefðir hafa verið lagðar í rústir.
Yfirleitt hefur þetta verið menning og hefðir fámennrar
yfirstéttar, sem þrælkaði almenning.
Undantekningar eru eskimóar og margir aðrir þjóð-
flokkar, sem bjuggu við svo þröngan kost, að ekki var
einu sinni efnahagslegt pláss fyrir yfirstétt.
Sú bylting vísinda, tækni, skipulags, stjórnunar og
sölu, sem við köllum iðnbyltingu og geisað hefur með
vaxandi hraða á Vesturlöndum í 200 ár, er nú rétt að
byrja að geisa í löndum þriðja heimsins.
Hún hefur hvarvetna brotið niður menningu og
hefðir, sem almenningur átti lítinn hlut í. Á Vesturlönd-
um hefur hún í formi félagslegs markaðsbúskapar frelsað
alla alþýðu manna frá vonlausu striti. Þetta hefur henni
enn ekki tekizt að gera í löndum þriðja heimsins.
Iðnbyltingin er og verður þriðja heiminum enn sárs-
aukafyllri en hún var Vesturlöndum, því að í þriðja
heiminum kemur hún utan frá, en ekki innan. En samt
er iðnbyltingin eini vonarneistinn í aldalangri eymdar-
sögu almennings í ríkjum þriðja heimsins.
DAGBLADIÐ, MIDVIKUDAGUR 1. NÓVEMBER 1978.
PÁFISAGÐUR VIUA
VITJA SÍNAÍFJALLS
— íboði Sadats Egyptalandsforseta
Jóhannes Páll páfi annar hefur
þegið boð frá Sadat Egyptalands-
forseta um að koma og líta hið helga
Sínaífjall augum eftir að friðar-
samningar Egypta og Ísraelsmanna
hafa verið undirritaðir. Þá hefur
páfinn einnig sagt að hann vilji
gjarnar heimsækja ættland sitt,
Pólland, á næsta ári.
Fjallið helga er á Sínaísvæðinu sem
hefur verið undir stjórn ísraelsmanna
síðan 1967. Sadat forseti vill byggja á
fjallinu mosku, kirkju og synagógu,
þ.e. samkunduhús gyðinga, þegar
ísraelsher hefur yfirgefið svæðið, eins
V
og um var samið í Camp David-
samningadrögunum.
„Páfi hefur tekið boðinu,” sagði i
A1 Ahram, hálfopinberu málgagni
egypzku stjórnarinnar. Háttsettur
egypzkur embættismaður, Fikry
Makram Ebeid, heimsótti páfa í Páfa-
garði og flutti svör hans til Sadats.
Þess var að visu getið í Reutersfréttum
frá Vatíkaninu að slík för páfa hefði
ekki verið áætluð.
Auk fararinnar til Sínaí, ef farin
verður, hefur hinn nýi páfi lýst því
yfir, i áheyrn eitt þúsund landa sinna
og þriggja þúsunda annarra, að hann
hyggist heimsækja Pólland.
Viðræður við
forseta Póllands
Áður en páfi ávarpaði landa sína og
aðra og lýsti yfir löngun sinni að heim-
sækja Pólland átti hann viðræður við
Póllandsforseta, Henryk Jablonski.
Forsetinn var fyrir sendinefnd sem
kom til Rómar og átti viðræður við
páfa. Engin opinber tilkynning var
gefin út eftir viðræður páfa og for-
setans en álykta má af ávarpi páfa að
þeir hafi rætt fyrstu heimsókn páfa til
kommúnistarikis.
Jóhannes Páll II dró enga dul á það
að hann fýsti að fara til Póllands.
Málefni Sædýra-
safnsins skýrð
Málefni Sædýrasafnsins í Hafnar-
firði hafa mjög verið til umræðu í
dagblöðum að undanförnu. Yfirleitt
hafa þar verið á ferðinni „menningar-
vitar”, sem virðast hafa fundið sig
knúna til þess að troða illsakir við
stofnunina og forráðamenn hennar.
Ég tel því rétt að leggja hér orð í belg,
leiðrétta ýmislegt af því, sem fram
hefur komið og draga fram þá
jákvæðu hluti, sem mér finnst að hafi
orðið útundan í öllum orðaflaumnum.
Fiskasýningin
var kveikjan
Kveikjan að stofnun Sædýra-
safnsins i Hafnarfirði var sýning á lif-
andi fiskum og selum, sem Hjálpar-
sveit skáta í Hafnarfiröi stóð fyrir á
árinu 1964. Sýning þessi hlaut mjög
góðar undirtektir hjá almenningi.
Nokkrir áhugamenn beittu sér siðan
fyrir stofnun safnsins á árinu 1968, og
var það formlega opnað almenningi 8.
maí 1969. Var gerð skipulagsskrá fyrir
safnið, og skv. henni er safnið sjálfs-
eignarstofnun. Verði safnið lagt niður,
munu eignir þess renna til hins
opinbera.
Fráopnun safnsins á árinu 1969 og
fram á þennan dag hafa ca 600 þús.
manns heimsótt safnið, þannig að Ijóst
er, að tilvera safnsins hefur verið
metin að verðleikum af almenningi.
Skólar hafa komið i heimsókn með
heilu bekkina, þannig að skapazt hefur
þarna aðstaða til lífrænni kennslu í
dýrafræði en áður.
Persónulegar
ábyrgðir án
ábatavona
Róðurinn hefur oft verið erfiður hjá
safninu, því bæði reksturinn og upp-
byggingin hefur verið mjög kostnaðar-
söm. Nú upp á síðkastið hefur rekstur-
inn fengið styrk frá riki og nærliggj-
andi sveitarfélögum, en þrátt fyrir það
framlag hefur skort fé til þess að
gera safnið úr garði, eins og forráða-
menn hafa óskað og stefnt að.
Inngangseyririnn einn sér mun
aldrei nægja til þess að kosta
reksturinn, hvað þá uppbyggingu.
Það hafa þvi skipzt á skin og skúrir
hjá safninu. Skúrirnar hafa þvi miður
verið lengri og gert starfsemina
erfiðari. Bæði framkvæmdastjóri og
stjórn safnsins hafa þrátt fyrir það
ekki tapað trúnni á gildi safnsins og
hafa þeir trúað því og treyst, að safnið
myndi komast yfir erfiðleika fyrstu
áranna. Ég gat þess áðan, að safnið
væri sjálfseignarstofnun, sem þýðir
það, að hvorki framkvæmdastjóri né
stjórn þess fær ábata af rekstrinum, ef
vel gengur. Þrátt fyrir þetta hafa bæði
framkvæmdastjóri og ýmsir stjórnar-
menn gengið i persónulegar' ábyrgðir
fyrir skuldum safnsins og veðsett
ibúðarhús sin. Ábyrgðir þessar eru
einhvers staðar á bilinu 10 til 20
milljónir króna. Á þennan hátt hefur
verið hægt að afla rekstrarfjár á erfið-
leikatímum. Þegar þannig hefur árað,
hefur viðhald safnsins ekki verið sem
skyldi og forráðamennirnir hefðu
viljað.
Niðurrifsöfl
að verki
Einmitt þegar ástandið er svo sem
hér að framan er lýst, geysast
menningarvitarnir fram á ritvöllinn,
og dugar þá ekki heimamarkaðurinn,
heldur skulu öll Norðurlöndin fá
smjörþef af því, hvað er að gerast i
Sædýrasafninu í Hafnarfirði. Þannig
er skrifað í nafni dýraverndunarsam-
taka á tslandi til sams konar samtaka i
Danmörku og þau beðin um að dreifa
upplýsingum (neikvæðum upp-
lýsingum) til Norðurlanda og allr-
ar Evrópu um ástand Sædýra-
safnsins i Hafnarfirði. Þetta dugar
ekki. 1 blaðagrein er safnið kallað
ormagarður, og svo mætti lengi halda
áfram. Þessar aðgerðir eru ekkert
annað en niðurrifsstarfsemi. Dýra-
verndunarsamtökin ættu heldur að
beita jákvæðri gagnrýni og bjóðast til
þess að aðstoða við það, sem betur
mætti fara. Það hefði verið þeim
sæmra. Ekki eru þessar aðgerðir stór-
mannlegar. Margir hafa spurt sig
þeirrar spurningar, hvort þetta fólk
hafi ekki gleymt upphaflegum tilgangi
samtakanna.
Háhyrningaveiðar
hefjast með
hollenzkri
sérfræðiaðstoð
Nú hefur aftur birt upp hjá safninu,
þrautseigjan og trúin á það, að safnið
eigi tilverurétt, hefur borið ávöxt.
Sædýrasafnið hóf tilraunir með veiði
háhyrninga á árinu 1976 í samvinnu
við hollenzkan sérfræðing. Þá
veiddust 2 dýr, annað fór til Banda-
ríkjanna en hitt til Hollands. Á árinu
1977 veiddi Sædýrasafnið 6 dýr, 5
voru seld fyrirtækinu Sea World í
Bandaríkjunum en eitt dýrið fékk
Hollendingurinn í sinn hlut. Sædýra-
safnið eða réttara sagt starfsmenn þess
og áhöfn v/b Guðrúnar frá Hafnar-
firði hafa öðlazt dýrmæta reynslu við
Kjallarinn
Hrafnkell Ásgeirsson
veiðamar og hafa aflað sér mjög góðs
útbúnaðar við veiðarnar. Á árinu
1977 var hver háhyrningur seldur Sea
World fyrir 50.000 bandariska dollara.
Staðreyndin er sú, að Sædýrasafnið
er brautryðjandi í heiminum að veiða
háhyrninga á opnu hafi og hefur
verið sýnt bæði á síðasta ári og þessu,
að veiðarnar eru orðnar nokkuð
öruggar. Að vísu tókst Frakkanum
Roger de la Grandiere að veiða eitt
dýr á árinu 1976, en veiðamar í fyrra
hjá honum mistókust. Þá trú hafa
Bandaríkjamennirnir á veiðum
Sædýrasafnsins og áhafnar v/b
Guðrúnar, að við samningsgerð sl.
vor greiddu þeir upp í samningana
vegna veiðanna nú i haust án þess að
fá nokkrar tryggingar. Það er ekki að
undra, að mönnum gremjist, að á
sama tima og safnið nýtur svo mikils
trausts hjá útlendingum, skuli niður-
rifsöflin vera í fullum gangi hér heima.
250 til 300 millj. kr.
gjaldeyristekjur
Sædýrasafnið hefur fengið leyfi
sjávarútvegsráðuneytisins i ár til að
veiða 10 dýr og isl. einkaaðili önnur 4